ଲକ୍ଷୋ ଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଦଶଲକ୍ଷୋଽନ୍ଯଜନ୍ମଜମ୍ । ସର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଶତଲକ୍ଷାଦ୍ଵିନଶ୍ଯତି
ଏକ ଜନ୍ମରେ ହୋଇଥିବା ପାପ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଦଶ ଜନ୍ମର ପାପ ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଶତଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ଶେଷ ହୁଏ।
କରୋତି ମୁକ୍ତିଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଜପୋ ଦଶଗୁଣସ୍ତତଃ । କରଂ ସର୍ପଫଣାକାରଂ କୃତ୍ଵା ତଦ୍ରନ୍ଧମୁଦ୍ରିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ଜପ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଜପ ଯଦି ହାତକୁ ସାପର ଫଣା ପରି ରଖି ଏବଂ ତାହାର ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଦଶଗୁଣା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ଆନମ୍ରମୂର୍ଧମଚଲଂ ପ୍ରଜପେତ୍ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅନାମିକାମଧ୍ଯଦେଶାଦଧୋଽଵାମକ୍ରମେଣ ଚ
ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଳ୍ପ ନମାଇ ଏବଂ ଶରୀରକୁ ନିଶ୍ଚଳ ରଖି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଅଙ୍ଗୁଠିର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନୁକ୍ରମରେ କାନ୍ହି ଆଙ୍ଗୁଠି ତଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତର୍ଜନୀମୂଲପର୍ଯନ୍ତଂ ଜପସ୍ଯୈଵଂ କ୍ରମଃ କରେ । ଶ୍ଵେତପଙ୍କଜବୀଜାନାଂ ସ୍ଫଟିକାନାଂ ଚ ସଂସ୍କୃତାମ୍
ହାତରେ ଜପ କରିବାର କ୍ରମ ହେଉଛି ତରଜନୀ ଆଙ୍ଗୁଠିର ତଳ ଠାରୁ ଶିରା ଯାଏଁ। ଏହି ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମବୀଜ କିମ୍ବା ସ୍ଫଟିକ ମଣି ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ଵୈ ମାଲିକାଂ ରାଜନ୍ ଜପେତ୍ତୀର୍ଥେ ସୁରାଲଯେ । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମାଲାମଶ୍ଵତ୍ଥପତ୍ରେ ପଦ୍ମେ ଚ ସଂଯତଃ
ହେ ରାଜନ, ଏପରି ମାଳା ତିଆରି କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ମାଳାକୁ ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଉପରେ ରଖି, ନିୟମିତ ଭାବେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ଗୋରୋଚନାକ୍ତାଂ ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସ୍ନାପଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ଗାଯତ୍ରୀଶତକଂ ତସ୍ଯାଂ ଜପେଚ୍ଚ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଗୋରୋଚନା ଲାଗି ମାଳାକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ମାଳାରେ ଶତବାର ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସ୍ନାତ୍ଵା ମାଲାଂ ସୁସଂସ୍କୃତାମ୍ । ଅଥ ଗଙ୍ଗୋଦକେନୈଵ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵାତିସୁସଂସ୍କୃତାମ୍
ନହେଲେ, ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମାଳାକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଏହାକୁ ବହୁତ ପବିତ୍ର କରି ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ରାଜର୍ଷେ ଦଶଲକ୍ଷଂ ଜପଂ କୁରୁ । ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସାଵିତ୍ରୀଂ ତ୍ରିଜନ୍ମପାତକକ୍ଷଯାତ୍
ଏଭଳି କ୍ରମରେ, ହେ ରାଜା ଋଷି, ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କର। ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ, ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଚ ହେ ରାଜନ୍ କରିଷ୍ଯସି ଦିନେ ଦିନେ । ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚାପି ସାଯାହ୍ନେ ପ୍ରାତରେଵ ଶୁଚିଃ ସଦା
ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ—ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଚି ରହି।
ସନ୍ଧ୍ଯାହୀନୋଽଶୁଚିର୍ନିତ୍ଯମନର୍ହଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଯଦହ୍ନା କୁରୁତେ କର୍ମ ନ ତସ୍ଯ ଫଲଭାଗ୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ, ସେ ସଦା ଅଶୁଚି ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ। ସେ ଦିନ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ନୋପତିଷ୍ଠତି ଯଃ ପୂର୍ଵାଂ ନୋପାସ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମାମ୍ । ସ ଶୂଦ୍ରଵଦ୍ବହିଷ୍କାର୍ଯଃ ସର୍ଵସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵିଜକର୍ମଣଃ
ଯିଏ ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶୂଦ୍ର ପରି ବାହାର କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵନପର୍ଯନ୍ତଂ ତ୍ରିଃସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଯଃ କରୋତି ଚ । ସ ଚ ସୂର୍ଯସମୋ ଵିପ୍ରସ୍ତେଜସା ତପସା ସଦା
ଯିଏ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସମୟ ତିନିବେଳ ସନ୍ଧ୍ୟା କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ତପସ୍ୱୀ ହୁଏ।
ତତ୍ପାଦପଦ୍ମରଜସା ସଦ୍ଯଃପୂତା ଵସୁନ୍ଧରା । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ସନ୍ଧ୍ଯାପୂତୋ ହି ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏମିତି ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧୂଳିରେ ମାଟି ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଜୀବନମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ତୀର୍ଥାନି ଚ ପଵିତ୍ରାଣି ତସ୍ଯ ସଂସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରତଃ । ତତଃ ପାପାନି ଯାନ୍ତ୍ଯେଵ ଵୈନତେଯାଦିଵୋରଗାଃ
ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଯେପରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦେଖି ସାପମାନେ ପଳାଯାନ୍ତି, ସେପରି ପାପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି।
ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସୁରାଃ ପୂଜାଂ ପିତରଃ ପିଣ୍ଡତର୍ପଣମ୍ । ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚ ଦ୍ଵିଜାତେଶ୍ଚ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯାରହିତସ୍ଯ ଚ
ଯିଏ ତିନିବେଳ ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ତାଙ୍କର ପୂଜା ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ମୂଲପ୍ରକୃତ୍ଯଭକ୍ତୋ ଯସ୍ତନ୍ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯନର୍ଚକଃ । ତଦୁତ୍ସଵଵିହୀନଶ୍ଚ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯିଏ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରେ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ତାହାର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମ୍ମାନ କରେନାହିଁ, ତାହାର ପର୍ବ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି।
ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରଵିହୀନଶ୍ଚ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯାରହିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଏକାଦଶୀଵିହୀନଶ୍ଚ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ତିନିବେଳ ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି।
ହରେରନୈଵେଦ୍ଯଭୋଜୀ ଧାଵକୋ ଵୃଷଵାହକଃ । ଶୂଦ୍ରାନ୍ନଭୋଜୀ ଯୋ ଵିପ୍ରୋ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହରିଙ୍କୁ ନ ବିଦାଗି ଖାଆନ୍ତି, ବୃଷଭ ପଛରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଭୋଜନ ଖାଆନ୍ତି, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶଵଦାହୀ ଯଃ ସ ଵିପ୍ରୋ ଵୃଷଲୀପତିଃ । ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ସୂପକାରଶ୍ଚ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଶବ ଦାହ କରେ, ସେ ଅପବିତ୍ରମାନେଙ୍କ ମାଲିକ ହୁଏ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପକାଏ, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି ଅସାର ହୁଏ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ପ୍ରତିଗ୍ରାହୀ ଶୂଦ୍ରଯାଜୀ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ମସିଜୀଵୀ ଅସିଜୀଵୀ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଦାନ ନେଇଥାଏ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା କଳମି ଚାଲାଇ କିମ୍ବା ତଳୱାର ଚାଲାଇ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି ଅସାର ହୁଏ।
ଯଃ କନ୍ଯାଵିକ୍ରଯୀ ଵିପ୍ରୋ ଯୋ ହରେର୍ନାମଵିକ୍ରଯୀ । ଯୋ ଵିପ୍ରୋଽଵୀରାନ୍ନଭୋଜୀ ଋତୁସ୍ନାତାନ୍ନଭୋଜକଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଝିଅ ବିକ୍ରୟ କରେ, କିମ୍ବା ହରିଙ୍କ ନାମ ବିକ୍ରୟ କରେ, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇନଥିବା ଭୋଜନ ଖାଏ, କିମ୍ବା ଋତୁବତୀ ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରେ—
ଭଗଜୀଵୀ ବାର୍ଧୁଷିକୋ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ । ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଵିକଯୀ ଵିପ୍ରୋ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯେ ବେଶ୍ୟା ଉପରେ ଜୀବନ ଚାଲାଏ, କିମ୍ବା ଦୂତି ହୋଇ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି ଅସାର। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି ଅସାର।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ସ୍ଵପେଦ୍ଯୋ ହି ମତ୍ସ୍ଯଭୋଜୀ ଚ ଯୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଶିଵାପୂଜାଦିରହିତୋ ଵିଷହୀନୋ ଯଥୋରଗଃ
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଭାତରେ ଶୋଇଥାଏ, କିମ୍ବା ମାଛ ଖାଏ, କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ବିଷ ନଥିବା ସାପ ପରି ଅସାର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵପୂଜାଵିଧିକ୍ରମମ୍ । ତମୁଵାଚ ଚ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଧ୍ଯାନାଦିକମଭୀପ୍ସିତମ୍
ଏପରି ଭାବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅନୁଚିତ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ପରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶିଖାଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ନୃପେନ୍ଦ୍ରାଯ ଯଯୌ ଚ ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ମୁନେ । ରାଜା ସଂପୂଜ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୀଂ ଦଦର୍ଶ ଵରମାପ ଚ
ମୁନି ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଓ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କିଂ ଵା ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ କିଂ ଵା ପୂଜାଵିଧାନକମ୍ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ କିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ସ ପରାଶରଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଣ ଥିଲା? ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା କଣ ଥିଲା? କେଉଁ ସ୍ତୋତ୍ର କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ପରାଶର ଦେଇଥିଲେ?
ନୃପଃ କେନ ଵିଧାନେନ ସଂପୂଜ୍ଯ ଶ୍ରୁତିମାତରମ୍ । ଵରଂ ଚ କଂ ଵା ସମ୍ପ୍ରାପ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ତୁ ଵିଧାନତଃ
ରାଜା କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ଶ୍ରୁତିମାତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୂଜା କରି କେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଲେ?
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସାଵିତ୍ର୍ଯାଃ ପରମଂ ମହତ୍ । ରହସ୍ଯାତିରହସ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତିସିଦ୍ଧଂ ସମାସତଃ
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ପରମ ମହା ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ, ଶ୍ରୁତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଅତି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠକୃଷ୍ଣତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଶୁଦ୍ଧକାଲେ ଚ ଯତ୍ନତଃ । ଵ୍ରତମେଵ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଵ୍ରତୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମାଚରେତ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ଶୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରତ କରିବା ଦରକାର।
ଵ୍ରତଂ ଚତୁର୍ଦଶାବ୍ଦଂ ଚ ଦ୍ଵିସପ୍ତଫଲସଂଯୁତମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିସପ୍ତନୈଵେଦ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିକଂ ଚରେତ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଚାଲିଥାଏ, ଏହା ଦୁଇ ସାତ ଗୁଣା ଫଳ ଦେଉଛି। ଦୁଇ ସାତ ପ୍ରକାର ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।