ସୁତଲାଚ୍ଚ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନାଲଂ ତତ୍ର ଗଦାଧରଃ । ସଭ୍ରାତୃକୋ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଃ କଥଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ହିଂସିତଃ
ସୁତଳରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଗଦାଧର ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ?
ଶୁମ୍ଭାଦଯଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ କଥଂ ଦେଵୈର୍ନିପାତିତାଃ । ପୁରା ସମୁଦ୍ରମଥନେ ପୀଯୂଷଂ ଭକ୍ଷିତଂ ସୁରୈଃ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଗଲେ? ପୁରୁଣା ସମୟରେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କାଳରେ ଅମୃତ ଦେବତାମାନେ ଖାଇଥିଲେ।
କ୍ଲେଶଭାଜୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ତେ ସର୍ଵେ ଫଲଭୋଗିନଃ । କ୍ରୀଡାଭାଣ୍ଡମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେଠି ଆମେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲୁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକୃତି ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଖେଳ ଉପକରଣ।
ଯସ୍ମୈ ଯତ୍ର ସ ଦଦାତି ତସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତଦା । ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ଵାଦଃ ଶଶ୍ଵନ୍ନୈମିତ୍ତିକଃ ସଦା
ଯାହାକୁ ଯେଉଁଠି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶାସନ ମିଳେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସବୁବେଳେ ଥାଏ, କେବଳ ସମୟ ଅନୁସାରେ ହୁଏ।
ପରାଜଯୋ ଜଯସ୍ତେଷାଂ କାଲେଽସ୍ମାକଂ କ୍ରମେଣ ଚ । ତଦାଵଯୋର୍ଵିରୋଧେ ଵାଽଽଗମନଂ ନିଷ୍କଲଂ ପରମ୍
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ବା ଆମେ କେବେ ଜିତିବା, କେବେ ହାରିବା। ଆମେ ଦୁଇଁପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା ସବୁ ଶେଷରେ ଅନନ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ସମସମ୍ବନ୍ଧିନୋ ବନ୍ଧୋରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଇଯଂ ତେ ମହତୀ ଲଜ୍ଜା ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମାଭିଃ ସହାଧୁନା
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକେ ଭଳି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ। ଏହି ସମୟରେ ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜାର କଥା।
ଜଯେ ତତୋଽଧିକା କୀର୍ତିର୍ହାନିଶ୍ଚୈଵ ପରାଜଯେ । ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ଜୟ ହେଲେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, ହାରିଲେ କ୍ଷତି ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବ ହସିଲେ।
ଯଥୋଚିତମୁତ୍ତରଂ ତମୁଵାଚ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧେ ମେ ବ୍ରହ୍ମଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ସେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତୁମେମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ—'
କା ଲଜ୍ଜା ମହତୀ ରାଜନ୍ନକୀର୍ତିର୍ଵା ପରାଜଯେ । ଯୁଦ୍ଧମାଦୌ ହରେରେଵ ମଧୁନା କୈଟଭେନ ଚ
'ହେ ରାଜା, ଏଠି କେଉଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜା କିମ୍ବା ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଅଛି? ଆରମ୍ଭରେ ହରିଙ୍କ ଓ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।'
ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଶ୍ଚୈଵ ସହ ତେନାତ୍ମନା ନୃପ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ପୁନସ୍ତେନ ଗଦାଭୃତା
'ଏବଂ ସେଇ ଆତ୍ମା ସହିତ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ରାଜା। ପୁନି, ଗଦାଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।'
ତ୍ରିପୁରୈଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ମଯାପି ଚ ପୁରା କୃତମ୍ । ସର୍ଵେଶ୍ଵର୍ଯାଃ ସର୍ଵମାତୁଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ବଭୂଵ ହ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତିନିପୁର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି; ଏହି ସବୁ କାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଆ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକା ଓ ପ୍ରକୃତିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ହେଇଥିଲା।
ସହ ଶୁମ୍ଭାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ସମରଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ । ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ପୂର୍ବରୁ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚର।
ଯେ ଯେ ହତାଶ୍ଚ ଦୈତେଯା ନହି କେଽପି ତ୍ଵଯା ସମାଃ । କା ଲଜ୍ଜା ମହତୀ ରାଜନ୍ ମମ ଯୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵଯା ସହ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟ ମରିଗଲେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ; ରାଜା, ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ଲଜ୍ଜା ରହିବ?
ସୁରାଣାଂ ଶରଣସ୍ଯୈଵ ପ୍ରେଷିତଶ୍ଚ ହରେରହୋ । ଦେହି ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦେଵାନାମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତଂ ଵଚଃ
ହାୟ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ପଠାଯାଇଛି; ମୋ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ ଏହି: 'ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।'
ଯୁଦ୍ଧଂ ଵା କୁରୁ ମତ୍ସାର୍ଧଂ ଵାଗ୍ଵ୍ଯଯେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶଙ୍କରସ୍ତତ୍ର ଵିରରାମ ଚ ନାରଦ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ହ୍ଯମାତ୍ଯୈଃ ସହ ସତ୍ଵରମ୍
ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ନାହିଁଲେ ଅଧିକ କଥା କହିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଏହିପରି କହି ଶଙ୍କର ଚୁପ ହେଲେ, ନାରଦ; ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଉଠିଲେ।
କାଲୀଶଙ୍ଖଚୂଡଯୁଦ୍ଧଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶିଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସମାରୁରୋହ ଯାନଂ ଚ ସହାମାତ୍ଯୈଃ ସ ସତ୍ଵରଃ
କାଳୀ ଓ ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶଂଖଚୂଡ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଚଢ଼ିଲେ।
ଶିଵଃ ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସସୈନ୍ଯଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧାରମ୍ଭେ ବଭୂଵ ହ
ଶିବ ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନା ଓ ଦେବତାମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ; ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶଂଖଚୂଡ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଯୁଯୁଧେ ସାର୍ଧଂ ଚ ଵୃଷପର୍ଵଣା । ଭାସ୍କରୋ ଯୁଯୁଧେ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିନା ସହ ସତ୍ଵରଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ବୃଷପର୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଭାବେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଦମ୍ଭେନ ସହ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଚକାର ପରମଂ ରଣମ୍ । କାଲସ୍ଵରେଣ କାଲଶ୍ଚ ଗୋକର୍ଣେନ ହୁତାଶନଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଦମ୍ଭ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; କାଳ କାଳସ୍ୱର ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
କୁବେରଃ କାଲକେଯେନ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମଯେନ ଚ । ଭଯଙ୍କରେଣ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଂହାରେଣ ଯମସ୍ତଥା
କୁବେର କାଳକେୟ ସହିତ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମୟ ସହିତ; ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସଂହାର ସହିତ, ଏବଂ ଯମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଵିକଙ୍କଣେନ ଵରୁଣଶ୍ଚଞ୍ଚଲେନ ସମୀରଣଃ । ବୁଧଶ୍ଚ ଘୃତପୃଷ୍ଠେନ ରକ୍ତାକ୍ଷେଣ ଶନୈଶ୍ଚରଃ
ବିକଂକଣ ସହିତ ବରୁଣ, ଚଞ୍ଚଳ ସହିତ ବାୟୁ; ଘୃତପୃଷ୍ଠ ସହିତ ବୁଧ, ରକ୍ତାକ୍ଷ ସହିତ ଶନି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଜଯନ୍ତୋ ରତ୍ନସାରେଣ ଵସଵୋ ଵର୍ଚସାଂ ଗଣୈଃ । ଅଶ୍ଵିନୌ ଚ ଦୀପ୍ତିମତା ଧୂମ୍ରେଣ ନଲକୂବରଃ
ଜୟନ୍ତ ରତ୍ନସାର ସହିତ, ବସୁମାନେ ଭାରସା ଦଳ ସହିତ; ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଧୂମ୍ର ଓ ନଳକୁବେର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଧୁରନ୍ଧରେଣ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଉଷାକ୍ଷେଣ ଚ ମଙ୍ଗଲଃ । ଶୋଭାକରେଣ ଵୈ ଭାନୁଃ ପିଠରେଣ ଚ ମନ୍ମଥଃ
ଧୁରନ୍ଧର ସହିତ ଧର୍ମ, ଉଷାକ୍ଷ ସହିତ ମଙ୍ଗଳ; ଶୋଭାକର ସହିତ ଭାନୁ, ପିଠର ସହିତ ମନ୍ମଥ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଗୋଧାମୁଖେନ ଚୂର୍ଣେନ ଖଡ୍ଗେନ ଚ ଧ୍ଵଜେନ ଚ । କାଞ୍ଚୀମୁଖେନ ପିଣ୍ଡେନ ଧୂମେଣ ସହ ନନ୍ଦିନା
ଗୋଧାମୁଖ ସହିତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଖଡ୍ଗ ସହିତ ଧ୍ୱଜ; କାଞ୍ଚୀମୁଖ ସହିତ ପିଣ୍ଡ, ଧୂମ ସହିତ ନନ୍ଦି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଵିଶ୍ଵେନ ଚ ପଲାଶେନାଦିତ୍ଯାଦ୍ଯା ଯୁଯୁଧୁଃ ପରେ । ଏକାଦଶ ଚ ରୁଦ୍ରା ଵୈ ଏକାଦଶଭଯଙ୍କରୈଃ
ବିଶ୍ୱ ପଳାଶ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ସମକ୍ଷ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଏକାଦଶ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ମହାମାରୀ ଚ ଯୁଯୁଧେ ଚୋଗ୍ରଚଣ୍ଡାଦିଭିଃ ସହ । ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଦାନଵାନାଂ ଗଣୈଃ ସହ
ମହାମାରୀ ଉଗ୍ରଚଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ସମସ୍ତ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦାନବ ଦଳ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଯୁଯୁଧୁଶ୍ଚ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଲଯେଽପି ଭଯଙ୍କରେ । ଵଟମୂଲେ ଚ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ତସ୍ଥୌ କାଲ୍ଯା ସୁତେନ ଚ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିର ସେଷ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଥିଲା; ଏଉଁ ସମୟରେ ଶମ୍ଭୁ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ କାଳୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସର୍ଵେ ଚ ଯୁଯୁଧୁଃ ସୈନ୍ଯସମୂହାଃ ସତତଂ ମୁନେ । ରତ୍ନସିଂହାସନେ ରମ୍ଯେ କୋଟିଭିର୍ଦାନଵୈଃ ସହ
ହେ ମୁନି, ସମସ୍ତ ସେନା ଦଳ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ ଅନେକ କୋଟି ଦାନବ ସହିତ।
ଉଵାସ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତଃ । ଶଙ୍କରସ୍ଯ ଚ ଯେ ଯୋଧା ଦାନଵୈଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ
ରତ୍ନମାଳା ଧାରିଥିବା ଶଂଖଚୂଡ ରହିଗଲେ, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେଇ ସେନାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଗଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ଭୀତାଶ୍ଚ କ୍ଷତଵିଗ୍ରହାଃ । ଚକାର କୋପଂ ସ୍କନ୍ଦଶ୍ଚ ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚାଭଯଂ ଦଦୌ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଆହତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ସ୍କନ୍ଦ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଦେବତାମାନେଂକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ।