ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାସାଧ୍ଵି ସର୍ଵଂ ମାନସିକଂ ତଵ । ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ହେ ମହାସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେସବୁ ପୂରଣ ହେବ। ଏବେ ମୁଁ ଜୀବମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଜନ୍ମ ଭାରତେ । ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ନାନ୍ଯତ୍ର ସର୍ଵଂ ଚ ଭୁଞ୍ଜତେ ଜନାଃ
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାତ୍ର, ଅନ୍ୟ କଉଁଠି ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି।
ସୁରା ଦୈତ୍ଯା ଦାନଵାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସାଦଯଃ । ନରାଶ୍ଚ କର୍ମଜନକା ନ ସର୍ଵେ ଜୀଵିନଃ ସତି
ଦେବତା, ଦାନବ, ଦାୟତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମଣିଷମାନେ—ସମସ୍ତେ କର୍ମର ଫଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ତଥାପି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏପରି ନୁହେଁ।
ଵିଶିଷ୍ଟଜୀଵିନଃ କର୍ମ ଭୁଞ୍ଜତେ ସର୍ଵଯୋନିଷୁ । ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗେଷୁ ନରକେଷୁ ଚ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜୀବମାନେ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ସହିତ ସମସ୍ତଠାରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଵିଶେଷତୋ ଜୀଵିନଶ୍ଚ ଭ୍ରମନ୍ତେ ସର୍ଵଯୋନିଷୁ । ଶୁଭାଶୁଭଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଚ କର୍ମ ପୂର୍ଵାର୍ଜିତଂ ପରମ୍
ବିଶେଷ କରି ଜୀବମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶୁଭେନ କର୍ମଣା ଯାତି ସ୍ଵର୍ଲୋକାଦିକମେଵ ଚ । କର୍ମଣା ଚାଶୁଭେନୈଵ ଭ୍ରମନ୍ତି ନରକେଷୁ ଚ
ଭଲ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଏହା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନରକରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି।
କର୍ମନିର୍ମୂଲନେ ଭକ୍ତିଃ ସା ଚୋକ୍ତା ଦ୍ଵିଵିଧା ସତି । ନିର୍ଵାଣରୂପା ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକୃତେରିହ
କର୍ମ ନାଶ ପାଇଁ ଭକ୍ତିକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି: ଏଠାରେ ମୁକ୍ତିର ରୂପରେ ଭକ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି।
ରୋଗୀ କୁକର୍ମଣା ଜୀଵଶ୍ଚାରୋଗୀ ଶୁଭକର୍ମଣା । ଦୀର୍ଘଜୀଵୀ ଚ କ୍ଷୀଣାଯୁଃ ସୁଖୀ ଦୁଃଖୀ ଚ କର୍ମଣା
ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ରୋଗୀ ହୁଏ, ଭଲ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ; କେହି ଦୀର୍ଘାୟୁ, କେହି ଅଳ୍ପାୟୁ, କେହି ସୁଖୀ, କେହି ଦୁଃଖୀ — ସବୁ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ।
ଅନ୍ଧାଦଯଶ୍ଚାଙ୍ଗହୀନାଃ କର୍ମଣା କୁତ୍ସିତେନ ଚ । ସିଦ୍ଧ୍ଯାଦିକମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଅନ୍ଧ ଓ ଅଙ୍ଗହୀନ ଲୋକେମାନେ ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହୁଅନ୍ତି; ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସିଦ୍ଧି ଓ ଏହା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ସାମାନ୍ଯଂ କଥିତଂ ଦେଵି ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ ସୁନ୍ଦରି । ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ସୁଗୋପ୍ଯଂ ଚ ପୁରାଣେଷୁ ସ୍ମୃତିଷ୍ଵପି
ମୁଁ ସାଧାରଣ କଥା କହିଛି, ମା, ଏବେ ବିଶେଷ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରି; ଏହା ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ।
ଦୁର୍ଲଭା ମାନୁଷୀ ଜାତିଃ ସର୍ଵଜାତିଷୁ ଭାରତେ । ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶସ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ଚୈଵ ଗରୀଯାନ୍ ଭାରତେ ସତି । ନିଷ୍କାମଶ୍ଚ ସକାମଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ସତି
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଭାରତରେ ସବୁଠାରୁ ମହାନ୍; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — କେହି ଇଚ୍ଛାସହିତ, କେହି ନିର୍ଇଚ୍ଛା।
ସକାମାଜ୍ଜ ପ୍ରଧାନଶ୍ଚ ନିଷ୍କାମୋ ଭକ୍ତ ଏଵ ଚ । କର୍ମଭୋଗୀ ସକାମଶ୍ଚ ନିଷ୍କାମୋ ନିରୁପଦ୍ରଵଃ
ଇଚ୍ଛାସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଧାନ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ; ଇଚ୍ଛାସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ନିର୍ଇଚ୍ଛା ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଛି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଯାତି ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ପଦଂ ଯତ୍ତନ୍ନିରାମଯମ୍ । ପୁନରାଗମନଂ ନାସ୍ତି ତେଷାଂ ନିଷ୍କାମିନାଂ ସତି
ସେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ କୌଣସି ରୋଗ ନାହିଁ; ଏହି ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଲୋକମାନେ ପୁଣି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ସେଵନ୍ତେ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ କୃଷ୍ଣଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଗୋଲୋକଂ ପ୍ରତି ତେ ଭକ୍ତା ଦିଵ୍ଯରୂପଵିଧାରିଣଃ
ସେମାନେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି; ଏହି ଭକ୍ତମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଗୋଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସକାମିନୋ ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚ ଗତ୍ଵା ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ । ଭାରତଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ତେଷାଂ ଜନ୍ମ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ଇଚ୍ଛାସହିତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଭଳି ଭଳି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କାଲେ ଗତେ ଚ ନିଷ୍କାମା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ ୍କ୍ରମେଣ ଚ । ଭକ୍ତିଂ ଚ ନିର୍ମଲାଂ ତେଭ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚିତଂ ପୁନଃ
ସମୟ ଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦେବି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚୈଵ ସକାମାଃ ସର୍ଵଜନ୍ମସୁ । ନ ତେଷାଂ ନିର୍ମଲା ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଇଚ୍ଛାସହିତ ଅନେକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କଦାପି ନିର୍ମଳ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ତୀର୍ଥାଶ୍ରିତା ଦ୍ଵିଜା ଯେ ଚ ତପସ୍ଯାନିରତାଃ ସତି । ତେ ଯାନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୀର୍ଥରେ ରହନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଯେ ଚ ତୀର୍ଥାନ୍ଯତ୍ରନିଵାସିନଃ । ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ସତ୍ଯଲୋକଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଯେଉଁଠି ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଵିପ୍ରାଃ ସୂର୍ଯଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଭାରତେ । ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ଭାରତରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି।
ମୂଲପ୍ରକୃତିଭକ୍ତା ଯେ ନିଷ୍କାମା ଧର୍ମଚାରିଣଃ । ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯେଵ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିର ଭକ୍ତ ଏବଂ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଓ ଧର୍ମରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ମଣିଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମେ ନିରତା ଭକ୍ତାଃ ଶୈଵାଃ ଶାକ୍ତାଶ୍ଚ ଗାଣପାଃ । ତେ ଯାନ୍ତି ଶିଵଲୋକଂ ଚ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗିଥିବା, ଶିବ, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଗଣେଶଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ପୁଣି ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଆସନ୍ତି।
ଯେ ଵିପ୍ରା ଅନ୍ଯଦେଵେଜ୍ଯାଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଃ ସତି । ତେ ଯାନ୍ତି ସର୍ଵଲୋକଂ ଚ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ଯେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି।
ହରିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ନିଷ୍କାମାଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଦ୍ଵିଜାଃ । ତେ ଚ ଯାନ୍ତି ହରେର୍ଲୋକଂ କ୍ରମାଦ୍ଭକ୍ତିବଲାଦହୋ
ଯେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଇଛ୍ଛାହୀନ ହୋଇ ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତିରେ ଦେଖାଦେଖି ହରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମରହିତା ଵିପ୍ରା ଦେଵାନ୍ଯସେଵନାଃ ସଦା । ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାରାଶ୍ଚ କାମାଶ୍ଚ ତେ ଯାନ୍ତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ କର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ଇଛ୍ଛାରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଏଵ ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ । ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଶୁଭସ୍ଯୈଵ କର୍ମଣଃ ଫଲଭୋଗିନଃ
ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମରହିତା ଯେ ଚ ନରକଂ ଯାନ୍ତି ତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଭାରତେ ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ କର୍ମଣଃ ଫଲଭୋଗିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି; ଭାରତରେ ସେମାନେ କର୍ମର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଏଵ ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିରତାଯ ଚ
ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି।
କନ୍ଯାଂ ଦଦତି ଵିପ୍ରାଯ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ତେ । ଵସନ୍ତି ତତ୍ର ତେ ସାଧ୍ଵି ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି, ହେ ସାଧ୍ବୀ।