ଗତ୍ଵା ନନାମ ଶିରସା ସ ରାଧାକୃଷ୍ଣଯୋର୍ମୁନେ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ ରାସେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଧା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ହେ ମୁନି, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୃନ୍ଦାବନ ରାସ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳ ପୂଜା କଲେ।
ସୁଦାମାନଂ ଚ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣୌ । କ୍ରୋଡେ ଚକ୍ରତୁରତ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରେମ୍ଣାତିପରିସଂଯୁତୌ
ସୁଦାମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିଭାସିତ ହେଲା, ତିବ୍ର ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଭାବରେ କୋଳେ ନେଲେ।
ଅଥ ଶଲଂ ଚ ଵେଗେନ ପ୍ରଯଯୌ ତଂ ଚ ସାଦରମ୍ । ଅସ୍ଥିଭିଃ ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ଶଙ୍ଖଜାତିର୍ବଭୂଵ ହ
ତାପରେ ଶଂଖ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସିଲା ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ଶଂଖ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନାନାପ୍ରକାରରୂପେଣ ଶଶ୍ଵତ୍ପୂତା ସୁରାର୍ଚନେ । ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଶଙ୍ଖତୋଯଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତିଦଂ ପରମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସଦା ପବିତ୍ର, ଶଂଖର ଜଳକୁ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ପ୍ରଶଂସିତ।
ତୀର୍ଥତୋଯସ୍ଵରୂପଂ ଚ ପଵିତ୍ରଂ ଶମ୍ଭୁନା ଵିନା । ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦୋ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସୁସଂସ୍ଥିରା
ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ ଜଳ ଅଛି, ତୀର୍ଥ ଜଳ ପରି ପବିତ୍ର, ଶିବ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯଃ ସ୍ନାତଃ ଶଙ୍ଖଵାରିଣା । ଶଙ୍ଖୋ ହରେରଧିଷ୍ଠାନଂ ଯତ୍ର ଶଙ୍ଖସ୍ତତୋ ହରିଃ
ଯିଏ ଶଂଖ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ। ଶଂଖ ହରିଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ହରି ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ରୈଵ ଵସତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦୂରୀଭୂତମମଙ୍ଗଲମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ଶଙ୍ଖଧ୍ଵନିଭିଃ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବସିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ବିଶେଷକରି ନାରୀମାନେ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଭୀତା ରୁଷ୍ଟା ଯାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତତ୍ସ୍ଥଲାଦନ୍ଯଦେଶତଃ । ଶିଵୋଽପି ଦାନଵଂ ହତ୍ଵା ଶିଵଲୋକଂ ଜଗାମ ହ
ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭୟଭିତ କିମ୍ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଶିବ ମଧ୍ୟ ଦାନବକୁ ମାରି, ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଵୃଷଭାରୂଢଃ ସ୍ଵଗଣୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ । ସୁରାଃ ସ୍ଵଵିଷଯଂ ପ୍ରାପୁଃ ପରମାନନ୍ଦସଂଯୁତାଃ
ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଶିବଜୀ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ।
ନେଦୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ବଭୂଵ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ଯୋପରି ସନ୍ତତମ୍ । ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସୁରାସ୍ତଂ ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରପ୍ରଵରାଦଯଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଢୋଳ ଓଳାଇଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଲଗାତାର ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା। ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତୁଲସୀମାହାତ୍ମ୍ଯେନ ସହ ଶାଲଗ୍ରାମମହତ୍ତ୍ଵଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଵୀର୍ଯାଧାନଂ ଚକାର ହ । ତୁଲସ୍ଯାଂ କେନ ରୂପେଣ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ତୁଳସୀର ମହିମା ଓ ଶାଳଗ୍ରାମର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ। ନାରଦ କହିଲେ: ନାରାୟଣ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତୁଳସୀ ରୂପେ କିପରି ଏହା କଲେ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନାଂ ସାଧନେଷୁ ଚ । ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ କଵଚଂ ଗହୀତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ କବଚ ଧରିଥିଲି।
ପୁନର୍ଵିଧାଯ ତଦ୍ରୂପଂ ଜଗାମ ତତ୍ସତୀଗୃହମ୍ । ପାତିଵ୍ରତସ୍ଯ ନାଶେନ ଶଙ୍ଖଚୂଡଜିଘାଂସଯା
ପୁଣି ସେଇ ରୂପ ଧରି, ମୁଁ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲି, ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଵାଦଯାମାସ ତୁଲସୀଦ୍ଵାରସନ୍ନିଧୌ । ଜଯଶବ୍ଦଂ ଚ ତଦ୍ଦ୍ଵାରେ ବୋଧଯାମାସ ସୁନ୍ଦରୀମ୍
ତୁଳସୀଙ୍କ ଘର ଦ୍ୱାର ସାମ୍ନାରେ ଢୋଳ ବଜାଇଲେ, ଦ୍ୱାର ଠାରେ ଜୟଧ୍ୱନି କରି ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ରଵଂ ସାଧ୍ଵୀ ପରମାନନ୍ଦସଂଯୁତା । ରାଜମାର୍ଗେ ଗଵାକ୍ଷେଣ ଦଦର୍ଶ ପରମାଦରାତ୍
ସେଇ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ରାଜପଥ ଦେଖିବାକୁ ବାଟିଏଁ ଦ୍ୱାରରୁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କାରଯାମାସ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ଵନ୍ଦିଭ୍ଯୋ ଭିକ୍ଷୁକେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵାଚିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଧନଂ ଦଦୌ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ। ଗାୟକ, ଭିକ୍ଷୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ଦେଲେ।
ଅଵରୁହ୍ଯ ରଥାଦ୍ଦେଵୋ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଵନଂ ଯଯୌ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଂ ସୁନ୍ଦରଂ ସୁମନୋହରମ୍
ଦେବତା ରଥରୁ ଅବତରି, ଦେବୀଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପୁରତଃ କାନ୍ତଂ ସା ତଂ କାନ୍ତଂ ମୁଦାନ୍ଵିତା । ତତ୍ପାଦଂ କ୍ଷାଲଯାମାସ ନନାମ ଚ ରୁରୋଦ ଚ
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇଲେ, ଶିର ନମାଇଲେ ଓ କାନ୍ଦିଲେ।
ରତ୍ନସିଂହାସନେ ରମ୍ଯେ ଵାସଯାମାସ କାମୁକୀ । ତାମ୍ବୂଲଂ ଚ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ କର୍ପୂରାଦିସୁଵାସିତମ୍
ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଶୋଭାମୟ ସିଂହାସନରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। କମ୍ପୂର ଓ ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ମିଶିତ ପାନ ଦେଲେ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵନଂ ଚ ବଭୂଵ ହ । ରଣେ ଗତଂ ଚ ପ୍ରାଣେଶଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ପୁନର୍ଗୃହେ
ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା, କାରଣ ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ ଥିଲେ, ସେଇ ପ୍ରାଣନାଥକୁ ଘରେ ଦେଖିପାରିଲି।
ସସ୍ମିତା ସକଟାକ୍ଷଂ ଚ ସକାମା ପୁଲକାଙ୍କିତା । ପପ୍ରଚ୍ଛ ରଣଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କାନ୍ତଂ ମଧୁରଯା ଗିରା
ହସି, କୌଣସି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଇଚ୍ଛାରେ ଓ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେ ମଧୁର କଥାରେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧର ଘଟଣା ପଚାରିଲେ।
ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ ଅସଂଖ୍ଯଵିଶ୍ଵସଂହର୍ତ୍ରା ସାର୍ଧମାଜୌ ତଵ ପ୍ରଭୋ । କଥଂ ବଭୂଵ ଵିଜଯସ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି କୃପାନିଧେ
ତୁଳସୀ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ, ଅସଂଖ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ସଂହାରକଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ, କିପରି ବିଜୟ ହେଲା? ଦୟାମୟ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ତୁଲସୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ କମଲାପତିଃ । ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ରୂପେଣ ତାମୁଵାଚାମୃତଂ ଵଚଃ
ତୁଳସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କମଳନାଭ ଭଗବାନ ହସି, ଶଂଖଚୂଡ଼ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଭଳି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଆଵଯୋଃ ସମରଃ କାନ୍ତେ ପୂର୍ଣମବ୍ଦଂ ବଭୂଵ ହ । ନାଶୋ ବଭୂଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ କାମିନି
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ପ୍ରିୟେ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦାନବ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, ସୁନ୍ଦରୀ।
ପ୍ରୀତିଞ୍ଚ କାରଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ସ୍ଵଯମାଵଯୋଃ । ଦେଵାନାମଧିକାରଶ୍ଚ ପ୍ରଦତ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଜ୍ଞଯା
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ କରାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇଲା।
ମଯାଗତଂ ସ୍ଵଭଵନଂ ଶିଵଲୋକଂ ଶିଵୋ ଗତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତାଂ ନାଥଃ ଶଯନଂ ଚ ଚକାର ହ
ମୁଁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲି, ଶିବ ତାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଶୋଇଲେ।
ରେମେ ରମାପତିସ୍ତତ୍ର ରାମଯା ସହ ନାରଦ । ସା ସାଧ୍ଵୀ ସୁଖସମ୍ଭୋଗାଦାକର୍ଷଣଵ୍ଯତିକ୍ରମାତ୍
ନାରଦ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପତି ତାଙ୍କର ସତୀ ରାମା ସହ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଖେଳୁଥିଲେ । ସେ ସତୀ ନାରୀ ସଂଯୋଗର ଆନନ୍ଦରେ ଅପାର ଆକର୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ।
ସର୍ଵଂ ଵିତର୍କଯାମାସ କସ୍ତ୍ଵମେଵେତ୍ଯୁଵାଚ ସା । ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ କୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଵଦ ମାଯେଶ ଭୁକ୍ତାହଂ ମାଯଯା ତ୍ଵଯା
ସେ ସବୁ କଥା ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ତୁଳସୀ କହିଲେ, 'ମାୟାର ନାଥ, ତୁମେ କିଏ, ମତେ କହ? ତୁମେ ମୋତେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କରିଛ ।'
ଦୂରୀକୃତଂ ମତ୍ସତୀତ୍ଵଂ ଯଦତସ୍ତ୍ଵାଂ ଶପାମି ହେ । ତୁଲସୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହରିଃ ଶାପଭଯେନ ଚ
'ମୋର ପତିତ୍ୱ ଦୂର କରିଦେଲୁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି ।' ତୁଳସୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଶାପ ଭୟରେ ହରି—
ଦଧାର ଲୀଲଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୁମୂର୍ତିଂ ସୁମନୋହରାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ପୁରତୋ ଦେଵୀ ଦେଵଦେଵଂ ସନାତନମ୍
—ଖେଳିକି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ଦେବୀ ସେଠାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।