ଇଯଂ ତନୁର୍ନଦୀରୂପା ଗଣ୍ଡକୀତି ଚ ଵିଶ୍ରୁତା । ପୂତା ସୁପୁଣ୍ଯଦା ନୄଣାଂ ପୁଣ୍ଯେ ଭଵତୁ ଭାରତେ
'ତୁମର ଏହି ଦେହ ନଦୀ ରୂପ ନେବ, ଯାହା ଗଣ୍ଡକୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ । ଏହି ନଦୀ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଭାରତରେ ଲୋକଙ୍କୁ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେବ ।'
ତଵ କେଶସମୂହଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯଵୃକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତୁଲସୀକେଶସମ୍ଭୂତା ତୁଲସୀତି ଚ ଵିଶ୍ରୁତା
'ତୁମର କେଶ ଏକ ପବିତ୍ର ଗଛ ହେବ, ଯାହା ତୁଳସୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ ।'
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ପତ୍ରାଣାଂ ଦେଵପୂଜନେ । ପ୍ରଧାନରୂପା ତୁଲସୀ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵରାନନେ
'ତିନି ଲୋକରେ ଦେବପୂଜାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳସୀ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ।'
ସ୍ଵର୍ଗେ ମର୍ତ୍ଯେ ଚ ପାତାଲେ ଗୋଲୋକେ ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ଭଵ ତ୍ଵଂ ତୁଲସୀ ଵୃକ୍ଷଵରା ପୁଷ୍ପେଷୁ ସୁନ୍ଦରୀ
'ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ପାତାଳ ଏବଂ ଗୋଲୋକରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ତୁମେ ତୁଳସୀ ଭାବେ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଫୁଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ହେଉ ।'
ଗୋଲୋକେ ଵିରଜାତୀରେ ରାସେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ । ଭାଣ୍ଡୀରେ ଚମ୍ପକଵନେ ରମ୍ଯେ ଚନ୍ଦନକାନନେ
ଗୋଲୋକରେ ବିରଜା ନଦୀ କୂଳରେ, ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ, ବୃନ୍ଦାବନର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚମ୍ପକ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲରେ—
ମାଧଵୀକେତକୀକୁନ୍ଦମାଲିକାମାଲତୀଵନେ । ଵାସସ୍ତେଽତ୍ରୈଵ ଭଵତୁ ପୁଣ୍ଯସ୍ଥାନେଷୁ ପୁଣ୍ଯଦଃ
ମାଧବୀ, କେତକୀ, କୁନ୍ଦ, ମାଲିକା ଓ ମାଳତୀ ଉଦ୍ୟାନରେ—ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ତୁମର ବାସ ସଦା ହେଉ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ତୁଲସୀତରୁମୂଲେଷୁ ପୁଣ୍ଯଦେଶେଷୁ ପୁଣ୍ଯଦମ୍ । ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ, ପବିତ୍ର ଦେଶରେ ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ତୁମର ବିଶେଷ ବାସ ହେବ।
ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ମମାଧିଷ୍ଠାନମେଵ ଚ । ତୁଲସୀପତ୍ରପତନପ୍ରାପ୍ତଯେ ଚ ଵରାନନେ
ଏଠାରେ ମୋର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ବିଶେଷ ବାସ ରହିବ, ମଧୁର ମୁଖିନୀ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ପଡ଼ିବା ପାଇଁ।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । ତୁଲସୀପତ୍ରତୋଯେନ ଯୋଽଭିଷେକଂ ସମାଚରେତ୍
ଯେ କେହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମିଶିତ ପାଣିରେ ଅଭିଷେକ କରେ—
ସୁଧାଘଟସହସ୍ରାଣାଂ ଯା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତୁ ଭଵେଦ୍ଧରେଃ । ସା ଚ ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵେନ୍ନୂନଂ ତୁଲସୀପତ୍ରଦାନତଃ
ହରିଙ୍କୁ ଯେତେ ଖୁସି ହୁଏ ହଜାର ଘଡ଼ି ସୁଧା ଦେଲେ, ସେଇ ଖୁସି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦାନରେ ମିଳେ।
ଗଵାମଯୁତଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ତତ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍ । ତୁଲସୀପତ୍ରଦାନେନ ତତ୍ଫଲଂ କାର୍ତିକେ ସତି
ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦାନ କଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତୁଲସୀପତ୍ରତୋଯଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଚ ଯୋ ଲଭେତ୍। ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେ କେହି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମିଶିତ ପାଣି ପାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ନିତ୍ଯଂ ଯସ୍ତୁଲସୀତୋଯଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ମାନଵଃ । ଲକ୍ଷାଶ୍ଵମେଧଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସ ମାନଵଃ
ଯେ ମଣିଷ ଦିନେ ଦିନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ପାଣି ସେବନ କରେ, ସେ ଲକ୍ଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
ତୁଲସୀଂ ସ୍ଵକରେ କୃତ୍ଵା ଧୃତ୍ଵା ଦେହେ ଚ ମାନଵଃ । ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜତି ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେ ମଣିଷ ତୁଳସୀକୁ ହାତରେ କିମ୍ବା ଦେହରେ ଧରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠନିର୍ମାଣମାଲାଂ ଗୃହ୍ଣାତି ଯୋ ନରଃ । ପଦେ ପଦେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଲଭତେ ନିଶ୍ଚିତଂ ଫଲମ୍
ଯେ ନର ତୁଳସୀ କାଠିର ମାଳା ଧାରଣ କରେ, ସେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷିଣାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
ତୁଲସୀଂ ସ୍ଵକରେ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵୀକାରଂ ଯୋ ନ ରକ୍ଷତି । ସ ଯାତି କାଲସୂତ୍ରଂ ଚ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯେ କେହି ତୁଳସୀକୁ ହାତରେ ଧରି ସ୍ୱୀକାର କରି, ନିଜ କଥା ପାଳନ କରେନାହିଁ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳସୂତ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ।
କରୋତି ମିଥ୍ଯାଶପଥଂ ତୁଲସ୍ଯା ଯୋଽତ୍ର ମାନଵଃ । ସ ଯାତି କୁମ୍ଭୀପାକଂ ଚ ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯେ ମଣିଷ ତୁଳସୀ ନାମରେ ମିଥ୍ୟା ଶପଥ କରେ, ସେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ରହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକକୁ ଯାଏ।
ତୁଲସୀତୋଯକଣିକାଂ ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଚ ଯୋ ଲଭେତ୍ । ରତ୍ନଯାନଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଯେ କେହି ତୁଳସୀ ପାଣିର ଏକ ତିଆଁ ବି ମିଳେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରତ୍ନ ରଥରେ ଚଢ଼ି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ପୂର୍ଣିମାଯାମମାଯାଂ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ରଵିସଂକ୍ରମେ । ତୈଲାଭ୍ଯଙ୍ଗଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଚ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ନିଶି ସନ୍ଧ୍ଯଯୋଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ରାତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତେଲ ମାସାଜ କରି—
ଅଶୌଚେଽଶୁଚିକାଲେ ଯେ ରାତ୍ରିଵାସୋଽନ୍ଵିତା ନରାଃ । ତୁଲସୀଂ ଯେ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ତେ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ହରେଃ ଶିରଃ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ସମୟରେ, ରାତିରେ ତୁଳସୀ ଖୋଜନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବା ପରି ପାପ କରନ୍ତି।
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ସତି । ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଵ୍ରତେ ଚ ଦାନେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ସୁରାର୍ଚନେ
ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଥିବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବ୍ରତ, ଦାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଦେବତା ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।
ଭୂଗତଂ ତୋଯପତିତଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣଵେ ସତି । ଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ତୁଲସୀପତ୍ରଂ କ୍ଷାଲନାଦନ୍ଯକର୍ମଣି
ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା କିମ୍ବା ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ଧୋଇଲେ ନୁହେଁ।
ଵୃକ୍ଷାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଯା ଗୋଲୋକେ ଚ ନିରାମଯେ । କୃଷ୍ଣେନ ସାର୍ଧଂ ନିତ୍ଯଂ ଚ ନିତ୍ଯକ୍ରୀଡାଂ କରିଷ୍ଯସି
ଯିଏ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଓ ନିର୍ମଳ ଗୋଲୋକରେ ବସୁଥିବା, ସେ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଅବିରତ ଖେଳରେ ଲିନ ରହିବେ।
ନଦ୍ଯଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଯା ଭାରତେ ଚ ସୁପୁଣ୍ଯଦା । ଲଵଣୋଦସ୍ଯ ସା ପତ୍ନୀ ମଦଂଶସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ପତ୍ନୀ ହେବେ, ମୋର ଅଂଶ ଭାଗିନି।
ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵଯଂ ମହାସାଧ୍ଵୀ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ମମ ସନ୍ନିଧୌ । ରମାସମା ଚ ରାମା ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସାଧ୍ବୀ ଭାବେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ରହିବ, ଏବଂ ରମା ଓ ରାମାଙ୍କ ସମାନ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହଂ ଚ ଶୈଲରୂପେଣ ଗଣ୍ଡକୀତୀରସନ୍ନିଧୌ । ଅଧିଷ୍ଠାନଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭାରତେ ତଵ ଶାପତଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଶାପରେ ଭାରତରେ ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପାହାଡ଼ ରୂପେ ବସିବି।
କୋଟିସଂଖ୍ଯାସ୍ତତ୍ର କୀଟାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଵରାଯୁଧୈଃ । ତଚ୍ଛିଲାକୁହରେ ଚକ୍ରଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମଦୀଯକମ୍
ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଂତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଥିବା କୀଟମାନେ, ସେହି ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଚକ୍ର ତିଆରି କରିବେ।
ଏକଦ୍ଵାରଂ ଚତୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ । ନଵୀନନୀରଦାକାରଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣାଭିଧମ୍
ଏହାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଚାରିଟିଏ ଚକ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏକଦ୍ଵାରଂ ଚତୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ନଵୀନନୀରଦୋପମମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଜନାର୍ଦନୋ ଜ୍ଞେଯୋ ରହିତୋ ଵନମାଲଯା
ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଚାରିଟିଏ ଚକ୍ର, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ।
ଦ୍ଵାରଦ୍ଵଯେ ଚତୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଗୋଷ୍ପଦେନ ଵିରାଜିତମ୍ । ରଘୁନାଥାଭିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ରହିତଂ ଵନମାଲଯା
ଦୁଇଟି ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର, ଚାରିଟିଏ ଚକ୍ର, ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ଭଳି ଚମକୁଛି, ଏହାକୁ ରଘୁନାଥ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳା ନାହିଁ।