ତାନେତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଚ ଲୋକାନ୍ତରିତମପ୍ଯୁତ । ଵ୍ଯାସଃ ଶୋକସମାକ୍ରାନ୍ତୋ ଗମନାଯାକରୋନ୍ମତିମ୍
ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ଶୋକରେ ଭାସି, ଚାଲିଯିବାକୁ ମନସ୍କ ହେଲେ।
ସସ୍ମାର ମନସା ଵ୍ଯାସସ୍ତାଂ ନିଷାଦସୁତାଂ ଶୁଭାମ୍ । ମାତରଂ ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ମୁକ୍ତାଂ ଶୋକସମନ୍ଵିତାମ୍
ବ୍ୟାସ ମନରେ ସେଇ ନିଷାଦ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ମାଆ, ଜାହ୍ନବୀ ତୀରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ରହୁଥିବା ଶୁଭା ମହିଳାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଵ୍ଯାସସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାତେଜା ଜନ୍ମସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵକଂ ମୁନିଃ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରି, ବ୍ୟାସ ସେଇ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ଗତା ସା ଵରାନନା । ନିଷାଦାସ୍ତଂ ସମାଚଖ୍ଯୁର୍ଦତ୍ତା ରାଜ୍ଞେ ତୁ କନ୍ଯକା
ଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ପଚାରିଲେ, 'ସେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ମହିଳା କେଉଁଠି ଗଲେ?' ନିଷାଦମାନେ କହିଲେ: 'ସେ କନ୍ୟାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।'
ଦାଶରାଜୋଽପି ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵ୍ଯାସଂ ପ୍ରୀତିପୁରଃସରମ୍ । ସ୍ଵାଗତେନାଭିସତ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିହିତାଞ୍ଜଲିଃ
ଦାଶରାଜା ଭଲଭାବରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ବାଗତ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ଦାଶରାଜ ଉଵାଚ ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ପାଵିତଂ ନଃ କୁଲଂ ମୁନେ । ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଯଜ୍ଜାତଂ ତଵ ଦର୍ଶନମ୍
ଦାଶରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ଆଜି ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ କଲି, ଆମ ପରିବାର ପବିତ୍ର ହେଲା, ମୁନି, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଯଦର୍ଥମାଗତୋଽସି ତ୍ଵଂ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଅପି ଦାରା ଧନଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ଵଦାଯତ୍ତମିଦଂ ଵିଭୋ
ଆପଣ କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ମୋ ଘରବାଳି, ଧନ, ପୁଅ—ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ଚକାରାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵ୍ଯାସସ୍ତପଃସମାଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵାସ ସମାହିତଃ
ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ବ୍ୟାସ ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ରହିଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଃ ସୁତୌ ଜାତୌ ଶନ୍ତନୋରମିତଦ୍ଯୁତେଃ । ମତ୍ଵା ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ଵ୍ଯାସଃ ସୁଖମାପ ଵନେ ସ୍ଥିତଃ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶର ଉଜ୍ୱଳ ନାମରେ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଭାଇ ଭାବି, ଅରଣ୍ୟରେ ସୁଖରେ ରହିଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଃ ପ୍ରଥମଜୋ ରୂପଵାଞ୍ଛତ୍ରୁତାପନଃ । ବଭୂଵ ନୃପତେଃ ପୁତ୍ରଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯନାମାସୌ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସମଜାଯତ । ସୋଽପି ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଃ ଶନ୍ତନୋଃ ସୁଖଵର୍ଧନଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଭାବରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଥିଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଇଥିଲେ।
ଗାଙ୍ଗେଯଃ ପ୍ରଥମସ୍ତସ୍ଯ ମହାଵୀରୋ ବଲାଧିକଃ । ତଥୈଵ ତୌ ସୁତୌ ଜାତୌ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହାବଲୌ
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ବଡ଼ ସାହସୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେପରି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଶନ୍ତନୁସ୍ତାନ୍ସୁତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାନ୍ । ଅମଂସ୍ତାଜଯ୍ଯମାତ୍ମାନଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ମହାମନାଃ
ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ନିଜକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ କିଯତା ଶନ୍ତନୁଃ କାଲପର୍ଯଯାତ୍ । ତତ୍ଯାଜ ଦେହଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେହୀ ଜୀର୍ଣମିଵାମ୍ବରମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତନୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେ ପୁରୁଣା କପଡ଼ା ଛାଡ଼ିଦିଏ।
କାଲଧର୍ମଗତେ ରାଜ୍ଞି ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଧାନତଃ । ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ଦାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ରାଜା କାଳଧର୍ମରେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଂ ତତୋ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ସ୍ଵଯଂ ନ କୃତଵାନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵଵ୍ରତୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ସେ ଶୂର ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ରାଜ୍ୟ ନେଲେ ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ଵୀର୍ଯେଣ ପ୍ରମତ୍ତଃ ପରଦୁଃଖଦଃ । ବଭୂଵ ବଲଵାନ୍ଵୀରଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାତ୍ମଜଃ ଶୁଚିଃ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିରେ ଅତି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଥୈକଦା ମହାବାହୁଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତାଵୃତଃ । ପ୍ରଚଚାର ଵନୋଦ୍ଦେଶାତ୍ପଶ୍ଯନ୍ଵଧ୍ଯାନ୍ମୃଗାନ୍ ରୁରୂନ୍
ଏକଦିନ ସେ ମହାବାହୁ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଦିଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ହରିଣ ଓ ରୁସା ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମାର୍ଗଗଂ ନୃପମ୍ । ଉତ୍ତତାରାନ୍ତିକଂ ଭୂମେର୍ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ରାଜାଙ୍କୁ ପଥରେ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୂମିରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତତ୍ରାଭୂଚ୍ଚ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋଃ ସଦୃଶଵୀର୍ଯଯୋଃ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ମହାସ୍ଥାନେ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ତାପସାଃ
ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ସମାନ ଶୂରବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଲା।
ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକମଵାପାଶୁ ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତୋ ରଣେ । ଭୀଷ୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚକାରାଶୁ ତସ୍ଯୌର୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ତଦା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କଲେ।
ଗାଙ୍ଗେଯଃ କୃତଶୋକସ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯନାମାନଂ ରାଜ୍ଯେଶଂ ଚ ଚକାର ହ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ବସାଇଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ବୋଧିତା ପଶ୍ଚାଦ୍ଗୁରୁଭିଶ୍ଚ ମହାତ୍ମଭିଃ । ସ୍ଵପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯଗଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଶୋକହତାପି ଚ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପରେ ଗୁରୁମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଲାପରେ, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ପୁଅର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯତିସନ୍ତୁଷ୍ଟା ବଭୂଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଵ୍ଯାସୋଽପି ଭ୍ରାତରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାନଂ ମୁଦିତୋଽଭଵତ୍
ସତ୍ୟବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ରୂପ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା। ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭାଇ ରାଜା ହେବାର କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଯୌଵନଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଃ ସୁତଃ ଶୁଭଃ । ଚକାର ଚିନ୍ତାଂ ଭୀଷ୍ମୋଽପି ଵିଵାହାର୍ଥଂ କନୀଯସଃ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ନୀତିମାନ୍ୟ ପୁଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବକ ହେଲେ, ତାହା ଦେଖି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ପାଇଁ ବିବାହ ଦେଖିବା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାଶିରାଜସୁତାସ୍ତିସ୍ରଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାଃ । ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵିଵାହାର୍ଥଂ ସ୍ଥାପିତାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂଵରେ
କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ତିନିଜଣୀ ଝିଅ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ବିବାହ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।
ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସମାହୂତାଃ ସହସ୍ରଶଃ । ଇଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରାର୍ଥଂ ଵୈ ପୂଜ୍ଯମାନାଃ ସମାଗତାଃ
ହଜାର ହଜାର ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ସ୍ୱୟଂବର ଜିତିବା ଆଶାରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ।
ତତ୍ର ଭୀଷ୍ମୋ ମହାତେଜାସ୍ତା ଜହାର ବଲେନ ଵୈ । ନିର୍ମଥ୍ଯ ରାଜକଂ ସର୍ଵଂ ରଥେନୈକେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ଏକମାତ୍ର ରଥ ଓ ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ, ତିନି ଝିଅଙ୍କୁ ବଳେ ନେଇଯାଇଲେ।
ସ ଜିତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତାଶ୍ଚାଦାଯ ମହାରଥଃ । ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ତେଜସ୍ଵୀ ହ୍ଯାସସାଦ ଗଜାହ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେ ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ବାହୁବଳ ଓ ତେଜରେ ତିନି ଝିଅଙ୍କୁ ନେଇ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମାତୃଵଦ୍ଭଗିନୀଵଚ୍ଚ ପୁତ୍ରୀଵଚ୍ଚିନ୍ତଯନ୍କିଲ । ତିସ୍ରଃ ସମାନଯାମାସ କନ୍ଯକା ଵାମଲୋଚନାଃ
ମାଆ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଝିଅ ପରି ଭାବି, ସେ ତିନିଜଣୀ ଶୋଭାବତୀ ଝିଅଙ୍କୁ ଏକଠା କରିଲେ।