ଅତିକ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ନଵୀନଜଲଦପ୍ରଭମ୍ । ତଦ୍ଵାମନାଭିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ରହିତଂ ଵନମାଲଯା
ଅତି ଛୋଟ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହାକୁ ବାମନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ।
ଅତିକ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ରୂପଂ ଶ୍ରୀପ୍ରଦଂ ଗୃହିଣା ସଦା
ଅତି ଛୋଟ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏହାକୁ ଶ୍ରୀଧର ରୂପ ବୋଲି ଜଣିବା, ଏହା ଘରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଥୂଲଂ ଚ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ରହିତଂ ଵନମାଲଯା । ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ସ୍ଫୁଟମତ୍ଯନ୍ତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଦାମୋଦରାଭିଧମ୍
ବଡ଼ ଏବଂ ଗୋଲାକାର, ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଦାମୋଦର ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ମଧ୍ଯମଂ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ବାଣଵିକ୍ଷତମ୍ । ରଣରାମାଭିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶରତୂଣସମନ୍ଵିତମ୍
ମଧ୍ୟମ ଆକାର, ଗୋଲାକାର, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ବାଣର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଏହାକୁ ରଣରାମ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ତୁଣୀ ସହିତ ଅଲଙ୍କୃତ।
ମଧ୍ଯମଂ ସପ୍ତଚକ୍ରଞ୍ଚ ଛତ୍ରଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍ । ରାଜରାଜେଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ରାଜସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ମଧ୍ୟମ ଆକାର, ସାତଟି ଚକ୍ର, ରାଜା ଛତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହାକୁ ରାଜାରାଜେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏହା ଲୋକମାନେଂକୁ ରାଜସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵିସପ୍ତଚକ୍ରଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଚ ନଵନୀରଦସୁପ୍ରଭମ୍ । ଅନନ୍ତାଖ୍ଯଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦମ୍
ଦୁଇ ସାତଟି ଚକ୍ର, ବଡ଼ ଆକାର, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହାକୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରାକାରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ସଶ୍ରୀକଂ ଜଲଦପ୍ରଭମ୍ । ସଗୋଷ୍ପଦଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଚକ୍ରାକାର, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ଶ୍ରୀ ସହିତ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ସହିତ ମଧ୍ୟମ ଆକାର, ଏହାକୁ ମଧୁସୂଦନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ସୁଦର୍ଶନଂ ଚୈକଚକ୍ରଂ ଗୁପ୍ତଚକ୍ରଂ ଗଦାଧରମ୍ । ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ହଯଵକ୍ତ୍ରାଭଂ ହଯଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ଏକଟି ଚକ୍ର, ଗୁପ୍ତ ଚକ୍ର ହେଉଛି ଗଦାଧର, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଓ ଘୋଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ହୟଗ୍ରୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅତୀଵ ଵିସ୍ତୃତାସ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଵିକଟଂ ସତି । ନରସିଂହଂ ସୁଵିଜ୍ଞେଯଂ ସଦ୍ଯୋ ଵୈରାଗ୍ଯଦଂ ନୃଣାମ୍
ଅତି ବିସ୍ତୃତ ମୁଁହ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ଏହାକୁ ନରସିଂହ ବୋଲି ଭଲ ଭାବେ ଜଣିବା, ଏହା ଲୋକମାନେଂକୁ ତୁରନ୍ତ ବିରାକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଵିସ୍ତୃତାସ୍ଯଂ ଚ ଵନମାଲାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନୃସିଂହଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗୃହିଣାଂ ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ବିସ୍ତୃତ ମୁଁହ, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀନରସିଂହ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏହା ଘରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵାରଦେଶେ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ସଶ୍ରୀକଂ ଚ ସମଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵାସୁଦେଵଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଥିବା, ଶୋଭାୟମାନ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତିକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଚକ୍ରଂ ଚ ନଵୀନନୀରଦପ୍ରଭମ୍ । ସୁଷିରଚ୍ଛିଦ୍ରବହୁଲଂ ଗୃହିଣା ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ର, ନୂତନ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଅତି ଶ୍ରୀମୟ, ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଓ ଖୋଲା ଥିବା, ଏହି ଆକୃତି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵେ ଚକ୍ରେ ଚୈକଲଗ୍ନେ ଚ ପୃଷ୍ଠଂ ଯତ୍ର ତୁ ପୁଷ୍କଲମ୍ । ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ସୁଵିଜ୍ଞେଯଂ ସୁଖଦଂ ଗୃହିଣାଂ ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଏକ ଚିହ୍ନରେ ଯୋଗ ହୋଇଛି ଓ ପଛ ଅଂଶ ପ୍ରଚୁର ଅଛି, ସେଠି ସଙ୍କର୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେ ସଦା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ତୁ ପୀତାଭଂ ଵର୍ତୁଲଂ ଚାତିଶୋଭନମ୍ । ସୁଖପ୍ରଦଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଅନିରୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଗୋଲ ଏବଂ ଅତି ଶୋଭାୟମାନ; ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ଆକୃତି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ହରିଃ । ତତ୍ରୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵସତି ସର୍ଵତୀର୍ଥସମନ୍ଵିତା
ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ହରିଙ୍କର ବାସ ଅଛି; ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସହିତ ବସନ୍ତି।
ଯାନି କାନି ଚ ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ । ତାନି ସର୍ଵାଣି ନଶ୍ଯନ୍ତି ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ ସେଗୁଡିକ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଛତ୍ରାକାରେ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵର୍ତୁଲେ ଚ ମହାଶ୍ରିଯଃ । ଦୁଃଖଞ୍ଚ ଶକଟାକାରେ ଶୂଲାଗ୍ରେ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଛତ୍ର ଆକୃତି ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଗୋଲ ଆକୃତି ମହା ଧନ ଦେଇଥାଏ; ଶକଟ ଆକୃତି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଶୂଳ ଟିପ୍ ଭଳି ଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ଵିକୃତାସ୍ଯେ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ପିଙ୍ଗଲେ ହାନିରେଵ ଚ । ଭଗ୍ନଚକ୍ରେ ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯାଧିର୍ଵିଦୀର୍ଣେ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବିକୃତ ମୁଖ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗ ହାନି ଆଣେ; ଭଙ୍ଗ ଚକ୍ର ରୋଗ ଦେଇଥାଏ, ଫାଟିଯାଇଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଦେଵପୂଜନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଶସ୍ତଂ ତଦ୍ଭଵେଦିତି
ବ୍ରତ, ଦାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦେବପୂଜା—ଏସବୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ କଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵ୍ରତେଷୁ ଚ ତପଃସୁ ଚ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି—
ପାଠେ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵେଦାନାଂ ତପସାଂ କରଣେ ସତି । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନୂନଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
ଯିଏ ଚାରିଟିଏ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା କରି ମିଳେ।
(ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯୈର୍ଯୋଽଭିଷେକଂ ସଦା ଚରେତ୍ । ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଭୁଵୋ ଯଥା ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ଯୋ ନରଃ । ସୁରେପ୍ସିତଂ ପ୍ରସାଦଂ ଚ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ସଦା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବାର ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପାଣି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେ ଦେବତାମାନେ ଆଶା କରୁଥିବା କୃପା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ନିଖିଲାନି ଚ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ମହାପୂତୋଽପ୍ଯନ୍ତେ ଯାତି ହରେଃ ପଦମ୍
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି; ସେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତତ୍ରୈଵ ହରିଣା ସାର୍ଧମସଂଖ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଲଯମ୍ । ଯାସ୍ଯତ୍ଯେଵ ହି ଦାସ୍ଯେ ଚ ନିଯୁକ୍ତୋ ଦାସ୍ଯକର୍ମଣି
ସେଠି ହରିଙ୍କ ସହିତ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରାକୃତ ଦେହରେ ଲୟ ପାଇବେ, ଏବଂ ଦାସ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ।
ଯାନି କାନି ଚ ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମାନି ଚ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପଲାଯନ୍ତେ ଵୈନତେଯାଦିଵୋରଗାଃ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ଭୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସର୍ପ ଯେପରି ଭଗିଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ପଳାଇଯାଆନ୍ତି।
ତତ୍ପାଦରଜସା ଦେଵୀ ସଦ୍ଯଃପୂତା ଵସୁନ୍ଧରା । ପୁଂସାଂ ଲକ୍ଷଂ ତତ୍ପିତୄଣାଂ ନିସ୍ତରେତ୍ତସ୍ଯ ଜନ୍ମତଃ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦେବୀ, ପୃଥିବୀ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଜନ୍ମରେ ଲକ୍ଷ ଜଣ ପିତୃମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯଂ ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଚ ଯୋ ଲଭେତ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପାଣି ପାଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ନିର୍ଵାଣମୁକ୍ତିଂ ଲଭତେ କର୍ମଭୋଗାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦେ ପ୍ରଲୀନଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ନିର୍ବାଣ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, କର୍ମର ଫଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ଧୃତ୍ଵା ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଂ ଵଦେତ୍ତୁ ଯଃ । ସ ଯାତି କୁମ୍ଭୀପାକେ ଚ ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଧରି ମିଥ୍ୟା କଥା କହେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଂ ଧୃତ୍ଵା ସ୍ଵୀକାରଂ ଯୋ ନ ପାଲଯେତ୍ । ସ ପ୍ରଯାତ୍ଯସିପତ୍ରଂ ଚ ଲକ୍ଷମନ୍ଵନ୍ତରାଵଧି
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଗ୍ରହଣ କରି ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରେନାହିଁ, ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସିପତ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ।