କଲାମାତ୍ରଂ କଲେଃ ଶେଷେ କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଲା ଯଥା । ଯାଦୃକ୍ ତେଜୋ ରଵେର୍ଗ୍ନୀଷ୍ମେ ନ ତାଦୃକ୍ ଶିଶିରେ ପୁନଃ
କଳିର ଶେଷରେ ଧର୍ମର ଏକ ଅନ୍ଶ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରର କୁହୁ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଥାଏ, ଶୀତକାଳରେ ସେତେ ନଥାଏ।
ଦିନେଷୁ ଯାଦୃଙ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସାଯଂ ପ୍ରାତର୍ନ ତତ୍ସମମ୍ । ଉଦଯଂ ଯାତି କାଲେନ ବାଲତାଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଚ
ମଧ୍ୟାହ୍ନର ଆଲୋକ ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତରେ ଯେପରି ହୁଏନି, ସେପରି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଉଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୀରେ ଦୀରେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପ୍ରକାଣ୍ଡତାଂ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍କାଲେଽସ୍ତଂ ପୁନରେତି ସଃ । ଦିନେ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନତାଂ ଯାତି କାଲେନ ଦୁର୍ଦିନେ ଘନେ
ତାପରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନକୁ ପହଞ୍ଚି ଆଉ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଦିନରେ ମେଘ ଓ ବିପଦ ଆସିଲେ ଆଲୋକ ଲୁଚିଯାଏ।
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ କମ୍ପିତଶ୍ଚ ପୁନରେଵ ପ୍ରସନ୍ନତାମ୍ । ପରିପୂର୍ଣତମଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୂର୍ଣିମାଯାଂ ଚ ଜାଯତେ
ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ପୁନି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ଧାରଣ କରେ।
ତାଦୃଶୋ ନ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଦିନେ ଦିନେ । ପୁନଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଟିମାଯାତି ପରଂ କୁହ୍ଵା ଦିନେ ଦିନେ
ଏହି ଅବସ୍ଥା ସଦା ଥାଏନି; ଦିନେ ଦିନେ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ପୁନି ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ହୁଏ, କେବେ କେବେ ବହୁତ କମିଯାଏ।
ସମ୍ପଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ କୃଷ୍ଣେ ମ୍ଲାନଶ୍ଚ ଯକ୍ଷ୍ମଣା । ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିନେ ମ୍ଲାନୋ ଦୁର୍ଦିନେ ନ ଵିରୋଚତେ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଭଳି ଲାଗେ। ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ମ୍ଲାନ ହୁଏ, ବଦଳିଆ ଦିନରେ ଚମକେନି।
କାଲେ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵେଚ୍ଛୁକ୍ଲୋ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଃ କାଲଭେଦତଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲିଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଃ ସୁତଲେଽଧୁନା
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ୍ର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତାହାର ଶ୍ରୀ ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁତଳରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହ୍ରାସ ପାଇଛି।
କାଲେନ ପୃଥ୍ଵୀ ସସ୍ଯାଢ୍ଯା ସର୍ଵାଧାରା ଵସୁନ୍ଧରା । କାଲେ ଜଲେ ନିମଗ୍ନା ସା ତିରୋଭୂତାମ୍ବୁଵିପ୍ଲୁତା
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ, ବନ୍ୟାରେ ଲୁଚିଯାଏ।
କାଲେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ କାଲତଃ । ଚରାଚରାଶ୍ଚ କାଲେନ ନଶ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଚ
ସମୟ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ବିନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ହୁଏ। ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତେ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନଶିଯାନ୍ତି ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ସମତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ଅହଂ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯୋ ଯସ୍ମାଦସଂଖ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଲଯମ୍
ଏହା ଭଗବାନ, ପରମାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମଭାବ ଅଟୁଟ ଅଛି। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, କାରଣ ଅନେକ ପ୍ରକୃତିର ବିଲୟ ଦେଖିଛି।
ଆଦର୍ଶଂ ଚାପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାରଂ ଵାରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ ଚ ପ୍ରକୃତିରୂପଶ୍ଚ ସ ଏଵ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ
ମୁଁ ପୁନି ପୁନି ସେଇ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବି, ବାରମ୍ବାର। ସେଇ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିର ରୂପ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ସ ଚାତ୍ମା ସ ଚ ଜୀଵଶ୍ଚ ନାନାରୂପଧରଃ ପରଃ । କରୋତି ସତତଂ ଯୋ ହି ତନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍
ସେ ଆତ୍ମା, ସେ ଜୀବ, ସେଇ ପରମ ଯିଏ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସଦା ଦେହର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଜଯତି ଜନ୍ମରୋଗଭଯଂ ଜରାମ୍ । ସ୍ରଷ୍ଟା କୃତୋ ଵିଧିସ୍ତେନ ପାତା ଵିଷ୍ଣୁଃ କୃତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ସମୟ ଆସେ, ସେଠି ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ, ଜନ୍ମ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ। ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପାଳନକର୍ତ୍ତା କରିଦିଅନ୍ତି।
ଅହଂ କୃତଶ୍ଚ ସଂହର୍ତା ଵଯଂ ଵିଷଯିଣଃ କୃତାଃ । କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଂ ସଂହାରେ ନିଯୋଜ୍ଯ ଵିଷଯେ ନୃପ
ମୁଁ ସଂହାରକ ହେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଜଣା ହେଲୁ। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସଂହାର ପାଇଁ କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ଅହଂ କରୋମି ସତତଂ ତନ୍ନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ । ତେନ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯୋଽହଂ ଚ ଜ୍ଞାନେନାନେନ ନିର୍ଭଯଃ
ମୁଁ ସେଠି ସେ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୁଣ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭୟହୀନ ହୁଏ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ମୃତ୍ଯୁଭଯାଦ୍ଯାତି ଵୈନତେଯାଦିଵୋରଗାଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚ ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ତତ୍ପରଃ
ମୃତ୍ୟୁ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରୁ ପଳାଇଯାଏ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ପମାନେ ପଳାନ୍ତି। ଏପରି କହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କଥାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ।
ଵିରରାମ ଚ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ଚ ନାରଦ । ରାଜା ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଶଶଂସ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଶମ୍ଭୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ, ନାରଦ। ରାଜା ସେ କଥା ଶୁଣି ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଦେଵଂ ପରଂ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍ । ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଦେଵ ନାନ୍ଯଥା ଵଚନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ବଡ଼ ନମ୍ରତା ସହିତ ମଧୁର କଥାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅନ୍ୟଥା ମନେ ଆସେନାହିଁ।'
ତଥାପି କିଞ୍ଚିଦ୍ଯଥାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମନ୍ନିଵେଦନମ୍ । ଜ୍ଞାତିଦ୍ରୋହେ ମହତ୍ପାପଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତମଧୁନା ଚ ଯତ୍
ତଥାପି ମୋର କିଛି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି। ଆପଣ ଏମିତି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଜ୍ଞାତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ବଡ଼ ପାପ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ କୁତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତୋ ବଲିଃ । ମଯା ସମୁଦ୍ଧୃତଂ ସର୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମୀଶ୍ଵର
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ଦାନା ନେଇ, ବଳିଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରେରଣା କରାଗଲା? ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଫେରାଇଦେଇଛି।
ସୁତଲାଚ୍ଚ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନାଲଂ ତତ୍ର ଗଦାଧରଃ । ସଭ୍ରାତୃକୋ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଃ କଥଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ହିଂସିତଃ
ସୁତଳରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଗଦାଧର ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ?
ଶୁମ୍ଭାଦଯଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ କଥଂ ଦେଵୈର୍ନିପାତିତାଃ । ପୁରା ସମୁଦ୍ରମଥନେ ପୀଯୂଷଂ ଭକ୍ଷିତଂ ସୁରୈଃ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ କିପରି ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଗଲେ? ପୁରୁଣା ସମୟରେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କାଳରେ ଅମୃତ ଦେବତାମାନେ ଖାଇଥିଲେ।
କ୍ଲେଶଭାଜୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ତେ ସର୍ଵେ ଫଲଭୋଗିନଃ । କ୍ରୀଡାଭାଣ୍ଡମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେଠି ଆମେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲୁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକୃତି ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଖେଳ ଉପକରଣ।
ଯସ୍ମୈ ଯତ୍ର ସ ଦଦାତି ତସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତଦା । ଦେଵଦାନଵଯୋର୍ଵାଦଃ ଶଶ୍ଵନ୍ନୈମିତ୍ତିକଃ ସଦା
ଯାହାକୁ ଯେଉଁଠି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶାସନ ମିଳେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସବୁବେଳେ ଥାଏ, କେବଳ ସମୟ ଅନୁସାରେ ହୁଏ।
ପରାଜଯୋ ଜଯସ୍ତେଷାଂ କାଲେଽସ୍ମାକଂ କ୍ରମେଣ ଚ । ତଦାଵଯୋର୍ଵିରୋଧେ ଵାଽଽଗମନଂ ନିଷ୍କଲଂ ପରମ୍
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ବା ଆମେ କେବେ ଜିତିବା, କେବେ ହାରିବା। ଆମେ ଦୁଇଁପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା ସବୁ ଶେଷରେ ଅନନ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ସମସମ୍ବନ୍ଧିନୋ ବନ୍ଧୋରୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଇଯଂ ତେ ମହତୀ ଲଜ୍ଜା ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମାଭିଃ ସହାଧୁନା
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକେ ଭଳି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ। ଏହି ସମୟରେ ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜାର କଥା।
ଜଯେ ତତୋଽଧିକା କୀର୍ତିର୍ହାନିଶ୍ଚୈଵ ପରାଜଯେ । ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ଜୟ ହେଲେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, ହାରିଲେ କ୍ଷତି ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାଦେବ ହସିଲେ।
ଯଥୋଚିତମୁତ୍ତରଂ ତମୁଵାଚ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ସହ ଯୁଦ୍ଧେ ମେ ବ୍ରହ୍ମଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ସେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତୁମେମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ—'
କା ଲଜ୍ଜା ମହତୀ ରାଜନ୍ନକୀର୍ତିର୍ଵା ପରାଜଯେ । ଯୁଦ୍ଧମାଦୌ ହରେରେଵ ମଧୁନା କୈଟଭେନ ଚ
'ହେ ରାଜା, ଏଠି କେଉଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜା କିମ୍ବା ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଅଛି? ଆରମ୍ଭରେ ହରିଙ୍କ ଓ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।'
ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଶ୍ଚୈଵ ସହ ତେନାତ୍ମନା ନୃପ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ପୁନସ୍ତେନ ଗଦାଭୃତା
'ଏବଂ ସେଇ ଆତ୍ମା ସହିତ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ରାଜା। ପୁନି, ଗଦାଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।'