ଦାନଵାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତପସାଂ ଚ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯୋଗାନାଂ ଚୈଵ ଵେଦାନାଂ କୀର୍ତନଂ ସେଵନଂ ଵିଭୋ
ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ଯୋଗ ଓ ବେଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସେବା।
ମୁକ୍ତିତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିତ୍ଵମେଵ ଚ । ଶ୍ରୀଶକ୍ତିସେଵକସ୍ଯୈଵ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ମୋକ୍ଷ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି—ଏହା ଶ୍ରୀଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବା ବିନା ଏହି ସବୁର ଛଅଦଶଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଭଜାମି କେନ ଵିଧିନା ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର । ଶୁଭକର୍ମଵିପାକଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ନୄଣାଂ ମନୋହରମ୍
ମୁଁ କେମିତି ପୂଜା କରିବି? ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଲୋକମାନେ ଯେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭଲ ମିଳେ, ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସତୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରା
ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କହି, ସତୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ଵେଦୋକ୍ତେନ ସ୍ତଵେନ ଚ । ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ତପସା ଧର୍ମମାରାଧ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ଭାସ୍କରଃ ପୁରା
ସେ ବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ— ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ।
ଧର୍ମଂ ସୂର୍ଯଃ ସୁତଂ ପ୍ରାପ ଧର୍ମରାଜଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ସମତା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣଃ
ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମ, ସେଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅତୋ ଯନ୍ନାମ ଶମନମିତି ତଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ଯେନାନ୍ତଶ୍ଚ କୃତୋ ଵିଶ୍ଵେ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵିନାଂ ପରମ୍
ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଶମନ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶେଷ ହୁଏ।
କାମାନୁରୂପଂ କାଲେନ ତଂ କୃତାନ୍ତଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ବିଭର୍ତି ଦଣ୍ଡଂ ଦଣ୍ଡାଯ ପାପିନାଂ ଶୁଦ୍ଧିହେତଵେ
ଯିଏ ଚାହିଦା ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ କୃତାନ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, ପାପୀମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ନମାମି ତଂ ଦଣ୍ଡଧରଂ ଯଃ ଶାସ୍ତା ସର୍ଵଜୀଵିନାମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ଚ କଲଯତ୍ଯେଵ ଯଃ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାସକ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅତୀଵ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯଂ ଚ ତଂ କାଲଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠୋ ଯଃ ସଂଯମୀ ସଞ୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯିଏ କାଳ, ଯାହାକୁ ରୋକିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସଂଯମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଛନ୍ତି।
ଜୀଵାନାଂ କର୍ମଫଲଦସ୍ତଂ ଯମଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ସ୍ଵାତ୍ମାରାମଶ୍ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ମିତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କର୍ମର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ସେଇ ଯମଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସବୁଜାଣି, ଓ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ମିତ୍ର।
ପାପିନାଂ କ୍ଲେଶଦୋ ଯସ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯମିତ୍ରଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ଯଜ୍ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶେନ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ଯିଏ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ମିତ୍ର, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଯୋ ଧ୍ଯାଯତି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତମୀଶଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ପ୍ରଣନାମ ଯମଂ ମୁନେ
ଯିଏ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏଭଳି କହି, ସାବିତ୍ରୀ ଯମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ମୁନି।
ଯମସ୍ତାଂ ଶକ୍ତିଭଜନଂ କର୍ମପାକମୁଵାଚ ହ । ଇଦଂ ଯମାଷ୍ଟକଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯଃ ପଠେତ୍
ତାଙ୍କୁ ଯମ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିପୂଜା ଓ କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଯମାଷ୍ଟକ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ପଢ଼ନ୍ତି—
ଯମାତ୍ତସ୍ଯ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ସର୍ଵପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ମହାପାପୀ ଯଦି ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ଯମଃ କରୋତି ସଂଶୁଦ୍ଧଂ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯଦି କୌଣସି ବଡ଼ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼ନ୍ତି, ତେବେ ଯମ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ଯମାଷ୍ଟକଵର୍ଣନଂ ନାମେକତ୍ରିଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ଯମାଷ୍ଟକ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଏକତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନେ କୁଣ୍ଡସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମାଯାବୀଜଂ ମହାମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ ତାମୁଵାଚ ରଵେଃ ସୁତଃ
ସାବିତ୍ରୀ କଥାରେ କୁଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାୟା ବୀଜ ମହାମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ଶୁଭକର୍ମଵିପାକାନ୍ନ ନରକଂ ଯାତି ମାନଵଃ । କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରୁ ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କହିବି, ଶୁଣ।
ନାନାପୁରାଣଭେଦେନ ନାମଭେଦେନ ଭାମିନି । ନାନାପ୍ରକାରଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଯାତି ଜୀଵଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୁରାଣ ଓ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ।
ଶୁଭକର୍ମଵିପାକାନ୍ନ ନରକଂ ଯାତି କର୍ମଭିଃ । କୁକର୍ମଣା ଚ ନରକଂ ଯାତି ନାନାଵିଧଂ ନରଃ
ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନରକରେ ପଡ଼େ।
ନରକାଣାଂ ଚ କୁଣ୍ଡାନି ସନ୍ତି ନାନାଵିଧାନି ଚ । ନାନାଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣେନ କର୍ମଭେଦେନ ଯାନି ଚ
ନରକର ଏହି କୁଆଁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛି।
ଵିସ୍ତୃତାନି ଚ ଗର୍ତାନି କ୍ଲେଶଦାନି ଚ ଦୁଃଖିନାମ୍ । ଭଯଙ୍କରାଣି ଘୋରାଣି ହେ ଵତ୍ସେ କୁତ୍ସିତାନି ଚ
ଏହି ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଭୟଙ୍କର, ଭୟାନକ ଏବଂ ଘୃଣିତ।
ଷଡଶୀତି ଚ କୁଣ୍ଡାନି ଏଵମନ୍ଯାନି ସନ୍ତି ଚ । ନିବୋଧ ତେଷାଂ ନାମାନି ପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ଶ୍ରୁତୌ ସତି
ଏଠାରେ ଛଅଅଠି କୁଆଁ ଅଛି, ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଅଛି; ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।
ଵହ୍ନିକୁଣ୍ଡଂ ତପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ କ୍ଷାରକୁଣ୍ଡଂ ଭଯାନକମ୍ । ଵିଟ୍କୁଣ୍ଡଂ ମୂତ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଶ୍ଲେଷ୍ମକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁଃସହମ୍
ଅଗ୍ନିର କୁଆଁ, ତାପିତ କୁଆଁ, କ୍ଷାରର ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ; ମଳର କୁଆଁ, ପିତର କୁଆଁ ଏବଂ ଅସହ୍ୟ କଫର କୁଆଁ।
ଗରକୁଣ୍ଡଂ ଦୂଷିକୁଣ୍ଡଂ ଵସାକୁଣ୍ଡଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶୁକ୍ରକୁଣ୍ଡମସୁକ୍କୁଣ୍ଡମଶ୍ରୁକୁଣ୍ଡଂ ଚ କୁତ୍ସିତମ୍
ବିଷର କୁଆଁ, ଅପବିତ୍ରତାର କୁଆଁ, ଚର୍ବିର କୁଆଁ; ଶୁକ୍ରର କୁଆଁ, ପକାର କୁଆଁ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁର ଘୃଣିତ କୁଆଁ।
କୁଣ୍ଡଂ ଗାତ୍ରମଲାନାଂ ଚ କର୍ଣଵିଟ୍କୁଣ୍ଡମେଵ ଚ । ମଜ୍ଜାକୁଣ୍ଡଂ ମାଂସକୁଣ୍ଡଂ ନକ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁସ୍ତରମ୍
ଶରୀରର ମେଳର କୁଆଁ, କାନର ମଳର କୁଆଁ, ମଜ୍ଜାର କୁଆଁ, ମାଂସର କୁଆଁ ଏବଂ ମଗରମାଛର ଅପାର କୁଆଁ।
ଲୋମକୁଣ୍ଡଂ କେଶକୁଣ୍ଡମସ୍ଥିକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁସ୍ତରମ୍ । ତାମ୍ରକୁଣ୍ଡଂ ଲୋହକୁଣ୍ଡଂ ପ୍ରତପ୍ତଂ କ୍ଲେଶଦଂ ମହତ୍
ଲୋମର କୁଆଁ, କେଶର କୁଆଁ, ହାଡ଼ର ଅପାର କୁଆଁ; ତାମ୍ବାର କୁଆଁ, ଲୋହାର ତୀବ୍ର ତାପିତ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ କୁଆଁ।
ଚର୍ମକୁଣ୍ଡଂ ତପ୍ତସୁରାକୁଣ୍ଡଂ ଚ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ତୀକ୍ଷ୍ଣକଣ୍ଟକକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଵିଷୋଦଂ ଵିଷକୁଣ୍ଡକମ୍
ଚର୍ମର କୁଆଁ, ତାପିତ ମଦର କୁଆଁ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଣ୍ଟାର କୁଆଁ, ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଆଁ ଏବଂ ବିଷର କୁଆଁ।
ପ୍ରତପ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ତୈଲସ୍ଯ କୁନ୍ତକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଦୁର୍ଵହମ୍ । କୃମିକୁଣ୍ଡଂ ପୂଯକୁଣ୍ଡଂ ସର୍ପକୁଣ୍ଡଂ ଦୁରନ୍ତକମ୍
ତାପିତ ତେଲର କୁଆଁ, କାଠିର କୁଆଁ ଅସହ୍ୟ; କୀଟର କୁଆଁ, ପକାର କୁଆଁ, ସାପର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ।
ମଶକୁଣ୍ଡଂ ଦଂଶକୁଣ୍ଡଂ ଭୀମଂ ଗରଲକୁଣ୍ଡକମ୍ । କୁଣ୍ଡଂ ଚ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଵୃଶ୍ଚିକାନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତେ
ମାଛିର କୁଆଁ, କାଟୁଥିବା ପୋକାର କୁଆଁ, ଭୟଙ୍କର ବିଷର କୁଆଁ; ହୀରା ପ୍ରମାଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ପୋକା ଏବଂ ବିଛିର କୁଆଁ।