ଆଦର୍ଶଂ ଚାପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାରଂ ଵାରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ ଚ ପ୍ରକୃତିରୂପଶ୍ଚ ସ ଏଵ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ
ମୁଁ ପୁନି ପୁନି ସେଇ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବି, ବାରମ୍ବାର। ସେଇ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିର ରୂପ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ସ ଚାତ୍ମା ସ ଚ ଜୀଵଶ୍ଚ ନାନାରୂପଧରଃ ପରଃ । କରୋତି ସତତଂ ଯୋ ହି ତନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍
ସେ ଆତ୍ମା, ସେ ଜୀବ, ସେଇ ପରମ ଯିଏ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସଦା ଦେହର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଜଯତି ଜନ୍ମରୋଗଭଯଂ ଜରାମ୍ । ସ୍ରଷ୍ଟା କୃତୋ ଵିଧିସ୍ତେନ ପାତା ଵିଷ୍ଣୁଃ କୃତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ସମୟ ଆସେ, ସେଠି ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ, ଜନ୍ମ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ। ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପାଳନକର୍ତ୍ତା କରିଦିଅନ୍ତି।
ଅହଂ କୃତଶ୍ଚ ସଂହର୍ତା ଵଯଂ ଵିଷଯିଣଃ କୃତାଃ । କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଂ ସଂହାରେ ନିଯୋଜ୍ଯ ଵିଷଯେ ନୃପ
ମୁଁ ସଂହାରକ ହେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଜଣା ହେଲୁ। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସଂହାର ପାଇଁ କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ଅହଂ କରୋମି ସତତଂ ତନ୍ନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ । ତେନ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯୋଽହଂ ଚ ଜ୍ଞାନେନାନେନ ନିର୍ଭଯଃ
ମୁଁ ସେଠି ସେ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୁଣ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭୟହୀନ ହୁଏ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ମୃତ୍ଯୁଭଯାଦ୍ଯାତି ଵୈନତେଯାଦିଵୋରଗାଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚ ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ତତ୍ପରଃ
ମୃତ୍ୟୁ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରୁ ପଳାଇଯାଏ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ପମାନେ ପଳାନ୍ତି। ଏପରି କହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କଥାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ।
ଵିରରାମ ଚ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ଚ ନାରଦ । ରାଜା ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଶଶଂସ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଶମ୍ଭୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ, ନାରଦ। ରାଜା ସେ କଥା ଶୁଣି ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଦେଵଂ ପରଂ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍ । ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଦେଵ ନାନ୍ଯଥା ଵଚନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ବଡ଼ ନମ୍ରତା ସହିତ ମଧୁର କଥାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅନ୍ୟଥା ମନେ ଆସେନାହିଁ।'
ତଥାପି କିଞ୍ଚିଦ୍ଯଥାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମନ୍ନିଵେଦନମ୍ । ଜ୍ଞାତିଦ୍ରୋହେ ମହତ୍ପାପଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତମଧୁନା ଚ ଯତ୍
ତଥାପି ମୋର କିଛି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି। ଆପଣ ଏମିତି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଜ୍ଞାତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ବଡ଼ ପାପ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ କୁତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତୋ ବଲିଃ । ମଯା ସମୁଦ୍ଧୃତଂ ସର୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମୀଶ୍ଵର
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ଦାନା ନେଇ, ବଳିଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରେରଣା କରାଗଲା? ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଫେରାଇଦେଇଛି।
ସୁତଲାଚ୍ଚ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନାଲଂ ତତ୍ର ଗଦାଧରଃ । ସଭ୍ରାତୃକୋ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଃ କଥଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ହିଂସିତଃ
ସୁତଳରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଗଦାଧର ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ?
ଶୁମ୍ଭାଦଯଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ କଥଂ ଦେଵୈର୍ନିପାତିତାଃ । ପୁରା ସମୁଦ୍ରମଥନେ ପୀଯୂଷଂ ଭକ୍ଷିତଂ ସୁରୈଃ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଗଲେ? ପୁରୁଣା ସମୟରେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କାଳରେ ଅମୃତ ଦେବତାମାନେ ଖାଇଥିଲେ।
କ୍ଲେଶଭାଜୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ତେ ସର୍ଵେ ଫଲଭୋଗିନଃ । କ୍ରୀଡାଭାଣ୍ଡମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେଠି ଆମେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲୁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକୃତି ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଖେଳ ଉପକରଣ।
ଯସ୍ମୈ ଯତ୍ର ସ ଦଦାତି ତସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତଦା । ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ଵାଦଃ ଶଶ୍ଵନ୍ନୈମିତ୍ତିକଃ ସଦା
ଯାହାକୁ ଯେଉଁଠି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶାସନ ମିଳେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସବୁବେଳେ ଥାଏ, କେବଳ ସମୟ ଅନୁସାରେ ହୁଏ।
ପରାଜଯୋ ଜଯସ୍ତେଷାଂ କାଲେଽସ୍ମାକଂ କ୍ରମେଣ ଚ । ତଦାଵଯୋର୍ଵିରୋଧେ ଵାଽଽଗମନଂ ନିଷ୍କଲଂ ପରମ୍
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ବା ଆମେ କେବେ ଜିତିବା, କେବେ ହାରିବା। ଆମେ ଦୁଇଁପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା ସବୁ ଶେଷରେ ଅନନ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ସମସମ୍ବନ୍ଧିନୋ ବନ୍ଧୋରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଇଯଂ ତେ ମହତୀ ଲଜ୍ଜା ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମାଭିଃ ସହାଧୁନା
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକେ ଭଳି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ। ଏହି ସମୟରେ ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜାର କଥା।
ଜଯେ ତତୋଽଧିକା କୀର୍ତିର୍ହାନିଶ୍ଚୈଵ ପରାଜଯେ । ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ଜୟ ହେଲେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, ହାରିଲେ କ୍ଷତି ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବ ହସିଲେ।
ଯଥୋଚିତମୁତ୍ତରଂ ତମୁଵାଚ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧେ ମେ ବ୍ରହ୍ମଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ସେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତୁମେମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ—'
କା ଲଜ୍ଜା ମହତୀ ରାଜନ୍ନକୀର୍ତିର୍ଵା ପରାଜଯେ । ଯୁଦ୍ଧମାଦୌ ହରେରେଵ ମଧୁନା କୈଟଭେନ ଚ
'ହେ ରାଜା, ଏଠି କେଉଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜା କିମ୍ବା ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଅଛି? ଆରମ୍ଭରେ ହରିଙ୍କ ଓ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।'
ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଶ୍ଚୈଵ ସହ ତେନାତ୍ମନା ନୃପ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ପୁନସ୍ତେନ ଗଦାଭୃତା
'ଏବଂ ସେଇ ଆତ୍ମା ସହିତ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ରାଜା। ପୁନି, ଗଦାଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।'
ତ୍ରିପୁରୈଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ମଯାପି ଚ ପୁରା କୃତମ୍ । ସର୍ଵେଶ୍ଵର୍ଯାଃ ସର୍ଵମାତୁଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ବଭୂଵ ହ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତିନିପୁର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି; ଏହି ସବୁ କାମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଆ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକା ଓ ପ୍ରକୃତିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ହେଇଥିଲା।
ସହ ଶୁମ୍ଭାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ସମରଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ । ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ପୂର୍ବରୁ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚର।
ଯେ ଯେ ହତାଶ୍ଚ ଦୈତେଯା ନହି କେଽପି ତ୍ଵଯା ସମାଃ । କା ଲଜ୍ଜା ମହତୀ ରାଜନ୍ ମମ ଯୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵଯା ସହ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦାଇତ୍ୟ ମରିଗଲେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ; ରାଜା, ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ଲଜ୍ଜା ରହିବ?
ସୁରାଣାଂ ଶରଣସ୍ଯୈଵ ପ୍ରେଷିତଶ୍ଚ ହରେରହୋ । ଦେହି ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦେଵାନାମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତଂ ଵଚଃ
ହାୟ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ପଠାଯାଇଛି; ମୋ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ ଏହି: 'ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।'
ଯୁଦ୍ଧଂ ଵା କୁରୁ ମତ୍ସାର୍ଧଂ ଵାଗ୍ଵ୍ଯଯେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶଙ୍କରସ୍ତତ୍ର ଵିରରାମ ଚ ନାରଦ । ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ହ୍ଯମାତ୍ଯୈଃ ସହ ସତ୍ଵରମ୍
ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ନାହିଁଲେ ଅଧିକ କଥା କହିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଏହିପରି କହି ଶଙ୍କର ଚୁପ ହେଲେ, ନାରଦ; ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଉଠିଲେ।
କାଲୀଶଙ୍ଖଚୂଡଯୁଦ୍ଧଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶିଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସମାରୁରୋହ ଯାନଂ ଚ ସହାମାତ୍ଯୈଃ ସ ସତ୍ଵରଃ
କାଳୀ ଓ ଶଂଖଚୂଡଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶଂଖଚୂଡ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ରଥ ଚଢ଼ିଲେ।
ଶିଵଃ ସ୍ଵସୈନ୍ଯଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସସୈନ୍ଯଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧାରମ୍ଭେ ବଭୂଵ ହ
ଶିବ ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନା ଓ ଦେବତାମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ; ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶଂଖଚୂଡ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଯୁଯୁଧେ ସାର୍ଧଂ ଚ ଵୃଷପର୍ଵଣା । ଭାସ୍କରୋ ଯୁଯୁଧେ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିନା ସହ ସତ୍ଵରଃ
ମହେନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ବୃଷପର୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଭାବେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଦମ୍ଭେନ ସହ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଚକାର ପରମଂ ରଣମ୍ । କାଲସ୍ଵରେଣ କାଲଶ୍ଚ ଗୋକର୍ଣେନ ହୁତାଶନଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଦମ୍ଭ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; କାଳ କାଳସ୍ୱର ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
କୁବେରଃ କାଲକେଯେନ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମଯେନ ଚ । ଭଯଙ୍କରେଣ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଂହାରେଣ ଯମସ୍ତଥା
କୁବେର କାଳକେୟ ସହିତ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମୟ ସହିତ; ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସଂହାର ସହିତ, ଏବଂ ଯମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।