ତତ୍କାଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ହରିଂ ମା କାନ୍ତେ କାତରା ଭଵ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଦିନାନ୍ତେ ଚ ତଯା ସାର୍ଧଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ସମୟରେ ତୁମେ ହରିଙ୍କୁ ପାଇବେ; ଏହିପରି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟେ। ଏହିପରି କହି, ସେ ଦିନର ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଶି ମନମୋହନ ଭାବରେ—
ସୁଷ୍ଵାପ ଶୋଭନେ ତଲ୍ପେ ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତେ । ନାନାପ୍ରକାରଵିଭଵଂ ଚକାର ରତ୍ନମନ୍ଦିରେ
ସେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଭଲଭାବେ ଶୁଇଲେ, ଏବଂ ରତ୍ନମୟ ମହଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ରତ୍ନପ୍ରଦୀପସଂଯୁକ୍ତେ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁନ୍ଦରୀମ୍ । ନିନାଯ ରଜନୀଂ ରାଜା କ୍ରୀଡାକୌତୁକମଙ୍ଗଲୈଃ
ରତ୍ନଦୀପର ଆଲୋକରେ ଭରିଥିବା ମହଳରେ, ସେ ନାରୀମଣି ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ପାଇ, ରାଜା ରାତିଟିଏ ଖେଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ କଟାଇଲେ।
କୃତ୍ଵା ଵକ୍ଷସି ତାଂ କାନ୍ତାଂ ରୁଦତୀମତିଦୁଃଖିତାମ୍ । କୃଶୋଦରୀଂ ନିରାହାରାଂ ନିମଗ୍ନାଂ ଶୋକସାଗରେ
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, କ୍ଷୀଣଦେହୀ, ଉପବାସରେ ଓ ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଥିଲେ, ଆପଣର ଛାତିରେ ଧରିଥିଲେ।
ପୁନସ୍ତାଂ ବୋଧଯାମାସ ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନେନ ଜ୍ଞାନଵିତ୍ । ପୁରା କୃଷ୍ଣେନ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଭାଣ୍ଡୀରେ ତତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣି ସେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କଲେ—ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ କୃଷ୍ଣ ଭାଣ୍ଡୀରେ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଚ ତସ୍ଯୈ ଦଦୌ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଶୋକହରଂ ପରମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସା ଦେଵୀ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣା
ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇ ଦେବୀ ଶାନ୍ତ ମୁଖ ଓ ଦୀପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲେ।
କ୍ରୀଡାଂ ଚକାର ହର୍ଷେଣ ସର୍ଵଂ ମତ୍ଵେତି ନଶ୍ଵରମ୍ । ତୌ ଦମ୍ପତୀ ଚ କ୍ରୀଡନ୍ତୌ ନିମଗ୍ନୌ ସୁଖସାଗରେ
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିଲେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଭାବି; ଏବଂ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦମ୍ପତି ଖେଳିଖେଳି ଶୁଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ।
ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ମୂର୍ଚ୍ଛିତୌ ନିର୍ଜନେ ମୁନେ । ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗସଂଯୁକ୍ତୌ ସୁପ୍ରୀତୌ ସୁରତୋତ୍ସୁକୋ
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ନିର୍ଜନେ ଦୁଇଜଣ ଅଚେତନ ହେଲେ, ମୁନି, ଦୁଇଁଜଣ ଅଙ୍ଗେ ଅଙ୍ଗ ଲଗାଇ, ଗଭୀର ସନ୍ତୋଷ ଓ ପ୍ରେମ ଆସ୍ୱାଦରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଏକାଙ୍ଗୌ ଚ ତଥା ତୌ ଦ୍ଵୌ ଚାର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରୋ ଯଥା । ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରଂ ଚ ତୁଲସୀ ମେନେ ପ୍ରାଣାଧିକଂ ପରମ୍
ସେମାନେ ଏକ ଦେହ ଭଳି ହେଲେ, ଯେପରି ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର; ଏବଂ ତୁଳସୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବିଲେ।
ପ୍ରାଣାଧିକାଂ ଚ ତାଂ ମେନେ ରାଜା ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରୀଂ ସତୀମ୍ । ତୌ ସ୍ଥିତୌ ସୁଖସୁପ୍ତୌ ଚ ତନ୍ଦ୍ରିତୌ ସୁନ୍ଦରୌ ସମୌ
ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପତିବ୍ରତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବିଲେ; ଦୁଇଜଣ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ମିଶି, ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଇ ଓ ଅଳସ ହେଇ ରହିଲେ।
ସୁଵେଷୌ ସୁଖସମ୍ଭୋଗାଦଚେଷ୍ଟୌ ସୁମନୋହରୌ । କ୍ଷଣଂ ସୁଚେତନୌ ତୌ ଚ କଥଯନ୍ତୌ ରସାଶ୍ରଯାତ୍
ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତାରେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଅତି ଆକର୍ଷକ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସଚେତନ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
କଥାଂ ମନୋରମାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ହସନ୍ତୌ ଚ କ୍ଷଣଂ ପୁନଃ । କ୍ଷଣଂ ଚ କେଲିସଂଯୁକ୍ତୌ ରସଭାଵସମନ୍ଵିତୌ
ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନୋହର ଦିବ୍ୟ କଥା କହି ହସିଲେ; ପୁଣି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଖେଳରେ ଲିନ ହେଲେ, ରସ ଓ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସୁରତେ ଵିରତିର୍ନାସ୍ତି ତୌ ତଦ୍ଵିଷଯପଣ୍ଡିତୌ । ସତତଂ ଜଯଯୁକ୍ତୌ ଦ୍ଵୌ କ୍ଷଣଂ ନୈଵ ପରାଜିତୌ
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଖେଳର କେବେ ଶେଷ ହେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଏହି କଳାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ; ସଦା ବିଜୟୀ, ଦୁଇଜଣ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡକୃତେ ପ୍ରବୋଧଵାକ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ରକ୍ଷଃ କୃଷ୍ଣପରାଯଣଃ । ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ ପୁଷ୍ପତଲ୍ପାନ୍ମନୋହରାତ୍
ଶଂଖଚୂଡଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଉପଦେଶର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଦାନବ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣପ୍ରେମୀ, ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନମୋହନ ଫୁଲ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠିଲେ।
ରାତ୍ରିଵାସଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ନାତ୍ଵା ମଙ୍ଗଲଵାରିଣା । ଧୌତେ ଚ ଵାସସୀ ଧୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ତିଲକମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ରାତିର ବିଶ୍ରାମ ଛାଡ଼ି, ମଙ୍ଗଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତିଳକ ଲଗାଇଲେ।
ଚକାରାହ୍ନିକମାଵଶ୍ଯମଭୀଷ୍ଟଦେଵଵନ୍ଦନମ୍ । ଦଧ୍ଯାଜ୍ଯମଧୁଲାଜାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ଵସ୍ତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସେ ନିତ୍ୟ କରିବା ଉପାସନା କଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଦଧି, ଘଉଁ, ମଧୁ ଓ ଧାନ୍ୟ ଭଳି ମଙ୍ଗଳ ଜିନିଷ ଦେଖିଲେ।
ରତ୍ନଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵସ୍ତ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚ କାଞ୍ଚନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଥା ନିତ୍ଯଂ ଚ ନାରଦ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ, ମଣି, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଲେ, ଯେପରି ସେ ପ୍ରତିଦିନ କରୁଥିଲେ, ନାରଦ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିନ୍ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯହୀରକମ୍ । ଦଦୌ ଵିପ୍ରାଯ ଗୁରଵେ ଯାତ୍ରାମଙ୍ଗଲହେତଵେ
ଯେଉଁଠି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ, ହୀରା ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଗୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାତ୍ରାର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଦେଲେ।
ଗଜରତ୍ନମଶ୍ଵରତ୍ନଂ ଧନରତ୍ନଂ ମନୋହରମ୍ । ଦଦୌ ସର୍ଵଂ ଦରିଦ୍ରାଯ ଵିପ୍ରାଯ ମଙ୍ଗଲାଯ ଚ
ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଆକର୍ଷକ ଧନସମ୍ପତି ଏକ ଗରିବ ଓ ଶୁଭ ଦେଉଳିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ଭାଣ୍ଡାରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ନଗରାଣାଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷକମ୍ । ଗ୍ରାମାଣାଂ ଶତକୋଟିଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦଦୌ ମୁଦା
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହଜାର ଭଣ୍ଡାର, ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ନଗର ଓ ଏକ ଶତ କୋଟି ଗ୍ରାମ ଦାନ କଲେ।
ପୁତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଂ ସର୍ଵେଷୁ ଦାନଵେଷୁ ଚ । ପୁତ୍ରଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ତାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵସମ୍ପଦମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ରାଜା କରି, ତାଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ, ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଧନସମ୍ପତି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଲେ।
ପ୍ରଜାନୁଚରସଙ୍ଘଂ ଚ ଭାଣ୍ଡାରଂ ଵାହନାଦିକମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ସନ୍ନାହଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ବଭୂଵ ହ
ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା, ସେବକ, ଭଣ୍ଡାର, ଯାନବାହନ ଓ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇ, ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ ଓ ଧନୁଷ୍ ଧରିଲେ।
ଭୃତ୍ଯଦ୍ଵାରା କ୍ରମେଣୈଵ ଚକାର ସୈନ୍ଯସଞ୍ଚଯମ୍ । ଅଶ୍ଵାନାଂ ଚ ତ୍ରିଲକ୍ଷେଣ ଲକ୍ଷେଣ ଵରହସ୍ତିନାମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ସେନା ଜମା କଲେ—ତିନି ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ।
ରଥାନାମଯୁତେନୈଵ ଧାନୁଷ୍କାଣାଂ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ । ତ୍ରିକୋଟିଭିର୍ଵର୍ମିଣାଂ ଚ ଶୂଲିନାଂ ଚ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ସେ ଦଶ ହଜାର ରଥ, ତିରିଶ କୋଟି ଧନୁର୍ଧର, ତିରିଶ କୋଟି ବର୍ମଧାରୀ ଓ ତିରିଶ କୋଟି ଶୂଳଧାରୀ ସେନା ଏକଠା କଲେ।
କୃତା ସେନାପରିମିତା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ନାରଦ । ତସ୍ଯାଂ ସେନାପତିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ
ହେ ନାରଦ, ସେ ଦାନବନାୟକ ଅସୀମ ସେନା ତିଆରି କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ମହାରଥଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ରଥିନାଂ ପ୍ରଵରୋ ରଣେ । ତ୍ରିଲକ୍ଷାକ୍ଷୌହିଣୀସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା ନରାଧିପଃ
ସେ ସେନାପତି ମହାବୀର ରଥୀ ଓ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତିନି ଲକ୍ଷ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ କଲେ।
ତ୍ରିଂଶଦକ୍ଷୌହିଣୀବାଧଂ ଭାଣ୍ଡୌଘଂ ଚ ଚକାର ହ । ବହିର୍ବଭୂଵ ଶିଵିରାନ୍ମନସା ଶ୍ରୀହରିଂ ସ୍ମରନ୍
ସେ ତିରିଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ପାଇଁ ଭଣ୍ଡାର ଜମା କଲେ ଓ ସହର ବାହାରେ ଶିବିର ତିଆରି କଲେ, ମନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣଵିମାନମାରୁରୋହ ସଃ । ଗୁରୁଵର୍ଗାନ୍ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଶଙ୍କରାନ୍ତିକମ୍
ସେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଗୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ।
ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରାନଦୀତୀରେ ଯତ୍ରାକ୍ଷଯଵଟଃ ଶୁଭଃ । ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ସିଦ୍ଧିକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ନାରଦ
ହେ ନାରଦ, ସେ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀ ତଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଏହିଠାରେ ସିଦ୍ଧିର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
କପିଲସ୍ଯ ତପଃସ୍ଥାନଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ପଶ୍ଚିମୋଦଧିପୂର୍ଵେ ଚ ମଲଯସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଚିମେ
ଏହିଠାରେ କପିଳଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସ୍ଥଳ, ଭାରତର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରର ପୂର୍ବ ଓ ମଲୟ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।