ଅଶ୍ଵମେଧଶତେନୈଵ ଶକ୍ରତ୍ଵଂ ଚ ଲଭେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ସହସ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୃଥୁରେଵ ଚ
ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ହଜାର କଲେ ରାଜା ପୃଥୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ସ୍ନାନଂ ଚ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷଣମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ତପସାଂ ଫଲମେଵ ଚ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ—
ପାଠେ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵେଦାନାଂ ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଭୁଵସ୍ତଥା । ଫଲଭୂତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ଶକ୍ତିସେଵନମ୍
ଚାରିଟି ବେଦ ପାଠ, ପୃଥିବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ—ଏ ସମସ୍ତ ଫଳ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବନରେ ମିଳେ।
ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଵେଦେଷୁ ଚେତିହାସେଷୁ ସର୍ଵତଃ । ନିରୂପିତଂ ସାରଭୂତଂ ଦେଵୀପାଦାମ୍ବୁଜାର୍ଚନମ୍
ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ବେଦ ଏବଂ ଇତିହାସରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ କହାଯାଇଛି—ଦେବୀଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟପାଦପଦ୍ମର ପୂଜା ହେଉଛି ସାରତ୍ତ୍ୱ।
ତଦ୍ଵର୍ଣନଂ ଚ ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ତନ୍ନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ । ତତ୍ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ମରଣଂ ଚୈଵ ଵନ୍ଦନଂ ଜପମେଵ ଚ
ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଧ୍ୟାନ, ନାମ ଓ ଗୁଣଗାନ, ଷ୍ଟୋତ୍ର ସ୍ମରଣ, ବନ୍ଦନା ଏବଂ ଜପ—
ତତ୍ପାଦୋଦକନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଣଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । ସର୍ଵସମ୍ମତମିତ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵେପ୍ସିତମିଦଂ ସତି
ତାଙ୍କର ପାଦୋଦକ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଭୋଜନ—ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷିତ।
ଭଜ ନିତ୍ଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତିଂ ପରାମ୍ । ଗୃହାଣ ସ୍ଵାମିନଂ ଵତ୍ସେ ସୁଖଂ ଵସ ଚ ମନ୍ଦିରେ
ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ, ନିର୍ଗୁଣ, ପରା ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ଭଜ; ମୋ ପୁଆ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର ଏବଂ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସ।
ଅଯଂ ତେ କଥିତଃ କର୍ମଵିପାକୋ ମଙ୍ଗଲୋ ନୃଣାମ୍ । ସର୍ଵେପ୍ସିତଃ ସର୍ଵମତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନପ୍ରଦଃ ପରଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କର୍ମର ଶୁଭ ଫଳ କହିଲି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।
ଯମାଷ୍ଟକଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶକ୍ତେରୁତ୍କୀର୍ତନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାଵିତ୍ରୀ ଯମଵକ୍ତ୍ରତଃ । ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରା ସପୁଲକା ଯମଂ ପୁନରୁଵାଚ ସା
ଯମାଷ୍ଟକର ବର୍ଣ୍ଣନା ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣି, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ସେ ପୁଣି ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ଶକ୍ତେରୁତ୍କୀର୍ତନଂ ଧର୍ମ ସକଲୋଦ୍ଧାରକାରଣମ୍ । ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ଚୈଵ ଵକ୍ତୄଣାଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାହରମ୍
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମ, ଶକ୍ତିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରର କାରଣ; ଏହା ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର ହୁଏ।
ଦାନଵାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତପସାଂ ଚ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯୋଗାନାଂ ଚୈଵ ଵେଦାନାଂ କୀର୍ତନଂ ସେଵନଂ ଵିଭୋ
ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ଯୋଗ ଓ ବେଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସେବା।
ମୁକ୍ତିତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିତ୍ଵମେଵ ଚ । ଶ୍ରୀଶକ୍ତିସେଵକସ୍ଯୈଵ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ମୋକ୍ଷ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି—ଏହା ଶ୍ରୀଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବା ବିନା ଏହି ସବୁର ଛଅଦଶଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଭଜାମି କେନ ଵିଧିନା ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର । ଶୁଭକର୍ମଵିପାକଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ନୄଣାଂ ମନୋହରମ୍
ମୁଁ କେମିତି ପୂଜା କରିବି? ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଲୋକମାନେ ଯେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭଲ ମିଳେ, ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସତୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରା
ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କହି, ସତୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ଵେଦୋକ୍ତେନ ସ୍ତଵେନ ଚ । ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ତପସା ଧର୍ମମାରାଧ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ଭାସ୍କରଃ ପୁରା
ସେ ବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ— ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ।
ଧର୍ମଂ ସୂର୍ଯଃ ସୁତଂ ପ୍ରାପ ଧର୍ମରାଜଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ସମତା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣଃ
ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମ, ସେଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅତୋ ଯନ୍ନାମ ଶମନମିତି ତଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ଯେନାନ୍ତଶ୍ଚ କୃତୋ ଵିଶ୍ଵେ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵିନାଂ ପରମ୍
ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଶମନ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶେଷ ହୁଏ।
କାମାନୁରୂପଂ କାଲେନ ତଂ କୃତାନ୍ତଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ବିଭର୍ତି ଦଣ୍ଡଂ ଦଣ୍ଡାଯ ପାପିନାଂ ଶୁଦ୍ଧିହେତଵେ
ଯିଏ ଚାହିଦା ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ କୃତାନ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, ପାପୀମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ନମାମି ତଂ ଦଣ୍ଡଧରଂ ଯଃ ଶାସ୍ତା ସର୍ଵଜୀଵିନାମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ଚ କଲଯତ୍ଯେଵ ଯଃ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାସକ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅତୀଵ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯଂ ଚ ତଂ କାଲଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠୋ ଯଃ ସଂଯମୀ ସଞ୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯିଏ କାଳ, ଯାହାକୁ ରୋକିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସଂଯମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଛନ୍ତି।
ଜୀଵାନାଂ କର୍ମଫଲଦସ୍ତଂ ଯମଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ସ୍ଵାତ୍ମାରାମଶ୍ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ମିତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କର୍ମର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ସେଇ ଯମଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସବୁଜାଣି, ଓ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ମିତ୍ର।
ପାପିନାଂ କ୍ଲେଶଦୋ ଯସ୍ତଂ ପୁଣ୍ଯମିତ୍ରଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ଯଜ୍ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶେନ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ଯିଏ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ମିତ୍ର, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଯୋ ଧ୍ଯାଯତି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତମୀଶଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ପ୍ରଣନାମ ଯମଂ ମୁନେ
ଯିଏ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏଭଳି କହି, ସାବିତ୍ରୀ ଯମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ମୁନି।
ଯମସ୍ତାଂ ଶକ୍ତିଭଜନଂ କର୍ମପାକମୁଵାଚ ହ । ଇଦଂ ଯମାଷ୍ଟକଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯଃ ପଠେତ୍
ତାଙ୍କୁ ଯମ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିପୂଜା ଓ କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଯମାଷ୍ଟକ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ପଢ଼ନ୍ତି—
ଯମାତ୍ତସ୍ଯ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ସର୍ଵପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ମହାପାପୀ ଯଦି ପଠେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ଯମଃ କରୋତି ସଂଶୁଦ୍ଧଂ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯଦି କୌଣସି ବଡ଼ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼ନ୍ତି, ତେବେ ଯମ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେଵୀଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେଽଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ନଵମସ୍କନ୍ଧେ ଯମାଷ୍ଟକଵର୍ଣନଂ ନାମେକତ୍ରିଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ଯମାଷ୍ଟକ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଏକତିରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନେ କୁଣ୍ଡସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମାଯାବୀଜଂ ମହାମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ ତାମୁଵାଚ ରଵେଃ ସୁତଃ
ସାବିତ୍ରୀ କଥାରେ କୁଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାୟା ବୀଜ ମହାମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ଶୁଭକର୍ମଵିପାକାନ୍ନ ନରକଂ ଯାତି ମାନଵଃ । କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ— ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରୁ ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କହିବି, ଶୁଣ।
ନାନାପୁରାଣଭେଦେନ ନାମଭେଦେନ ଭାମିନି । ନାନାପ୍ରକାରଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ଯାତି ଜୀଵଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୁରାଣ ଓ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ।
ଶୁଭକର୍ମଵିପାକାନ୍ନ ନରକଂ ଯାତି କର୍ମଭିଃ । କୁକର୍ମଣା ଚ ନରକଂ ଯାତି ନାନାଵିଧଂ ନରଃ
ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ମଣିଷ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନରକରେ ପଡ଼େ।