ତଦ୍ଵୃକ୍ଷେ ପୂଜଯେତ୍ତାଂ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାଵାହନଂ ଵିନା । ତାଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚୋପଚାରେଣ ଧ୍ଯାନଂ ପାତକନାଶନମ୍
ତୁଳସୀ ଗଛ ତଳେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଆହ୍ୱାନ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଉପଚାର ଦେଇଲେ, ସେ ଧ୍ୟାନ ପାପ ନାଶ କରେ।
ତୁଲସୀଂ ପୁଷ୍ପସାରାଂ ଚ ସତୀଂ ପୂତାଂ ମନୋହରାମ୍ । କୃତପାପେଧ୍ମଦାହାଯ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଶିଖୋପମାମ୍
ତୁଳସୀ, ଫୁଲର ସାର, ପବିତ୍ର, ମନୋହର, କର୍ମର ପାପ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି।
ପୁଷ୍ପେଷୁ ତୁଲନା ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତି ଵେଦେଷୁ ଭାଷିତମ୍ । ପଵିତ୍ରରୂପା ସର୍ଵାସୁ ତୁଲସୀ ସା ଚ କୀର୍ତିତା
ସମସ୍ତ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମାନ କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି।
ଶିରୋଧାର୍ଯା ଚ ସର୍ଵେଷାମୀପ୍ସିତା ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଂ ମୁକ୍ତିଦାଂ ଚ ଭଜେ ତାଂ ହରିଭକ୍ତିଦାମ୍
ତୁଳସୀକୁ ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ସେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଣମେତ୍ସୁଧୀଃ । ଉକ୍ତଂ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂଜା କରି, ସ୍ତୁତି କରି ଏବଂ ନମସ୍କାର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କହିବା ଉଚିତ— 'ତୁଳସୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠାରେ କହି ହୋଇଛି; ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ସାଵିତ୍ରୀପୂଜାଵିଧିକଥନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନମିଦଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚାତିସୁଧୋପମମ୍ । ତତଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସାବିତ୍ରୀ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ କଥା। ନାରଦ କହିଲେ— 'ତୁଳସୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯାହା ବହୁତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ। ଏବେ ମୋତେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।'
ପୁରା କେନ ସମୁଦ୍ଭୂତା ସା ଶ୍ରୁତା ଚ ଶ୍ରୁତେଃ ପ୍ରସୂଃ । କେନ ଵା ପୂଜିତା ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ କୈଶ୍ଚ ଵା ପରେ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ସାବିତ୍ରୀ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ କିପରି ଶୃତିର ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ? ପ୍ରଥମେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ପରେ କିଏ ପୂଜା କଲେ?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵେଦଜନନୀ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ମୁନେ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ଚ ଵେଦଗଣୈସ୍ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଦୁଷାଂ ଗଣୈଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— 'ମୁନି, ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ, ବେଦର ଜନନୀକୁ, ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏବଂ ପରେ ଶିକ୍ଷିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।'
ତଦା ଚାଶ୍ଵପତିର୍ଭୂପଃ ପୂଜଯାମାସ ଭାରତେ । ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପୂଜଯାମାସୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ତାପରେ ଭାରତ ଦେଶର ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ଚାରିଟି ଜାତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କୋ ଵା ସୋଽଶ୍ଵପତିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେନ ଵା ତେନ ପୂଜିତା । ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ଚ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରଥମେ କୈଶ୍ଚ ଵା ପରେ
ନାରଦ କହିଲେ— 'ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ କରୁଥିବା ରାଜା କିଏ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ? ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଏହି ଦେବୀକୁ ପ୍ରଥମେ କିଏ, ପରେ କିଏ ପୂଜା କଲେ?'
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମଦ୍ରଦେଶେ ମହାରାଜୋ ବଭୂଵାଶ୍ଵପତିର୍ମୁନେ । ଵୈରିଣାଂ ବଲହର୍ତା ଚ ମିତ୍ରାଣାଂ ଦୁଃଖନାଶନଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— 'ମଦ୍ର ଦେଶରେ ଏକ ମହାରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ।'
ଆସୀତ୍ତସ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଞୀ ମହିଷୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ । ମାଲତୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗଦାଭୃତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଏକ ମହାରାଣୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ମାଳତୀ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗଦାଧରଙ୍କ ସହିତ।
ସା ଚ ରାଜ୍ଞୀ ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯୋପଦେଶତଃ । ଚକାରାରାଧନଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ନାରଦ
ସେ ରାଣୀ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ, ନାରଦ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶଂ ନ ସା ପ୍ରାପ୍ତା ମହିଷୀ ନ ଦଦର୍ଶ ତାମ୍ । ଗୃହଂ ଜଗାମ ଦୁଃଖାର୍ତା ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ମହିଷୀ କୌଣସି ଉତ୍ତର ପାଇଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଦୁଃଖରେ ଭରି ହୃଦୟ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଜା ତାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୋଧଯିତ୍ଵା ନଯେନ ଵୈ । ସାଵିତ୍ର୍ଯାସ୍ତପସେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜଗାମ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଜଣାଇ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ। ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ତପଶ୍ଚକାର ତତ୍ରୈଵ ସଂଯତଃ ଶତଵତ୍ସରମ୍ । ନ ଦଦର୍ଶ ଚ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶୋ ବଭୂଵ ଚ
ସେଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତଥାପି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଶୁଶ୍ରାଵାକାଶଵାଣୀଂ ଚ ନୃପେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାଶରୀରିଣୀମ୍ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଦଶଲକ୍ଷଂ ଚ ଜପଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ନାରଦ
ରାଜା ଆକାଶରେ ଶରୀରହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ— 'ନାରଦ, ତୁମେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କର।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଆଜଗାମ ପରାଶରଃ । ପ୍ରଣନାମ ତତସ୍ତଂ ଚ ମୁନିର୍ନୃପମୁଵାଚ ଚ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପରାଶର ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ମୁନି ତାଙ୍କ ସହ କଥା କଲେ।
ମୁନିରୁଵାଚ ସକୃଜ୍ଜପଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପାପଂ ଦିନଭଵଂ ହରେତ୍ । ଦଶଵାରଂ ଜପେନୈଵ ନଶ୍ଯେତ୍ପାପଂ ଦିଵାନିଶମ୍
ମୁନି କହିଲେ— 'ଗାୟତ୍ରୀ ଏକଥର ଜପ କଲେ ଦିନର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଦଶଥର ଜପ କଲେ ଦିନ ଓ ରାତିର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।'
ଶତଵାରଂ ଜପଶ୍ଚୈଵ ପାପଂ ମାସାର୍ଜିତଂ ହରେତ୍ । ସହସ୍ରଧା ଜପଶ୍ଚୈଵ କଲ୍ମଷଂ ଵତ୍ସରାର୍ଜିତମ୍
ଶତଥର ଜପ କଲେ ମାସରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ହଜାରଥର ଜପ କଲେ ବର୍ଷରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଦୂଷଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଲକ୍ଷୋ ଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଦଶଲକ୍ଷୋଽନ୍ଯଜନ୍ମଜମ୍ । ସର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଶତଲକ୍ଷାଦ୍ଵିନଶ୍ଯତି
ଏକ ଜନ୍ମରେ ହୋଇଥିବା ପାପ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଦଶ ଜନ୍ମର ପାପ ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଶତଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କଲେ ଶେଷ ହୁଏ।
କରୋତି ମୁକ୍ତିଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଜପୋ ଦଶଗୁଣସ୍ତତଃ । କରଂ ସର୍ପଫଣାକାରଂ କୃତ୍ଵା ତଦ୍ରନ୍ଧମୁଦ୍ରିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ଜପ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଜପ ଯଦି ହାତକୁ ସାପର ଫଣା ପରି ରଖି ଏବଂ ତାହାର ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଦଶଗୁଣା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।
ଆନମ୍ରମୂର୍ଧମଚଲଂ ପ୍ରଜପେତ୍ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଅନାମିକାମଧ୍ଯଦେଶାଦଧୋଽଵାମକ୍ରମେଣ ଚ
ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଳ୍ପ ନମାଇ ଏବଂ ଶରୀରକୁ ନିଶ୍ଚଳ ରଖି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଅଙ୍ଗୁଠିର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅନୁକ୍ରମରେ କାନ୍ହି ଆଙ୍ଗୁଠି ତଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ତର୍ଜନୀମୂଲପର୍ଯନ୍ତଂ ଜପସ୍ଯୈଵଂ କ୍ରମଃ କରେ । ଶ୍ଵେତପଙ୍କଜବୀଜାନାଂ ସ୍ଫଟିକାନାଂ ଚ ସଂସ୍କୃତାମ୍
ହାତରେ ଜପ କରିବାର କ୍ରମ ହେଉଛି ତରଜନୀ ଆଙ୍ଗୁଠିର ତଳ ଠାରୁ ଶିରା ଯାଏଁ। ଏହି ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମବୀଜ କିମ୍ବା ସ୍ଫଟିକ ମଣି ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ଵୈ ମାଲିକାଂ ରାଜନ୍ ଜପେତ୍ତୀର୍ଥେ ସୁରାଲଯେ । ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମାଲାମଶ୍ଵତ୍ଥପତ୍ରେ ପଦ୍ମେ ଚ ସଂଯତଃ
ହେ ରାଜନ, ଏପରି ମାଳା ତିଆରି କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ମାଳାକୁ ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ଉପରେ ରଖି, ନିୟମିତ ଭାବେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ଗୋରୋଚନାକ୍ତାଂ ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସ୍ନାପଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ଗାଯତ୍ରୀଶତକଂ ତସ୍ଯାଂ ଜପେଚ୍ଚ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ଗୋରୋଚନା ଲାଗି ମାଳାକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ମାଳାରେ ଶତବାର ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥଵା ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସ୍ନାତ୍ଵା ମାଲାଂ ସୁସଂସ୍କୃତାମ୍ । ଅଥ ଗଙ୍ଗୋଦକେନୈଵ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵାତିସୁସଂସ୍କୃତାମ୍
ନହେଲେ, ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମାଳାକୁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା, କିମ୍ବା ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଏହାକୁ ବହୁତ ପବିତ୍ର କରି ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ରାଜର୍ଷେ ଦଶଲକ୍ଷଂ ଜପଂ କୁରୁ । ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସାଵିତ୍ରୀଂ ତ୍ରିଜନ୍ମପାତକକ୍ଷଯାତ୍
ଏଭଳି କ୍ରମରେ, ହେ ରାଜା ଋଷି, ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କର। ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ, ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଚ ହେ ରାଜନ୍ କରିଷ୍ଯସି ଦିନେ ଦିନେ । ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଚାପି ସାଯାହ୍ନେ ପ୍ରାତରେଵ ଶୁଚିଃ ସଦା
ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ—ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରଭାତରେ ଶୁଚି ରହି।
ସନ୍ଧ୍ଯାହୀନୋଽଶୁଚିର୍ନିତ୍ଯମନର୍ହଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଯଦହ୍ନା କୁରୁତେ କର୍ମ ନ ତସ୍ଯ ଫଲଭାଗ୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ, ସେ ସଦା ଅଶୁଚି ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ। ସେ ଦିନ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।