ଶଙ୍ଖଚୂଡଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଶିଵସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନଵିଶାରଦଃ । ଯଯୌ ସ୍ଵଯଂ ଚ ସମରେ ସ୍ଵଗଣୈଃ ସହ ନାରଦ
ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ବଧର ବିବରଣୀ ଶୁଣି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶିବ ନିଜେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡଃ ଶିଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମାନାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ । ନନାମ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିରସା ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଭୁଵି
ଶଂଖଚୂଡ଼ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଵେଗେନ ଵିମାନମାରୁରୋହ ସଃ । ତୂର୍ଣଂ ଚକାର ସନ୍ନାହଂ ଧନୁର୍ଜଗ୍ରାହ ଦୁର୍ଵହମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତୁରନ୍ତ ବିମାନକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ଶୀଘ୍ରେ ଅସ୍ତ୍ରପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଶିଵଦାନଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପୂର୍ଣମବ୍ଦଶତଂ ପୁରା । ନ ବଭୂଵତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜଯପରାଜଯୌ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଶିବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପୂରା ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ବି ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବା ହୋଇନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଦାନଵଃ । ରଥସ୍ଥଃ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ଵୃଷସ୍ଥୋ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଭଗବାନ ଓ ଦାନବ ଦୁହେଁ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ; ଶଂଖଚୂଡ଼ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ ବୃଷ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଦାନଵାନାଂ ଚ ଶତକମୁଦ୍ଧୃତଂ ଚ ବଭୂଵ ହ । ରଣେ ଯେ ଯେ ମୃତାଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଜୀଵଯାମାସ ତାନ୍ଵିଭୁଃ
ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତଜନ ଉଠିଆସିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମାତୁରଃ । ଆଗତ୍ଯ ଚ ରଣସ୍ଥାନମୁଵାଚ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି, ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଦେହି ଭିକ୍ଷାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମହ୍ଯଂ ଵିପ୍ରାଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵସମ୍ପଦାଂ ଦାତା ଯନ୍ମେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏବେ ମୋତେ ଦାନ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା ଯାହା, ତାହା ଦିଅ।'
ନିରୀହାଯ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଯ ତୃଷିତାଯ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପୁରଃ ସତ୍ଯଂ ଚ କୁର୍ଵିତି
'ମୁଁ ବୟସ୍କ, ଆଶାହୀନ ଓ ଏବେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ; ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହା ସତ୍ୟ କର।'
ଓମିତ୍ଯୁଵାଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣଃ । କଵଚାର୍ଥୀ ଜନଶ୍ଚାହମିତ୍ଯୁଵାଚାତିମାଯଯା
ରାଜା ହସମୁଖେ 'ଓଁ' ବୋଲିଲେ; ଏବଂ କବଚ ଚାହିଁ, ଚତୁରତାରେ କହିଲେ—'ମୁଁ କବଚ ଚାହୁଁଛି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କଵଚଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ହରିରେଵ ଚ । ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ରୂପେଣ ଜଗାମ ତୁଲସୀଂ ପ୍ରତି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହରି ଦିବ୍ୟ କବଚ ଧରିଲେ ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁଳସୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯାଂ ମାଯଯା ଚ ଵୀର୍ଯାଧାନଂ ଚକାର ହ । ଅଥ ଶମ୍ଭୁର୍ହରେଃ ଶୂଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଦାନଵଂ ପ୍ରତି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏକତ୍ରିକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ। ଏହା ପରେ ଶିବ, ଦାନବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତଣ୍ଡପ୍ରଲଯାଗ୍ନିଶିଖୋପମମ୍ । ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯଂ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷମଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୈରିଘାତକମ୍
ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତେଜ ବା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଅପରାଜେୟ, ଅବିଜୟ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଥିଲା।
ତେଜସା ଚକ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସାରକମ୍ । ଶିଵକେଶଵଯୋରନ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ଵହଂ ଚ ଭଯଙ୍କରମ୍
ତାହାର ତେଜ ଚକ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ସାର, ଶିବ, କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଧନୁଃସହସ୍ରଂ ଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ପ୍ରସ୍ଥେନ ଶତହସ୍ତକମ୍ । ସଜୀଵଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଚ ନିତ୍ଯରୂପମନିର୍ଦିଶମ୍
ଏହାର ଲମ୍ବ ହଜାରଟି ଧନୁଷ ଦୀର୍ଘ, ଶତ ହସ୍ତ ଚଉଡ଼ା, ଜୀବନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପରେ, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।
ସଂହର୍ତୁଂ ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଲଂ ଯତ୍ସ୍ଵୀଯଲୀଲଯା । ଚିକ୍ଷେପ ତୋଲନଂ କୃତ୍ଵା ଶଙ୍ଖଚୂଡେ ଚ ନାରଦ
ନିଜ ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଶିବ ଏହାକୁ ମାପି ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ହେ ନାରଦ।
ରାଜା ଚାପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ଚକାର ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ କୃତ୍ଵା ଯୋଗାସନଂ ଧିଯା
ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ ଲଗାଇଲେ ଏବଂ ଯୋଗାସନ ନେଇ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଶୂଲଂ ଚ ଭ୍ରମଣଂ କୃତ୍ଵା ପପାତ ଦାନଵୋପରି । ଚକାର ଭସ୍ମସାତ୍ତଂ ଚ ସରଥଂ ଚାଥ ଲୀଲଯା
ତ୍ରିଶୂଳ ଘୂରି ଘୂରି ଦାନବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ଲୀଳାରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।
ରାଜା ଧୃତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପଂ କିଶୋରଂ ଗୋପଵେଷକମ୍ । ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ମୁରଲୀହସ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍
ରାଜା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଏକ ଯୁବକ ଗୋପାଳ, ଦୁଇଟି ହାତ, ହାତରେ ବାଁଶୀ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ଗୋପକୋଟିଭିଃ । ଗୋଲୋକାଦାଗତଂ ଯାନମାରୁରୋହ ପୁରଂ ଯଯୌ
ରତ୍ନମାଣିକ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଯାନରେ, ଅନେକ ଗୋପମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଗୋଲୋକରୁ ଆସି, ସେ ସହରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ନନାମ ଶିରସା ସ ରାଧାକୃଷ୍ଣଯୋର୍ମୁନେ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ ରାସେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଧା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ହେ ମୁନି, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୃନ୍ଦାବନ ରାସ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳ ପୂଜା କଲେ।
ସୁଦାମାନଂ ଚ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣୌ । କ୍ରୋଡେ ଚକ୍ରତୁରତ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରେମ୍ଣାତିପରିସଂଯୁତୌ
ସୁଦାମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିଭାସିତ ହେଲା, ତିବ୍ର ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଭାବରେ କୋଳେ ନେଲେ।
ଅଥ ଶଲଂ ଚ ଵେଗେନ ପ୍ରଯଯୌ ତଂ ଚ ସାଦରମ୍ । ଅସ୍ଥିଭିଃ ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ଶଙ୍ଖଜାତିର୍ବଭୂଵ ହ
ତାପରେ ଶଂଖ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସିଲା ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ଶଂଖ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନାନାପ୍ରକାରରୂପେଣ ଶଶ୍ଵତ୍ପୂତା ସୁରାର୍ଚନେ । ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଶଙ୍ଖତୋଯଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତିଦଂ ପରମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସଦା ପବିତ୍ର, ଶଂଖର ଜଳକୁ ଦେବତାମାନେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ପ୍ରଶଂସିତ।
ତୀର୍ଥତୋଯସ୍ଵରୂପଂ ଚ ପଵିତ୍ରଂ ଶମ୍ଭୁନା ଵିନା । ଶଙ୍ଖଶବ୍ଦୋ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସୁସଂସ୍ଥିରା
ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ ଜଳ ଅଛି, ତୀର୍ଥ ଜଳ ପରି ପବିତ୍ର, ଶିବ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯଃ ସ୍ନାତଃ ଶଙ୍ଖଵାରିଣା । ଶଙ୍ଖୋ ହରେରଧିଷ୍ଠାନଂ ଯତ୍ର ଶଙ୍ଖସ୍ତତୋ ହରିଃ
ଯିଏ ଶଂଖ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ। ଶଂଖ ହରିଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ହରି ଅଛନ୍ତି।
ତତ୍ରୈଵ ଵସତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦୂରୀଭୂତମମଙ୍ଗଲମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ଶଙ୍ଖଧ୍ଵନିଭିଃ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବସିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ବିଶେଷକରି ନାରୀମାନେ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଭୀତା ରୁଷ୍ଟା ଯାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତତ୍ସ୍ଥଲାଦନ୍ଯଦେଶତଃ । ଶିଵୋଽପି ଦାନଵଂ ହତ୍ଵା ଶିଵଲୋକଂ ଜଗାମ ହ
ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭୟଭିତ କିମ୍ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଶିବ ମଧ୍ୟ ଦାନବକୁ ମାରି, ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଵୃଷଭାରୂଢଃ ସ୍ଵଗଣୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ । ସୁରାଃ ସ୍ଵଵିଷଯଂ ପ୍ରାପୁଃ ପରମାନନ୍ଦସଂଯୁତାଃ
ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଶିବଜୀ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ଘିରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ।
ନେଦୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ବଭୂଵ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ଯୋପରି ସନ୍ତତମ୍ । ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସୁରାସ୍ତଂ ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରପ୍ରଵରାଦଯଃ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଢୋଳ ଓଳାଇଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଲଗାତାର ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା। ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।