ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵରେଣ ସା ଦେଵୀ ପରିତୁଷ୍ଟା ବଭୂଵ ଚ । ସରସ୍ଵତୀ ତାମାକୃଷ୍ଯ ଵାସଯାମାସ ସନ୍ନିଧୌ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦେବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି ସ୍ନେହରେ ଅଂକରେ ଧରିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗଙ୍ଗା ସସ୍ମିତା ଚ ତାଂ ସମାକୃଷ୍ଯ ନାରଦ । ଗୃହଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ଵିନଯେନ ସତୀଂ ତଦା
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ହସୁଥିବା ନାରଦ, ସେଇ ପବିତ୍ରାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ନେଇ ବିନୟରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
ଵୃନ୍ଦା ଵୃନ୍ଦାଵନୀ ଵିଶ୍ଵପୂଜିତା ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ । ପୁଷ୍ପସାରା ନନ୍ଦନୀ ଚ ତୁଲସୀ କୃଷ୍ଣଜୀଵନୀ
ବୃନ୍ଦା, ବୃନ୍ଦାବନୀ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା, ଫୁଲର ସାର, ନନ୍ଦନର ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ, ତୁଳସୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନଦାତ୍ରୀ।
ଏତନ୍ନାମାଷ୍ଟକଞ୍ଚୈଵ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ନାମାର୍ଥସଂଯୁତମ୍ । ଯଃ ପଠେତ୍ତାଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ଅଷ୍ଟନାମ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ନାମର ଅର୍ଥ ସହିତ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜି ପଠାଯାଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ପୂର୍ଣିମାଯାଂ ଚ ତୁଲସ୍ଯା ଜନ୍ମ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ତତ୍ର ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ପୂଜା ଚ ଵିହିତା ହରିଣା ପୁରା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ତୁଳସୀଙ୍କ ଶୁଭ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପୂଜା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।
ତସ୍ଯାଂ ଯଃ ପୂଜଯେତ୍ତାଂ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ଵିଶ୍ଵପାଵନୀମ୍ । ସର୍ଵପାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ସେଇ ଦିନ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ତୁଳସୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
କାର୍ତିକେ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଯୋ ଦଦାତି ଚ ଵିଷ୍ଣୁଵେ । ଗଵାମଯୁତଦାନସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦିଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରିଯାହୀନୋ ଲଭେତ୍ପ୍ରିଯାମ୍ । ବନ୍ଧୁହୀନୋ ଲଭେଦ୍ ବନ୍ଧୂନ୍ ସ୍ତୋତ୍ରଶ୍ରଵଣମାତ୍ରତଃ
ଯେଉଁଠି ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେ ସନ୍ତାନ ପାଏ; ପ୍ରିୟ ନଥିଲେ ପ୍ରିୟା ମିଳେ; ବନ୍ଧୁ ନଥିଲେ ବନ୍ଧୁ ମିଳେ; ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ।
ରୋଗୀ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗାଦ୍ ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍ । ଭଯାନ୍ମୁଚ୍ଯେତ ଭୀତସ୍ତୁ ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯେତ ପାତକୀ
ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ବନ୍ଧିତ ବନ୍ଧନରୁ ଛୁଟିଯାଏ, ଭୟଭୀତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ପାପୀ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଧ୍ଯାନଂ ପୂଜାଵିଧିଂ ଶୃଣୁ । ତ୍ଵମେଵ ଵେଦେ ଜାନାସି କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତମେଵ ଚ
ଏଭଳି ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଇଛି; ତୁମେ ଏହି କଥା କଣ୍ୱ ଶାଖାରେ ବେଦରେ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଜାଣ।
ତଦ୍ଵୃକ୍ଷେ ପୂଜଯେତ୍ତାଂ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାଵାହନଂ ଵିନା । ତାଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚୋପଚାରେଣ ଧ୍ଯାନଂ ପାତକନାଶନମ୍
ତୁଳସୀ ଗଛ ତଳେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଆହ୍ୱାନ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଉପଚାର ଦେଇଲେ, ସେ ଧ୍ୟାନ ପାପ ନାଶ କରେ।
ତୁଲସୀଂ ପୁଷ୍ପସାରାଂ ଚ ସତୀଂ ପୂତାଂ ମନୋହରାମ୍ । କୃତପାପେଧ୍ମଦାହାଯ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଶିଖୋପମାମ୍
ତୁଳସୀ, ଫୁଲର ସାର, ପବିତ୍ର, ମନୋହର, କର୍ମର ପାପ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି।
ପୁଷ୍ପେଷୁ ତୁଲନା ଯସ୍ଯା ନାସ୍ତି ଵେଦେଷୁ ଭାଷିତମ୍ । ପଵିତ୍ରରୂପା ସର୍ଵାସୁ ତୁଲସୀ ସା ଚ କୀର୍ତିତା
ସମସ୍ତ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମାନ କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ, ଏହି କଥା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି।
ଶିରୋଧାର୍ଯା ଚ ସର୍ଵେଷାମୀପ୍ସିତା ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଂ ମୁକ୍ତିଦାଂ ଚ ଭଜେ ତାଂ ହରିଭକ୍ତିଦାମ୍
ତୁଳସୀକୁ ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ସେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଣମେତ୍ସୁଧୀଃ । ଉକ୍ତଂ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂଜା କରି, ସ୍ତୁତି କରି ଏବଂ ନମସ୍କାର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କହିବା ଉଚିତ— 'ତୁଳସୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏଠାରେ କହି ହୋଇଛି; ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ସାଵିତ୍ରୀପୂଜାଵିଧିକଥନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନମିଦଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚାତିସୁଧୋପମମ୍ । ତତଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ସାବିତ୍ରୀ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ କଥା। ନାରଦ କହିଲେ— 'ତୁଳସୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯାହା ବହୁତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ। ଏବେ ମୋତେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।'
ପୁରା କେନ ସମୁଦ୍ଭୂତା ସା ଶ୍ରୁତା ଚ ଶ୍ରୁତେଃ ପ୍ରସୂଃ । କେନ ଵା ପୂଜିତା ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ କୈଶ୍ଚ ଵା ପରେ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ସାବିତ୍ରୀ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ କିପରି ଶୃତିର ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ? ପ୍ରଥମେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ପରେ କିଏ ପୂଜା କଲେ?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵେଦଜନନୀ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତା ମୁନେ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ଚ ଵେଦଗଣୈସ୍ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଦୁଷାଂ ଗଣୈଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— 'ମୁନି, ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ, ବେଦର ଜନନୀକୁ, ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏବଂ ପରେ ଶିକ୍ଷିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।'
ତଦା ଚାଶ୍ଵପତିର୍ଭୂପଃ ପୂଜଯାମାସ ଭାରତେ । ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପୂଜଯାମାସୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ତାପରେ ଭାରତ ଦେଶର ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ଚାରିଟି ଜାତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କୋ ଵା ସୋଽଶ୍ଵପତିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେନ ଵା ତେନ ପୂଜିତା । ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ଚ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରଥମେ କୈଶ୍ଚ ଵା ପରେ
ନାରଦ କହିଲେ— 'ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ କରୁଥିବା ରାଜା କିଏ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ? ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଏହି ଦେବୀକୁ ପ୍ରଥମେ କିଏ, ପରେ କିଏ ପୂଜା କଲେ?'
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମଦ୍ରଦେଶେ ମହାରାଜୋ ବଭୂଵାଶ୍ଵପତିର୍ମୁନେ । ଵୈରିଣାଂ ବଲହର୍ତା ଚ ମିତ୍ରାଣାଂ ଦୁଃଖନାଶନଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— 'ମଦ୍ର ଦେଶରେ ଏକ ମହାରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଥିଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ।'
ଆସୀତ୍ତସ୍ଯ ମହାରାଜ୍ଞୀ ମହିଷୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ । ମାଲତୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗଦାଭୃତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଏକ ମହାରାଣୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ମାଳତୀ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗଦାଧରଙ୍କ ସହିତ।
ସା ଚ ରାଜ୍ଞୀ ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯୋପଦେଶତଃ । ଚକାରାରାଧନଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ନାରଦ
ସେ ରାଣୀ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ, ନାରଦ।
ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶଂ ନ ସା ପ୍ରାପ୍ତା ମହିଷୀ ନ ଦଦର୍ଶ ତାମ୍ । ଗୃହଂ ଜଗାମ ଦୁଃଖାର୍ତା ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ମହିଷୀ କୌଣସି ଉତ୍ତର ପାଇଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଦୁଃଖରେ ଭରି ହୃଦୟ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଜା ତାଂ ଦୁଃଖିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୋଧଯିତ୍ଵା ନଯେନ ଵୈ । ସାଵିତ୍ର୍ଯାସ୍ତପସେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜଗାମ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଜଣାଇ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ। ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ତପଶ୍ଚକାର ତତ୍ରୈଵ ସଂଯତଃ ଶତଵତ୍ସରମ୍ । ନ ଦଦର୍ଶ ଚ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶୋ ବଭୂଵ ଚ
ସେଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ନିୟମିତ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତଥାପି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ଶୁଶ୍ରାଵାକାଶଵାଣୀଂ ଚ ନୃପେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚାଶରୀରିଣୀମ୍ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଦଶଲକ୍ଷଂ ଚ ଜପଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ନାରଦ
ରାଜା ଆକାଶରେ ଶରୀରହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ— 'ନାରଦ, ତୁମେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କର।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଆଜଗାମ ପରାଶରଃ । ପ୍ରଣନାମ ତତସ୍ତଂ ଚ ମୁନିର୍ନୃପମୁଵାଚ ଚ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପରାଶର ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ମୁନି ତାଙ୍କ ସହ କଥା କଲେ।
ମୁନିରୁଵାଚ ସକୃଜ୍ଜପଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପାପଂ ଦିନଭଵଂ ହରେତ୍ । ଦଶଵାରଂ ଜପେନୈଵ ନଶ୍ଯେତ୍ପାପଂ ଦିଵାନିଶମ୍
ମୁନି କହିଲେ— 'ଗାୟତ୍ରୀ ଏକଥର ଜପ କଲେ ଦିନର ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଦଶଥର ଜପ କଲେ ଦିନ ଓ ରାତିର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।'
ଶତଵାରଂ ଜପଶ୍ଚୈଵ ପାପଂ ମାସାର୍ଜିତଂ ହରେତ୍ । ସହସ୍ରଧା ଜପଶ୍ଚୈଵ କଲ୍ମଷଂ ଵତ୍ସରାର୍ଜିତମ୍
ଶତଥର ଜପ କଲେ ମାସରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ହଜାରଥର ଜପ କଲେ ବର୍ଷରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଦୂଷଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।