ସାଵିତ୍ରୀଵରଦାନେନ ତ୍ଵଂ ସାଵିତ୍ରୀ କଲା ସତୀ । ପ୍ରାପ୍ତା ପୁରା ଭୂଭୃତା ଚ ତପସା ତତ୍ସମା ସୁତେ
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ହେ ସତୀ, ତୁମେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଅଂଶ ହେଉଛ; ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଛ, ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପରି।
ଯଥା ଶ୍ରୀଃ ଶ୍ରୀପତେଃ କ୍ରୋଡେ ଭଵାନୀ ଚ ଭଵୋରସି । ଯଥାଦିତିଃ କଶ୍ଯପେ ଚ ଯଥାହଲ୍ଯା ଚ ଗୌତମେ
ଯେପରି ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ଛାତିରେ, ଭବାନୀ ଭବଙ୍କ ଅଂକରେ, ଅଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ଅହଲ୍ୟା ଗୌତମଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି,
ଯଥା ଶଚୀ ମହେନ୍ଦ୍ରେ ଚ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରେ ଚ ରୋହିଣୀ । ଯଥା ରତିଃ କାମଦେଵେ ଯଥା ସ୍ଵାହା ହୁତାଶନେ
ଯେପରି ଶଚୀ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ, ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ, ରତି କାମଦେବଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ସ୍ୱାହା ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ସହ ଅଛନ୍ତି,
ଯଥା ସ୍ଵଧା ଚ ପିତୃଷୁ ଯଥା ସନ୍ଧ୍ଯା ଦିଵାକରେ । ଵରୁଣାନୀ ଚ ଵରୁଣେ ଯଜ୍ଞେ ଚ ଦକ୍ଷିଣା ଯଥା
ଯେପରି ସ୍ୱଧା ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ, ବରୁଣାନୀ ବରୁଣଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଦକ୍ଷିଣା ଅଛି,
ଯଥା ଵରାହେ ପୃଥିଵୀ ଦେଵସେନା ଚ କାର୍ତିକେ । ସୌଭାଗ୍ଯା ସୁପ୍ରିଯା ତ୍ଵଂ ଚ ତଥା ସତ୍ଯଵତଃ ପ୍ରିଯେ
ଯେପରି ବରାହଙ୍କ ସହ ପୃଥିବୀ, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସହ ଦେବସେନା, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସୁପ୍ରିୟା, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟବତଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ଅଯଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଵରୋ ଦତ୍ତୋଽପ୍ଯପରଂ ଚ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଶୃଣୁ ଦେଵି ମହାଭାଗେ ଦଦାମି ସକଲେପ୍ସିତମ୍
ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି। ଶୁଣ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।
ସାଵିତ୍ର୍ଯୁଵାଚ ସତ୍ଯଵତ ଔରସାନାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତକଂ ମମ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାଭାଗ ଵରମେତନ୍ମଦୀପ୍ସିତମ୍
ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: ମୋର ଇଚ୍ଛା, ସତ୍ୟବତଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମୋତେ ଶତପୁତ୍ର ମିଳୁ; ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦର ଅଭିଲାଷା।
ମତ୍ପିତୁଃ ପୁତ୍ରଶତକଂ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ଚ ଚକ୍ଷୁଷୀ । ରାଜ୍ଯଲାଭୋ ଭଵତ୍ଵେଵଂ ଵରମେତନ୍ମଦୀପ୍ସିତମ୍
ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ମିଳୁ, ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଆସୁ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉ—ଏହି ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ ଅଭିଲାଷା।
ଅନ୍ତେ ସତ୍ଯଵତା ସାର୍ଧଂ ଯାସ୍ଯାମି ହରିମନ୍ଦିରମ୍ । ସମତୀତେ ଲକ୍ଷଵର୍ଷେ ଦେହୀଦଂ ମେ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ
ଶେଷରେ, ମୁଁ ସତ୍ୟବତଙ୍କ ସହ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଉ, ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ିବି—ହେ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।
ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ । ଵିଶ୍ଵନିସ୍ତାରବୀଜଂ ଚ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଜୀବମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ମୂଳ ଉପାୟ କଣ, ଦୟାକରି ଏହି ସବୁ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଧର୍ମରାଜ ଉଵାଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାସାଧ୍ଵି ସର୍ଵଂ ମାନସିକଂ ତଵ । ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ହେ ମହାସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେସବୁ ପୂରଣ ହେବ। ଏବେ ମୁଁ ଜୀବମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଜନ୍ମ ଭାରତେ । ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ନାନ୍ଯତ୍ର ସର୍ଵଂ ଚ ଭୁଞ୍ଜତେ ଜନାଃ
ଭାରତ ଭୂମିରେ ଲୋକମାନେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାତ୍ର, ଅନ୍ୟ କଉଁଠି ନୁହେଁ; ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି।
ସୁରା ଦୈତ୍ଯା ଦାନଵାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସାଦଯଃ । ନରାଶ୍ଚ କର୍ମଜନକା ନ ସର୍ଵେ ଜୀଵିନଃ ସତି
ଦେବତା, ଦାନବ, ଦାୟତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମଣିଷମାନେ—ସମସ୍ତେ କର୍ମର ଫଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ତଥାପି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏପରି ନୁହେଁ।
ଵିଶିଷ୍ଟଜୀଵିନଃ କର୍ମ ଭୁଞ୍ଜତେ ସର୍ଵଯୋନିଷୁ । ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗେଷୁ ନରକେଷୁ ଚ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜୀବମାନେ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି; ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ସହିତ ସମସ୍ତଠାରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଵିଶେଷତୋ ଜୀଵିନଶ୍ଚ ଭ୍ରମନ୍ତେ ସର୍ଵଯୋନିଷୁ । ଶୁଭାଶୁଭଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଚ କର୍ମ ପୂର୍ଵାର୍ଜିତଂ ପରମ୍
ବିଶେଷ କରି ଜୀବମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଶୁଭେନ କର୍ମଣା ଯାତି ସ୍ଵର୍ଲୋକାଦିକମେଵ ଚ । କର୍ମଣା ଚାଶୁଭେନୈଵ ଭ୍ରମନ୍ତି ନରକେଷୁ ଚ
ଭଲ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଏହା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନରକରେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି।
କର୍ମନିର୍ମୂଲନେ ଭକ୍ତିଃ ସା ଚୋକ୍ତା ଦ୍ଵିଵିଧା ସତି । ନିର୍ଵାଣରୂପା ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରକୃତେରିହ
କର୍ମ ନାଶ ପାଇଁ ଭକ୍ତିକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି: ଏଠାରେ ମୁକ୍ତିର ରୂପରେ ଭକ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି।
ରୋଗୀ କୁକର୍ମଣା ଜୀଵଶ୍ଚାରୋଗୀ ଶୁଭକର୍ମଣା । ଦୀର୍ଘଜୀଵୀ ଚ କ୍ଷୀଣାଯୁଃ ସୁଖୀ ଦୁଃଖୀ ଚ କର୍ମଣା
ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ରୋଗୀ ହୁଏ, ଭଲ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ; କେହି ଦୀର୍ଘାୟୁ, କେହି ଅଳ୍ପାୟୁ, କେହି ସୁଖୀ, କେହି ଦୁଃଖୀ — ସବୁ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ।
ଅନ୍ଧାଦଯଶ୍ଚାଙ୍ଗହୀନାଃ କର୍ମଣା କୁତ୍ସିତେନ ଚ । ସିଦ୍ଧ୍ଯାଦିକମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଅନ୍ଧ ଓ ଅଙ୍ଗହୀନ ଲୋକେମାନେ ଖରାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହୁଅନ୍ତି; ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସିଦ୍ଧି ଓ ଏହା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ସାମାନ୍ଯଂ କଥିତଂ ଦେଵି ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ ସୁନ୍ଦରି । ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ସୁଗୋପ୍ଯଂ ଚ ପୁରାଣେଷୁ ସ୍ମୃତିଷ୍ଵପି
ମୁଁ ସାଧାରଣ କଥା କହିଛି, ମା, ଏବେ ବିଶେଷ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରି; ଏହା ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ।
ଦୁର୍ଲଭା ମାନୁଷୀ ଜାତିଃ ସର୍ଵଜାତିଷୁ ଭାରତେ । ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶସ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ଚୈଵ ଗରୀଯାନ୍ ଭାରତେ ସତି । ନିଷ୍କାମଶ୍ଚ ସକାମଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ସତି
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଭାରତରେ ସବୁଠାରୁ ମହାନ୍; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — କେହି ଇଚ୍ଛାସହିତ, କେହି ନିର୍ଇଚ୍ଛା।
ସକାମାଜ୍ଜ ପ୍ରଧାନଶ୍ଚ ନିଷ୍କାମୋ ଭକ୍ତ ଏଵ ଚ । କର୍ମଭୋଗୀ ସକାମଶ୍ଚ ନିଷ୍କାମୋ ନିରୁପଦ୍ରଵଃ
ଇଚ୍ଛାସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଧାନ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ; ଇଚ୍ଛାସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ନିର୍ଇଚ୍ଛା ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଛି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଯାତି ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ପଦଂ ଯତ୍ତନ୍ନିରାମଯମ୍ । ପୁନରାଗମନଂ ନାସ୍ତି ତେଷାଂ ନିଷ୍କାମିନାଂ ସତି
ସେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ କୌଣସି ରୋଗ ନାହିଁ; ଏହି ନିର୍ଇଚ୍ଛା ଲୋକମାନେ ପୁଣି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ସେଵନ୍ତେ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ କୃଷ୍ଣଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଗୋଲୋକଂ ପ୍ରତି ତେ ଭକ୍ତା ଦିଵ୍ଯରୂପଵିଧାରିଣଃ
ସେମାନେ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି; ଏହି ଭକ୍ତମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଗୋଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସକାମିନୋ ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚ ଗତ୍ଵା ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ । ଭାରତଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ତେଷାଂ ଜନ୍ମ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ଇଚ୍ଛାସହିତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଭଳି ଭଳି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କାଲେ ଗତେ ଚ ନିଷ୍କାମା ଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ ୍କ୍ରମେଣ ଚ । ଭକ୍ତିଂ ଚ ନିର୍ମଲାଂ ତେଭ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚିତଂ ପୁନଃ
ସମୟ ଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ନିର୍ଇଚ୍ଛା ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦେବି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୈଷ୍ଣଵାଶ୍ଚୈଵ ସକାମାଃ ସର୍ଵଜନ୍ମସୁ । ନ ତେଷାଂ ନିର୍ମଲା ବୁଦ୍ଧିର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଇଚ୍ଛାସହିତ ଅନେକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କଦାପି ନିର୍ମଳ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ତୀର୍ଥାଶ୍ରିତା ଦ୍ଵିଜା ଯେ ଚ ତପସ୍ଯାନିରତାଃ ସତି । ତେ ଯାନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଚ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୀର୍ଥରେ ରହନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଯେ ଚ ତୀର୍ଥାନ୍ଯତ୍ରନିଵାସିନଃ । ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ ସତ୍ଯଲୋକଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଭାରତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଯେଉଁଠି ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଭାରତକୁ ଫେରନ୍ତି।