କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ନ ଚକାର ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯା ସହ ନନାମ ତାମ୍
କିଛିଖଣ୍ଡ ପରେ ସେ ଚେତନା ଫେରିଲେ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ବାହୁଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚାସ୍ତ୍ରଂ ସ ଚିଚ୍ଛେଦ ଜଗ୍ରାହ ଚ ସ୍ଵତେଜସା । ନାସ୍ତ୍ରଂ ଚିକ୍ଷେପ ତାଂ ଭକ୍ତୋ ମାତୃଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଧରିନେଲେ; କିନ୍ତୁ ମାତୃଭକ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଦାନଵଂ ଦେଵୀ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାପଯାମାସ ମହାଵେଗେନ କୋପିତା
ଦେବୀ ଦାନବଟିକୁ ଧରି, ପୁଣିପୁଣି ଘୁମାଇଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବେଶି ଜୋରରେ ତାକୁ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵାତ୍ପପାତ ଵେଗେନ ଶଙ୍ଖଚୂଡଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ନିପତ୍ଯ ଚ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଭଦ୍ରକାଲିକାମ୍
ଉପରୁ ଶଂଖଚୂଡ଼ ବେଗରେ ପଡ଼ିଲେ; ପଡ଼ିବା ପରେ ସେ ଉଠି, ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣଂ ଵିମାନଂ ସୁମନୋହରମ୍ । ଆରୁରୋହ ହର୍ଷଯୁକ୍ତୋ ନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ମହାରଣେ
ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅତି ସୁନ୍ଦର ବିମାନକୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ କିଛି ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ ନାହିଁ।
ଦାନଵାନାଂ ଚ କ୍ଷତଜଂ ସା ଦେଵୀ ଚ ପପୌ କ୍ଷୁଧା । ପୀତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭଦ୍ରକାଲୀ ଜଗାମ ଶଙ୍କରାନ୍ତିକମ୍
ଦେବୀ ଭୋକରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଲେ; ଖାଇ ଓ ପିଇ ସାରି, ଭଦ୍ରକାଳୀ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ରଣଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ପୌର୍ଵାପର୍ଯଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶନମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧର ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଠିକ୍ ଅନୁସାରେ କହିଲେ; ଦାନବମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଶୁଣି, ଶମ୍ଭୁ ହସିଲେ।
ଲକ୍ଷଂ ଚ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମଵଶିଷ୍ଟଂ ରଣେଽଧୁନା । ଭୁଞ୍ଜନ୍ତ୍ଯା ନିର୍ଗତଂ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ତଦନ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତମୀଶ୍ଵର
ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାନବମୁଖ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି; ଦେବୀ ଖାଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁହରୁ ଯାହା ବାହାରିଲା, ଅନ୍ୟେ ତାହା ଖାଇଦେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ସଂଗ୍ରାମେ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ହନ୍ତୁଂ ପାଶୁପତେନ ଵୈ । ଅଵଧ୍ଯସ୍ତଵ ରାଜେତି ଵାଗ୍ବଭୂଵାଶରୀରିଣୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମାରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା—'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାଜା।'
ରାଜେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାଜ୍ଞାନୀ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ନ ଚ ଚିକ୍ଷେପ ମଯ୍ଯସ୍ତ୍ରଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ମମ ସାଯକମ୍
ଦାନବମୁଖ୍ୟ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ; ସେ ମୋ ଉପରେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନଛାଡ଼ି, ମୋର ବାଣକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଶିଵସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନଵିଶାରଦଃ । ଯଯୌ ସ୍ଵଯଂ ଚ ସମରେ ସ୍ଵଗଣୈଃ ସହ ନାରଦ
ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ବଧର ବିବରଣୀ ଶୁଣି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶିବ ନିଜେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡଃ ଶିଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମାନାଦଵରୁହ୍ଯ ଚ । ନନାମ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶିରସା ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଭୁଵି
ଶଂଖଚୂଡ଼ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଵେଗେନ ଵିମାନମାରୁରୋହ ସଃ । ତୂର୍ଣଂ ଚକାର ସନ୍ନାହଂ ଧନୁର୍ଜଗ୍ରାହ ଦୁର୍ଵହମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତୁରନ୍ତ ବିମାନକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ଶୀଘ୍ରେ ଅସ୍ତ୍ରପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଶିଵଦାନଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପୂର୍ଣମବ୍ଦଶତଂ ପୁରା । ନ ବଭୂଵତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜଯପରାଜଯୌ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଶିବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପୂରା ଶତବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେହି ବି ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବା ହୋଇନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଦାନଵଃ । ରଥସ୍ଥଃ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ଵୃଷସ୍ଥୋ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଭଗବାନ ଓ ଦାନବ ଦୁହେଁ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ; ଶଂଖଚୂଡ଼ ରଥରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବ ବୃଷ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଦାନଵାନାଂ ଚ ଶତକମୁଦ୍ଧୃତଂ ଚ ବଭୂଵ ହ । ରଣେ ଯେ ଯେ ମୃତାଃ ଶମ୍ଭୁର୍ଜୀଵଯାମାସ ତାନ୍ଵିଭୁଃ
ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତଜନ ଉଠିଆସିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମାତୁରଃ । ଆଗତ୍ଯ ଚ ରଣସ୍ଥାନମୁଵାଚ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି, ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵୃଦ୍ଧବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ ଦେହି ଭିକ୍ଷାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମହ୍ଯଂ ଵିପ୍ରାଯ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତ୍ଵଂ ସର୍ଵସମ୍ପଦାଂ ଦାତା ଯନ୍ମେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏବେ ମୋତେ ଦାନ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା ଯାହା, ତାହା ଦିଅ।'
ନିରୀହାଯ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଯ ତୃଷିତାଯ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵାଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପୁରଃ ସତ୍ଯଂ ଚ କୁର୍ଵିତି
'ମୁଁ ବୟସ୍କ, ଆଶାହୀନ ଓ ଏବେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ; ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହା ସତ୍ୟ କର।'
ଓମିତ୍ଯୁଵାଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣଃ । କଵଚାର୍ଥୀ ଜନଶ୍ଚାହମିତ୍ଯୁଵାଚାତିମାଯଯା
ରାଜା ହସମୁଖେ 'ଓଁ' ବୋଲିଲେ; ଏବଂ କବଚ ଚାହିଁ, ଚତୁରତାରେ କହିଲେ—'ମୁଁ କବଚ ଚାହୁଁଛି।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କଵଚଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଜଗ୍ରାହ ହରିରେଵ ଚ । ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ରୂପେଣ ଜଗାମ ତୁଲସୀଂ ପ୍ରତି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହରି ଦିବ୍ୟ କବଚ ଧରିଲେ ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁଳସୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ତସ୍ଯାଂ ମାଯଯା ଚ ଵୀର୍ଯାଧାନଂ ଚକାର ହ । ଅଥ ଶମ୍ଭୁର୍ହରେଃ ଶୂଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଦାନଵଂ ପ୍ରତି
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏକତ୍ରିକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ। ଏହା ପରେ ଶିବ, ଦାନବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନମାର୍ତଣ୍ଡପ୍ରଲଯାଗ୍ନିଶିଖୋପମମ୍ । ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯଂ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷମଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୈରିଘାତକମ୍
ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତେଜ ବା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଅପରାଜେୟ, ଅବିଜୟ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଥିଲା।
ତେଜସା ଚକ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସାରକମ୍ । ଶିଵକେଶଵଯୋରନ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ଵହଂ ଚ ଭଯଙ୍କରମ୍
ତାହାର ତେଜ ଚକ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ସାର, ଶିବ, କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଧନୁଃସହସ୍ରଂ ଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ପ୍ରସ୍ଥେନ ଶତହସ୍ତକମ୍ । ସଜୀଵଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଚ ନିତ୍ଯରୂପମନିର୍ଦିଶମ୍
ଏହାର ଲମ୍ବ ହଜାରଟି ଧନୁଷ ଦୀର୍ଘ, ଶତ ହସ୍ତ ଚଉଡ଼ା, ଜୀବନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପରେ, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।
ସଂହର୍ତୁଂ ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଲଂ ଯତ୍ସ୍ଵୀଯଲୀଲଯା । ଚିକ୍ଷେପ ତୋଲନଂ କୃତ୍ଵା ଶଙ୍ଖଚୂଡେ ଚ ନାରଦ
ନିଜ ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଶିବ ଏହାକୁ ମାପି ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ହେ ନାରଦ।
ରାଜା ଚାପଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ଚକାର ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ କୃତ୍ଵା ଯୋଗାସନଂ ଧିଯା
ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନ ଲଗାଇଲେ ଏବଂ ଯୋଗାସନ ନେଇ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଶୂଲଂ ଚ ଭ୍ରମଣଂ କୃତ୍ଵା ପପାତ ଦାନଵୋପରି । ଚକାର ଭସ୍ମସାତ୍ତଂ ଚ ସରଥଂ ଚାଥ ଲୀଲଯା
ତ୍ରିଶୂଳ ଘୂରି ଘୂରି ଦାନବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ଲୀଳାରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ରଥକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।
ରାଜା ଧୃତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପଂ କିଶୋରଂ ଗୋପଵେଷକମ୍ । ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ମୁରଲୀହସ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍
ରାଜା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଏକ ଯୁବକ ଗୋପାଳ, ଦୁଇଟି ହାତ, ହାତରେ ବାଁଶୀ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ଗୋପକୋଟିଭିଃ । ଗୋଲୋକାଦାଗତଂ ଯାନମାରୁରୋହ ପୁରଂ ଯଯୌ
ରତ୍ନମାଣିକ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଯାନରେ, ଅନେକ ଗୋପମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଗୋଲୋକରୁ ଆସି, ସେ ସହରକୁ ଗଲେ।