ଚକାର ଦେଵୀଯଜ୍ଞଂ ସ ପୁରା ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଧର୍ମଶ୍ଚ କଶ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ଶେଷଶ୍ଚାପି ଚ କର୍ଦମଃ
ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଦେବୀଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଧର୍ମ, କଶ୍ୟପ, ଶେଷ ଓ କର୍ଦ୍ଦମ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଵ୍ରତଃ । ଶିଵଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ଚ କପିଲଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵସ୍ତଥା
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଶିବ, ସନତ୍କୁମାର, କପିଳ ଓ ଧ୍ରୁବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।
ରାଜସୂଯସହସ୍ରାଣାଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଦେଵୀଯଜ୍ଞାତ୍ପରୋ ଯଜ୍ଞୋ ନାସ୍ତି ଵେଦେ ଫଲପ୍ରଦଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କରି ଏକ ହଜାର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ବେଦରେ ଦେବୀଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଫଳଦାୟକ ଆଉ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତଜୀଵୀ ଚ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଜ୍ଞାନେନ ତେଜସା ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୁତୁଲ୍ଯୋ ଭଵେଦିହ
ସେ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଜ୍ଞାନ ଓ ତେଜରେ ସେ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି ।
ଦେଵାନାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ନାରଦ । ଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ଯଥା ଵେଦା ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରଦ, ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ଯଥା ଗଙ୍ଗା ପଵିତ୍ରାଣାଂ ଶିଵୋ ଯଥା । ଏକାଦଶୀ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ତୁଲସୀ ଯଥା
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା, ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ, ଏବଂ ଫୁଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳସୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ଗରୁଡୋ ଯଥା । ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ପ୍ରକୃତୀ ରାଧା ଵାଣୀ ଵସୁନ୍ଧରା
ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ, ଏବଂ ଜଣେ ଜଣେ ଜନନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତି, ରାଧା, ବାଣୀ ଏବଂ ବସୁଧରା ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ଶୀଘ୍ରାଣାଂ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଚଞ୍ଚଲାନାଂ ମନୋ ଯଥା । ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ ସବୁଠାରୁ ତ୍ୱରିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନାନାଂ ଚ ଵର୍ଷାଣାଂ ଭାରତଂ ଯଥା । ଶ୍ରୀମତାଂ ଚ ଯଥା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଵିଦୁଷାଂ ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃନ୍ଦାବନ, ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ, ଧନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଦୁର୍ଗା ଚ ସୌଭାଗ୍ଯାନାଂ ଚ ରାଧିକା । ଦେଵୀଯଜ୍ଞସ୍ତଥା ଵତ୍ସେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଭାମିନି
ପତିବ୍ରତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗା, ସୌଭାଗ୍ୟବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଧିକା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀୟଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ,
ଅଶ୍ଵମେଧଶତେନୈଵ ଶକ୍ରତ୍ଵଂ ଚ ଲଭେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ସହସ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୃଥୁରେଵ ଚ
ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ହଜାର କଲେ ରାଜା ପୃଥୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ସ୍ନାନଂ ଚ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷଣମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ତପସାଂ ଫଲମେଵ ଚ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ—
ପାଠେ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵେଦାନାଂ ପ୍ରାଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ଭୁଵସ୍ତଥା । ଫଲଭୂତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ଶକ୍ତିସେଵନମ୍
ଚାରିଟି ବେଦ ପାଠ, ପୃଥିବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ—ଏ ସମସ୍ତ ଫଳ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବନରେ ମିଳେ।
ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଵେଦେଷୁ ଚେତିହାସେଷୁ ସର୍ଵତଃ । ନିରୂପିତଂ ସାରଭୂତଂ ଦେଵୀପାଦାମ୍ବୁଜାର୍ଚନମ୍
ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ବେଦ ଏବଂ ଇତିହାସରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ କହାଯାଇଛି—ଦେବୀଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟପାଦପଦ୍ମର ପୂଜା ହେଉଛି ସାରତ୍ତ୍ୱ।
ତଦ୍ଵର୍ଣନଂ ଚ ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ତନ୍ନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ । ତତ୍ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ମରଣଂ ଚୈଵ ଵନ୍ଦନଂ ଜପମେଵ ଚ
ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଧ୍ୟାନ, ନାମ ଓ ଗୁଣଗାନ, ଷ୍ଟୋତ୍ର ସ୍ମରଣ, ବନ୍ଦନା ଏବଂ ଜପ—
ତତ୍ପାଦୋଦକନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଣଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । ସର୍ଵସମ୍ମତମିତ୍ଯେଵଂ ସର୍ଵେପ୍ସିତମିଦଂ ସତି
ତାଙ୍କର ପାଦୋଦକ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଭୋଜନ—ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷିତ।
ଭଜ ନିତ୍ଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତିଂ ପରାମ୍ । ଗୃହାଣ ସ୍ଵାମିନଂ ଵତ୍ସେ ସୁଖଂ ଵସ ଚ ମନ୍ଦିରେ
ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ, ନିର୍ଗୁଣ, ପରା ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ଭଜ; ମୋ ପୁଆ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର ଏବଂ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସ।
ଅଯଂ ତେ କଥିତଃ କର୍ମଵିପାକୋ ମଙ୍ଗଲୋ ନୃଣାମ୍ । ସର୍ଵେପ୍ସିତଃ ସର୍ଵମତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନପ୍ରଦଃ ପରଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କର୍ମର ଶୁଭ ଫଳ କହିଲି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।
ଯମାଷ୍ଟକଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶକ୍ତେରୁତ୍କୀର୍ତନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାଵିତ୍ରୀ ଯମଵକ୍ତ୍ରତଃ । ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରା ସପୁଲକା ଯମଂ ପୁନରୁଵାଚ ସା
ଯମାଷ୍ଟକର ବର୍ଣ୍ଣନା ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଉଚ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣି, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ସେ ପୁଣି ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ଶକ୍ତେରୁତ୍କୀର୍ତନଂ ଧର୍ମ ସକଲୋଦ୍ଧାରକାରଣମ୍ । ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ଚୈଵ ଵକ୍ତୄଣାଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାହରମ୍
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମ, ଶକ୍ତିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରର କାରଣ; ଏହା ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର ହୁଏ।
ଦାନଵାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତପସାଂ ଚ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯୋଗାନାଂ ଚୈଵ ଵେଦାନାଂ କୀର୍ତନଂ ସେଵନଂ ଵିଭୋ
ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ଯୋଗ ଓ ବେଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସେବା।
ମୁକ୍ତିତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଚ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିତ୍ଵମେଵ ଚ । ଶ୍ରୀଶକ୍ତିସେଵକସ୍ଯୈଵ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ମୋକ୍ଷ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି—ଏହା ଶ୍ରୀଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବା ବିନା ଏହି ସବୁର ଛଅଦଶଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଭଜାମି କେନ ଵିଧିନା ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର । ଶୁଭକର୍ମଵିପାକଂ ଚ ଶ୍ରୁତଂ ନୄଣାଂ ମନୋହରମ୍
ମୁଁ କେମିତି ପୂଜା କରିବି? ବେଦ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଲୋକମାନେ ଯେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭଲ ମିଳେ, ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
କର୍ମାଶୁଭଵିପାକଂ ଚ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସତୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରା
ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ଏହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କହି, ସତୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଁଡାଇ ରହିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ଵେଦୋକ୍ତେନ ସ୍ତଵେନ ଚ । ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ତପସା ଧର୍ମମାରାଧ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ଭାସ୍କରଃ ପୁରା
ସେ ବେଦର ଶ୍ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ— ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ।
ଧର୍ମଂ ସୂର୍ଯଃ ସୁତଂ ପ୍ରାପ ଧର୍ମରାଜଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ସମତା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣଃ
ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମ, ସେଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅତୋ ଯନ୍ନାମ ଶମନମିତି ତଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ଯେନାନ୍ତଶ୍ଚ କୃତୋ ଵିଶ୍ଵେ ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵିନାଂ ପରମ୍
ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଶମନ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶେଷ ହୁଏ।
କାମାନୁରୂପଂ କାଲେନ ତଂ କୃତାନ୍ତଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ବିଭର୍ତି ଦଣ୍ଡଂ ଦଣ୍ଡାଯ ପାପିନାଂ ଶୁଦ୍ଧିହେତଵେ
ଯିଏ ଚାହିଦା ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ କୃତାନ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି, ପାପୀମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଶାସନ କରନ୍ତି।
ନମାମି ତଂ ଦଣ୍ଡଧରଂ ଯଃ ଶାସ୍ତା ସର୍ଵଜୀଵିନାମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ଚ କଲଯତ୍ଯେଵ ଯଃ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାସକ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅତୀଵ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯଂ ଚ ତଂ କାଲଂ ପ୍ରଣମାମ୍ଯହମ୍ । ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠୋ ଯଃ ସଂଯମୀ ସଞ୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯିଏ କାଳ, ଯାହାକୁ ରୋକିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସେଉଁଠି ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ସେ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସଂଯମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଛନ୍ତି।