ରମମାଣୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୌ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ । ନିଵୃତ୍ତା ମୁନଯୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯଂ ତଦା
ଗିରିଶ ଓ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛଞ୍ଛିଵୋଽରଣ୍ଯଂ ଶଶାପ ହ । ଅଦ୍ଯାରଭ୍ଯ ଵିଶେଦ୍ଯୋଽତ୍ର ପୁମାନ୍ ଯୋଷିଦ୍ଭଵେଦିତି
ପ୍ରିୟା ସହ ଏକାନ୍ତ ଚାହିଁ, ଶିବ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ଆଜିଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଇଯିବ।'
ତତ ଆରଭ୍ଯ ତଂ ଦେଶଂ ପୁରୁଷା ଵର୍ଜଯଂତି ହି । ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ବଭୂଵ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୁରୁଷମାନେ ସେଇ ଦେଶକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭୂତାନୁଗାନଶ୍ଵଂ ଵଡଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ । ଅଥ ସା ସୁନ୍ଦରୀ ଯୋଷା ଵିଚଚାର ଵନେ ଵନେ
ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାଡ଼ି ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲେ ଜଙ୍ଗଲେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଏକଦା ସା ଜଗାମାଥ ବୁଧସ୍ଯାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍
ଏକଦିନ ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରି ପୟୋଧରା ଦେଖିଲେ।
ବିଂବୋଷ୍ଠୀଂ କୁନ୍ଦଦଶନାଂ ସୁମୁଖୀମୁତ୍ପଲେକ୍ଷଣାମ୍ । ଅନଙ୍ଗଶରଵିଦ୍ଧାଂଗଶ୍ଚକମେ ଭଗଵାନ୍ବୁଧଃ
ବିମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ଠୋଠ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଭଳି ଦାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ସେଉଁଠି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ସାପି ତଂ ଚକମେ ସୁଭ୍ରୂଃ କୁମାରଂ ସୋମନଂଦନମ୍ । ତତସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମେଽଵାତ୍ସୀଦ୍ରମମାଣା ବୁଧେନ ସା
ସେ ମଧ୍ୟ, ଚମକୁଥିବା ଭୃକୁଟି ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; ଏହିପରି, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ କିଯତା ପୁରୂରଵସମାତ୍ମଜମ୍ । ସ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ମିତ୍ରାଵରୁଣସଂଭଵଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ମିତ୍ରା ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୁଧ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ପୁରୁରବାସ।
ଅଥ ଵର୍ଷେଷୁ ଯାତେଷୁ କଦାଚିତ୍ସା ବୁଧାଶ୍ରମେ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଦୁଃଖିତା ନିର୍ଜଗାମ ହ
ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ମନେପକାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଗୁରୋରଥାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍ । ନିଵେଦ୍ଯ ଵୃତ୍ତଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମଭୀପ୍ସତୀ
ପରେ, ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ ଏବଂ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଜ୍ଞାତଵୃତ୍ତାଂତୋ ଗତ୍ଵା କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ସଂପୂଜ୍ଯ ଶଂଭୁଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଜାଣି, କୈଳାଶ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ। ନମୋ ନମଃ ଶିଵାଯାସ୍ତୁ ଶଂକରାଯ କପର୍ଦିନେ । ଗିରିଜାର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗଦେହାଯ ନମସ୍ତେ ଚଂଦ୍ରମୌଲଯେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ଶିବଙ୍କୁ, ଶଂକରଙ୍କୁ, ଜଟାଧାରୀଙ୍କୁ, ଗିରିଜାଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗୀ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ମୋର ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।'
ମୃଡାଯ ସୁଖଦାତ୍ରେ ତେ ନମଃ କୈଲାସଵାସିନେ । ନୀଲକଣ୍ଠାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନେ
ହେ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା, ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଶତଶଃ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଶିଵାଯ ଶିଵରୂପାଯ ପ୍ରପନ୍ନଭଯହାରିଣେ । ନମୋ ଵୃଷଭଵାହାଯ ଶରଣ୍ଯାଯ ପରାତ୍ମନେ
ହେ ଶିବ, ହେ ଶିବରୂପୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା, ବୃଷ ଚଢିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶରୂପାଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯେଷୁ ଚ । ନମୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଵରଦାଯ ପୁରାରଯେ
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଦୟାଳୁ, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଯଜ୍ଞରୂପାଯ ଯଜତାଂ ଫଲଦାତ୍ରେ ନମୋ ନମଃ । ଗଂଗାଧରାଯ ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁଶିଖିନେତ୍ରାଯ ତେ ନମଃ
ଯଜ୍ଞର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଗଙ୍ଗାଧାରୀ, ଚୁଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ନୟନ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜଗତ୍ପତିଃ । ଵୃଷାରୂଢୋଽମ୍ବିକୋପେତଃ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହିତ, ବୃଷ ଉପରେ ବସି, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ରଜତାଚଲସଂକାଶସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଶ୍ଚଂଦ୍ରଶେଖରଃ। ପ୍ରଣତଂ ପରିତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ରଜତ ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତିନିଟି ଆଖି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ, ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷ ଭରିଥିଲା, ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଵରଂ ଵରଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯେଲା ପୁଁସ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯର୍ଥଯନ୍ମୁନିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ହେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ମାଗ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ନମସ୍କାର କରି, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆଗ୍ରହ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନୁଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ମାସଂ ପୁମାନ୍ସ ଭଵିତା ମାସଂ ନାରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଭଗବାନ ଦୟା କରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ମାସ ନାରୀ ହେବ।'
ଇତି ପ୍ରାପ୍ଯ ଵରଂ ଶଂଭୋର୍ମହର୍ଷିର୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଵରଦାନୋନ୍ମୁଖୀଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଣନାମ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ଏଭଳି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇ, ମହାର୍ଷି ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ, ବର ଦେବାକୁ ସଦା ତତ୍ପର ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
କୋଟିଚଂଦ୍ରକଲାକାନ୍ତିଂ ସୁସ୍ମିତାଂ ପରିପୂଜ୍ଯ ଚ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସତତମିଲାଯାଃ ପୁଂସ୍ତ୍ଵକାମ୍ଯଯା
କୋଟି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଧୁର ହସ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ଇଳାଙ୍କୁ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆଶା କରି ସଦା ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଜଯ ଦେଵି ମହାଦେଵି ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରିଣି । ଜଯ ସର୍ଵସୁରାରାଧ୍ଯେ ଜଯାନଂତଗୁଣାଲଯେ
ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନେକ ଗୁଣର ନିବାସ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜୟ।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଦେଵେଶି ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲେ । ଜଯ ଦୁର୍ଗେ ଦୁ:ଖହଂତ୍ରି ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯନିଷୂଦିନି
ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର ହେ ଦେବୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା, ଜୟ ହେ ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଦାୟତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା।
ଭକ୍ତିଗମ୍ଯେ ମହାମାଯେ ନମସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକେ । ସଂସାରସାଗରୋତ୍ତାରପୋତୀଭୂତପଦାମ୍ବୁଜେ
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ମହାମାୟା, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତାରିବା ପାଇଁ ନୌକା ସ୍ୱରୂପ, ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋଽପି ଵିବୁଧାସ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦାଂବୁଜସେଵଯା । ଵିଶ୍ଵସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ସମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ସେବା କରି, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପ୍ରସନ୍ନା ଭଵ ଦେଵେଶି ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯିନି । କସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋତୁଂ କ୍ଷମୋ ଦେଵି କେଵଲଂ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ଦୟାଳୁ ହେଉ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଣୀ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିବା, ଏ ଦେବୀ, କିଏ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ? ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ପାଖରେ ନମ୍ର ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ଭଗଵତୀ ଦୁର୍ଗା ନାରାଯଣୀ ପରା । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵସିଷ୍ଠମୁନିନା ପ୍ରସନ୍ନା ତତ୍କ୍ଷଣାଦଭୂତ୍
ଏପରି ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ପରମ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ନାରାୟଣୀ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତଦୋଵାଚ ମହାଦେଵୀ ପ୍ରଣତାର୍ତିହରୀ ମୁନିମ୍ । ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଭଵନଂ ଗତ୍ଵା କୁରୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଦର୍ଚନମ୍
ତାପରେ ମହାଦେବୀ, ନମସ୍କାର କରୁଥିବାମାନେଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋର ପୂଜା କର।'
ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଶ୍ରାଵଯ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପୁରାଣଂ ମତ୍ପ୍ରିଯଂକରମ୍ । ଦେଵୀଭାଗଵତଂ ନାମ ନଵାହୋଭିର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଥିବା ପୁରାଣ, ଦେବୀଭାଗବତ ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥ, ନଉ ଦିନ ଧରି ପଢ଼ି ଶୁଣା।'