ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ତୁଚ୍ଛଂ ମେନେ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଃ । ସାଲୋକ୍ଯସାର୍ଷ୍ଟିସାଯୁଜ୍ଯସାମୀପ୍ଯଂ ଚ ହରେରପି
ବୈଷ୍ଣବ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଘାସପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛିକୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିଥିଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସାମ୍ନିଧ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଏକତ୍ୱ କିମ୍ବା ସାମୀପ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ।
ଦୀଯମାନଂ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ ସେଵନଂ ଵିନା । ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଵା ତୁଚ୍ଛଂ ମେନେ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ସେମାନେ ଶେବା ଛାଡ଼ି ଏହି ସବୁ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ବୈଷ୍ଣବ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମା ହେବା କିମ୍ବା ଅମରତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ଵା ମନୁତ୍ଵଂ ଵା ନ ମେନେ ଗଣନାସୁ ଚ । କୃଷ୍ଣଭକ୍ତସ୍ଯ ତେ କିଂ ଵା ଦେଵାନାଂ ଵିଷଯେ ଭ୍ରମେ
ଇନ୍ଦ୍ର ହେବା କିମ୍ବା ମନୁ ହେବାକୁ ସେ ଗଣନା କରିନଥିଲେ; କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କ'ଣ ମୂଲ୍ୟ ଅଛି?
ଦେହି ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ମତ୍ପ୍ରୀତିଂ ରକ୍ଷ ଭୂମିପ । ସୁଖଂ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ତିଷ୍ଠ ଦେଵାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵୈ ପଦେ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦେଅ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରୀତି ରକ୍ଷା କର, ରାଜା; ତୁମେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସୁଖରେ ରୁହ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ଅଲଂ ଭୂତଵିରୋଧେନ ସର୍ଵେ କଶ୍ଯପଵଂଶଜାଃ । ଯାନି କାନି ଚ ପାପାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକାନି ଚ
ଏହି ଦ୍ୱେଷ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼, ହେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଂଶର ସମସ୍ତେ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପାପ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରହିଛି।
ଜ୍ଞାତିଦ୍ରୋହସ୍ଯ ପାପାନି କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ସ୍ଵସମ୍ପଦାଂ ଚ ହାନିଂ ଚ ଯଦି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ଯସେ
ନିଜ ଜାତିର ବିରୋଧ କରିବାର ପାପ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପର ଏକ ଷୋଳାମ୍ଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ସମ୍ପତି ହାରାଇବାକୁ ଭାବୁଛ, ତେବେ—
ସର୍ଵାଵସ୍ଥା ଚ ସମତାଂ କେଷାଂ ଯାତି ଚ ସର୍ଵଦା । ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ତିରୋଭାଵୋ ଲଯେ ପ୍ରାକୃତିକେ ସଦା
ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ଲୋକ ସଦା ସମଭାବ ରଖନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୟ ସଦା ପ୍ରକୃତିର ବିଲୟ ସମୟରେ ହୁଏ।
ଆଵିର୍ଭାଵଃ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵାଦୀଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା । ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତପସା ସ୍ମୃତିଲୋପଶ୍ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପୁନି ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଆବିର୍ଭାବ ହୁଏ। ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହାନି ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
କରୋତି ସୃଷ୍ଟିଂ ଜ୍ଞାନେନ ସ୍ରଷ୍ଟା ସୋଽପି କ୍ରମେଣ ଚ । ପରିପୂର୍ଣତମୋ ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯେ ସତ୍ଯାଶ୍ରଯେ ସଦା
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ଏହି କାମ କରନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ସଦା ସତ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟର ଆଧାର ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହେ।
ତ୍ରିଭାଗଃ ସୋଽପି ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵିଭାଗୋ ଦ୍ଵାପରେ ସ୍ମୃତଃ । ଏକଭାଗଃ କଲୌ ପୂର୍ଵଂ ତଦଂଶଶ୍ଚ କମେଣ ଚ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଧର୍ମ ତିନି ଭାଗ ଥାଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ଭାଗ ମାନାଯାଏ, କଳିର ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ଭାଗ ରହିଥାଏ, ପରେ ଏହା ଦୀରେ ଦୀରେ କମିଯାଏ।
କଲାମାତ୍ରଂ କଲେଃ ଶେଷେ କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଲା ଯଥା । ଯାଦୃକ୍ ତେଜୋ ରଵେର୍ଗ୍ନୀଷ୍ମେ ନ ତାଦୃକ୍ ଶିଶିରେ ପୁନଃ
କଳିର ଶେଷରେ ଧର୍ମର ଏକ ଅନ୍ଶ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରର କୁହୁ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଏ। ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଥାଏ, ଶୀତକାଳରେ ସେତେ ନଥାଏ।
ଦିନେଷୁ ଯାଦୃଙ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସାଯଂ ପ୍ରାତର୍ନ ତତ୍ସମମ୍ । ଉଦଯଂ ଯାତି କାଲେନ ବାଲତାଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଚ
ମଧ୍ୟାହ୍ନର ଆଲୋକ ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତରେ ଯେପରି ହୁଏନି, ସେପରି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଉଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୀରେ ଦୀରେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପ୍ରକାଣ୍ଡତାଂ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍କାଲେଽସ୍ତଂ ପୁନରେତି ସଃ । ଦିନେ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନତାଂ ଯାତି କାଲେନ ଦୁର୍ଦିନେ ଘନେ
ତାପରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନକୁ ପହଞ୍ଚି ଆଉ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଦିନରେ ମେଘ ଓ ବିପଦ ଆସିଲେ ଆଲୋକ ଲୁଚିଯାଏ।
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ କମ୍ପିତଶ୍ଚ ପୁନରେଵ ପ୍ରସନ୍ନତାମ୍ । ପରିପୂର୍ଣତମଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପୂର୍ଣିମାଯାଂ ଚ ଜାଯତେ
ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ପୁନି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ଧାରଣ କରେ।
ତାଦୃଶୋ ନ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଦିନେ ଦିନେ । ପୁନଶ୍ଚ ପୁଷ୍ଟିମାଯାତି ପରଂ କୁହ୍ଵା ଦିନେ ଦିନେ
ଏହି ଅବସ୍ଥା ସଦା ଥାଏନି; ଦିନେ ଦିନେ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ପୁନି ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ହୁଏ, କେବେ କେବେ ବହୁତ କମିଯାଏ।
ସମ୍ପଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ କୃଷ୍ଣେ ମ୍ଲାନଶ୍ଚ ଯକ୍ଷ୍ମଣା । ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିନେ ମ୍ଲାନୋ ଦୁର୍ଦିନେ ନ ଵିରୋଚତେ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଭଳି ଲାଗେ। ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ମ୍ଲାନ ହୁଏ, ବଦଳିଆ ଦିନରେ ଚମକେନି।
କାଲେ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭଵେଚ୍ଛୁକ୍ଲୋ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଃ କାଲଭେଦତଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲିଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଃ ସୁତଲେଽଧୁନା
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୁଭ୍ର ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସମୟ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ତାହାର ଶ୍ରୀ ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁତଳରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହ୍ରାସ ପାଇଛି।
କାଲେନ ପୃଥ୍ଵୀ ସସ୍ଯାଢ୍ଯା ସର୍ଵାଧାରା ଵସୁନ୍ଧରା । କାଲେ ଜଲେ ନିମଗ୍ନା ସା ତିରୋଭୂତାମ୍ବୁଵିପ୍ଲୁତା
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ, ବନ୍ୟାରେ ଲୁଚିଯାଏ।
କାଲେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ କାଲତଃ । ଚରାଚରାଶ୍ଚ କାଲେନ ନଶ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଚ
ସମୟ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ବିନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ହୁଏ। ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତେ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନଶିଯାନ୍ତି ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଈଶ୍ଵରସ୍ଯୈଵ ସମତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ଅହଂ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯୋ ଯସ୍ମାଦସଂଖ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଲଯମ୍
ଏହା ଭଗବାନ, ପରମାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମଭାବ ଅଟୁଟ ଅଛି। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, କାରଣ ଅନେକ ପ୍ରକୃତିର ବିଲୟ ଦେଖିଛି।
ଆଦର୍ଶଂ ଚାପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵାରଂ ଵାରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ ଚ ପ୍ରକୃତିରୂପଶ୍ଚ ସ ଏଵ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ
ମୁଁ ପୁନି ପୁନି ସେଇ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବି, ବାରମ୍ବାର। ସେଇ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିର ରୂପ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ସ ଚାତ୍ମା ସ ଚ ଜୀଵଶ୍ଚ ନାନାରୂପଧରଃ ପରଃ । କରୋତି ସତତଂ ଯୋ ହି ତନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍
ସେ ଆତ୍ମା, ସେ ଜୀବ, ସେଇ ପରମ ଯିଏ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେଉଁଠି ସଦା ଦେହର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
କାଲେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଜଯତି ଜନ୍ମରୋଗଭଯଂ ଜରାମ୍ । ସ୍ରଷ୍ଟା କୃତୋ ଵିଧିସ୍ତେନ ପାତା ଵିଷ୍ଣୁଃ କୃତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ସମୟ ଆସେ, ସେଠି ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ, ଜନ୍ମ, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ। ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପାଳନକର୍ତ୍ତା କରିଦିଅନ୍ତି।
ଅହଂ କୃତଶ୍ଚ ସଂହର୍ତା ଵଯଂ ଵିଷଯିଣଃ କୃତାଃ । କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରଂ ସଂହାରେ ନିଯୋଜ୍ଯ ଵିଷଯେ ନୃପ
ମୁଁ ସଂହାରକ ହେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଜଣା ହେଲୁ। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସଂହାର ପାଇଁ କାଳାଗ୍ନି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ଅହଂ କରୋମି ସତତଂ ତନ୍ନାମଗୁଣକୀର୍ତନମ୍ । ତେନ ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯୋଽହଂ ଚ ଜ୍ଞାନେନାନେନ ନିର୍ଭଯଃ
ମୁଁ ସେଠି ସେ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୁଣ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭୟହୀନ ହୁଏ।
ମୃତ୍ଯୁର୍ମୃତ୍ଯୁଭଯାଦ୍ଯାତି ଵୈନତେଯାଦିଵୋରଗାଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚ ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ତତ୍ପରଃ
ମୃତ୍ୟୁ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରୁ ପଳାଇଯାଏ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ପମାନେ ପଳାନ୍ତି। ଏପରି କହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କଥାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ।
ଵିରରାମ ଚ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ଚ ନାରଦ । ରାଜା ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଶଶଂସ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଶମ୍ଭୁ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ, ନାରଦ। ରାଜା ସେ କଥା ଶୁଣି ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଦେଵଂ ପରଂ ଵିନଯପୂର୍ଵକମ୍ । ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଦେଵ ନାନ୍ଯଥା ଵଚନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ବଡ଼ ନମ୍ରତା ସହିତ ମଧୁର କଥାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅନ୍ୟଥା ମନେ ଆସେନାହିଁ।'
ତଥାପି କିଞ୍ଚିଦ୍ଯଥାର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମନ୍ନିଵେଦନମ୍ । ଜ୍ଞାତିଦ୍ରୋହେ ମହତ୍ପାପଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତମଧୁନା ଚ ଯତ୍
ତଥାପି ମୋର କିଛି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି। ଆପଣ ଏମିତି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଜ୍ଞାତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ବଡ଼ ପାପ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଵଂ କୁତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତୋ ବଲିଃ । ମଯା ସମୁଦ୍ଧୃତଂ ସର୍ଵମୂର୍ଧ୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମୀଶ୍ଵର
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ଦାନା ନେଇ, ବଳିଙ୍କୁ କାହିଁକି ପ୍ରେରଣା କରାଗଲା? ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଫେରାଇଦେଇଛି।