ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ସତି । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଵ୍ରତେ ଚ ଦାନେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ସୁରାର୍ଚନେ
ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଥିବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବ୍ରତ, ଦାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଦେବତା ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।
ଭୂଗତଂ ତୋଯପତିତଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣଵେ ସତି । ଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ କ୍ଷାଲନାଦନ୍ଯକର୍ମଣି
ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା କିମ୍ବା ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ଧୋଇଲେ ନୁହେଁ।
ଵୃକ୍ଷାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଯା ଗୋଲୋକେ ଚ ନିରାମଯେ । କୃଷ୍ଣେନ ସାର୍ଧଂ ନିତ୍ଯଂ ଚ ନିତ୍ଯକ୍ରୀଡାଂ କରିଷ୍ଯସି
ଯିଏ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଓ ନିର୍ମଳ ଗୋଲୋକରେ ବସୁଥିବା, ସେ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଅବିରତ ଖେଳରେ ଲିନ ରହିବେ।
ନଦ୍ଯଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଯା ଭାରତେ ଚ ସୁପୁଣ୍ଯଦା । ଲଵଣୋଦସ୍ଯ ସା ପତ୍ନୀ ମଦଂଶସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ପତ୍ନୀ ହେବେ, ମୋର ଅଂଶ ଭାଗିନି।
ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵଯଂ ମହାସାଧ୍ଵୀ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ରମାସମା ଚ ରାମା ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସାଧ୍ବୀ ଭାବେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ରହିବ, ଏବଂ ରମା ଓ ରାମାଙ୍କ ସମାନ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହଂ ଚ ଶୈଲରୂପେଣ ଗଣ୍ଡକୀତୀରସନ୍ନିଧୌ । ଅଧିଷ୍ଠାନଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭାରତେ ତଵ ଶାପତଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶାପରେ ଭାରତରେ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପାହାଡ଼ ରୂପେ ବସିବି।
କୋଟିସଂଖ୍ଯାସ୍ତତ୍ର କୀଟାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଵରାଯୁଧୈଃ । ତଚ୍ଛିଲାକୁହରେ ଚକ୍ରଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମଦୀଯକମ୍
ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଂତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଥିବା କୀଟମାନେ, ସେହି ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଚକ୍ର ତିଆରି କରିବେ।
ଏକଦ୍ଵାରଂ ଚତୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ନଵୀନନୀରଦାକାରଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣାଭିଧମ୍
ଏହାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଚାରିଟିଏ ଚକ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏକଦ୍ଵାରଂ ଚତୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ନଵୀନନୀରଦୋପମମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଜନାର୍ଦନୋ ଜ୍ଞେଯୋ ରହିତୋ ଵନମାଲଯା
ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଚାରିଟିଏ ଚକ୍ର, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ।
ଦ୍ଵାରଦ୍ଵଯେ ଚତୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଗୋଷ୍ପଦେନ ଵିରାଜିତମ୍ । ରଘୁନାଥାଭିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ରହିତଂ ଵନମାଲଯା
ଦୁଇଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଚାରିଟିଏ ଚକ୍ର, ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହାକୁ ରଘୁନାଥ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ।
ଅତିକ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ନଵୀନଜଲଦପ୍ରଭମ୍ । ତଦ୍ଵାମନାଭିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ରହିତଂ ଵନମାଲଯା
ଅତି ଛୋଟ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହାକୁ ବାମନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ।
ଅତିକ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶ୍ରୀଧରଂ ରୂପଂ ଶ୍ରୀପ୍ରଦଂ ଗୃହିଣା ସଦା
ଅତି ଛୋଟ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏହାକୁ ଶ୍ରୀଧର ରୂପ ବୋଲି ଜଣିବା, ଏହା ଘରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଥୂଲଂ ଚ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ରହିତଂ ଵନମାଲଯା । ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ସ୍ଫୁଟମତ୍ଯନ୍ତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଦାମୋଦରାଭିଧମ୍
ବଡ଼ ଏବଂ ଗୋଲାକାର, ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଦାମୋଦର ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ମଧ୍ଯମଂ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ବାଣଵିକ୍ଷତମ୍ । ରଣରାମାଭିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଶରତୂଣସମନ୍ଵିତମ୍
ମଧ୍ୟମ ଆକାର, ଗୋଲାକାର, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ବାଣର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଏହାକୁ ରଣରାମ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ତୁଣୀ ସହିତ ଅଲଙ୍କୃତ।
ମଧ୍ଯମଂ ସପ୍ତଚକ୍ରଞ୍ଚ ଛତ୍ରଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍ । ରାଜରାଜେଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ରାଜସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ମଧ୍ୟମ ଆକାର, ସାତଟି ଚକ୍ର, ରାଜା ଛତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହାକୁ ରାଜାରାଜେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏହା ଲୋକମାନେଂକୁ ରାଜସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵିସପ୍ତଚକ୍ରଂ ସ୍ଥୂଲଂ ଚ ନଵନୀରଦସୁପ୍ରଭମ୍ । ଅନନ୍ତାଖ୍ଯଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦମ୍
ଦୁଇ ସାତଟି ଚକ୍ର, ବଡ଼ ଆକାର, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହାକୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରାକାରଂ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ସଶ୍ରୀକଂ ଜଲଦପ୍ରଭମ୍ । ସଗୋଷ୍ପଦଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଚକ୍ରାକାର, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ଶ୍ରୀ ସହିତ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ସହିତ ମଧ୍ୟମ ଆକାର, ଏହାକୁ ମଧୁସୂଦନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ସୁଦର୍ଶନଂ ଚୈକଚକ୍ରଂ ଗୁପ୍ତଚକ୍ରଂ ଗଦାଧରମ୍ । ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ହଯଵକ୍ତ୍ରାଭଂ ହଯଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ଏକଟି ଚକ୍ର, ଗୁପ୍ତ ଚକ୍ର ହେଉଛି ଗଦାଧର, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଓ ଘୋଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ହୟଗ୍ରୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅତୀଵ ଵିସ୍ତୃତାସ୍ଯଂ ଚ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଵିକଟଂ ସତି । ନରସିଂହଂ ସୁଵିଜ୍ଞେଯଂ ସଦ୍ଯୋ ଵୈରାଗ୍ଯଦଂ ନୃଣାମ୍
ଅତି ବିସ୍ତୃତ ମୁଁହ, ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ଏହାକୁ ନରସିଂହ ବୋଲି ଭଲ ଭାବେ ଜଣିବା, ଏହା ଲୋକମାନେଂକୁ ତୁରନ୍ତ ବିରାକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଵିସ୍ତୃତାସ୍ଯଂ ଚ ଵନମାଲାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନୃସିଂହଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗୃହିଣାଂ ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ବିସ୍ତୃତ ମୁଁହ, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀନରସିଂହ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏହା ଘରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵାରଦେଶେ ଦ୍ଵିଚକ୍ରଂ ଚ ସଶ୍ରୀକଂ ଚ ସମଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଵାସୁଦେଵଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଥିବା, ଶୋଭାୟମାନ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକୃତିକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଚକ୍ରଂ ଚ ନଵୀନନୀରଦପ୍ରଭମ୍ । ସୁଷିରଚ୍ଛିଦ୍ରବହୁଲଂ ଗୃହିଣା ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ର, ନୂତନ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଅତି ଶ୍ରୀମୟ, ଅନେକ ଛିଦ୍ର ଓ ଖୋଲା ଥିବା, ଏହି ଆକୃତି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦ୍ଵେ ଚକ୍ରେ ଚୈକଲଗ୍ନେ ଚ ପୃଷ୍ଠଂ ଯତ୍ର ତୁ ପୁଷ୍କଲମ୍ । ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ସୁଵିଜ୍ଞେଯଂ ସୁଖଦଂ ଗୃହିଣାଂ ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଏକ ଚିହ୍ନରେ ଯୋଗ ହୋଇଛି ଓ ପଛ ଅଂଶ ପ୍ରଚୁର ଅଛି, ସେଠି ସଙ୍କର୍ଷଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେ ସଦା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ତୁ ପୀତାଭଂ ଵର୍ତୁଲଂ ଚାତିଶୋଭନମ୍ । ସୁଖପ୍ରଦଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଅନିରୁଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ଗୋଲ ଏବଂ ଅତି ଶୋଭାୟମାନ; ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ଆକୃତି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋ ହରିଃ । ତତ୍ରୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵସତି ସର୍ଵତୀର୍ଥସମନ୍ଵିତା
ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ହରିଙ୍କର ବାସ ଅଛି; ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସହିତ ବସନ୍ତି।
ଯାନି କାନି ଚ ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ । ତାନି ସର୍ଵାଣି ନଶ୍ଯନ୍ତି ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କଲେ ସେଗୁଡିକ ସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଛତ୍ରାକାରେ ଭଵେଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵର୍ତୁଲେ ଚ ମହାଶ୍ରିଯଃ । ଦୁଃଖଞ୍ଚ ଶକଟାକାରେ ଶୂଲାଗ୍ରେ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଛତ୍ର ଆକୃତି ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଗୋଲ ଆକୃତି ମହା ଧନ ଦେଇଥାଏ; ଶକଟ ଆକୃତି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଶୂଳ ଟିପ୍ ଭଳି ଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ଵିକୃତାସ୍ଯେ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ପିଙ୍ଗଲେ ହାନିରେଵ ଚ । ଭଗ୍ନଚକ୍ରେ ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯାଧିର୍ଵିଦୀର୍ଣେ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବିକୃତ ମୁଖ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗ ହାନି ଆଣେ; ଭଙ୍ଗ ଚକ୍ର ରୋଗ ଦେଇଥାଏ, ଫାଟିଯାଇଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଦେଵପୂଜନମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାତ୍ପ୍ରଶସ୍ତଂ ତଦ୍ଭଵେଦିତି
ବ୍ରତ, ଦାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦେବପୂଜା—ଏସବୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ କଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵ୍ରତେଷୁ ଚ ତପଃସୁ ଚ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି—