ନାରାଯଣାସ୍ତ୍ରଂ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଗାରୁଡଂ ତଥା । ପର୍ଜନ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପାର୍ଵତମ୍
ସେ ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଅସ୍ତ୍ର, ଗରୁଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର, ପର୍ଜନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ପଶୁପତି ଅସ୍ତ୍ର, ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି।
ମାହେଶ୍ଵରାସ୍ତ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡଂ ସମ୍ମୋହନଂ ତଥା । ଅଵ୍ଯର୍ଥମସ୍ତ୍ରକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଶତକଂ ପରମ୍
ସେ ମହେଶ୍ୱର ଅସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ମୋହନ ଅସ୍ତ୍ର, ଅବିଫଳ ଅସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶତଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି।
ଆଗତ୍ଯ ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ଚ ଯୋଗିନୀନାଂ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ । ସାର୍ଧଂ ଚ ଡାକିନୀନାଂ ଚ ଵିକଟାନାଂ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ସେ ତିଁତିସ କୋଟି ଯୋଗିନୀ ଓ ତିଁତିସ କୋଟି ଭୟଙ୍କର ଡାକିନୀଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଦଢ଼ିଆ।
ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାଶ୍ଚ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ । ଵେତାଲା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚୈଵ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵ ତୁ କିନ୍ନରାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ, ବେତାଳ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତାଭିଶ୍ଚୈଵ ସହ ସ୍କନ୍ଦଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍ । ପିତୁଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସହାଯାର୍ଥଂ ସମୁଵାସ ତଦାଜ୍ଞଯା
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ, ସ୍କନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ସହାୟତା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରହିଲେ।
ଅଥ ଦୂତେ ଗତେ ତତ୍ର ଶଙ୍ଖଚୂଡଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଉଵାଚ ତୁଲସୀଂ ଵାର୍ତାଂ ଗତ୍ଵାଭ୍ଯନ୍ତରମେଵ ଚ
ତାପରେ, ଦୂତ ଯିବା ପରେ, ପ୍ରବଳ ଶଂଖଚୂଡ଼ ଭିତରକୁ ଯାଇ, ତୁଳସୀଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ କହିଲେ।
ରଣଵାର୍ତାଂ ଚ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକା । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ସାଧ୍ଵୀ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ଯୁଦ୍ଧର ଖବର ଶୁଣି, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା; ତଥାପି ସେ ସତୀ ମଧୁର ଭାବରେ କହିଲେ, ଯଦିଓ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ ହେ ପ୍ରାଣବନ୍ଧୋ ହେ ନାଥ ତିଷ୍ଠ ମେ ଵକ୍ଷସି କ୍ଷଣମ୍ । ହେ ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵ ରକ୍ଷ ମେ ଜୀଵିତଂ କ୍ଷଣମ୍
ତୁଳସୀ କହିଲେ — ହେ ପ୍ରାଣବନ୍ଧୁ, ହେ ନାଥ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମୋ ଛାତି ଉପରେ ରୁହ; ହେ ପ୍ରାଣର ଆଧାର ଦେବତା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଜନ୍ମ ସମାସାଦ୍ଯ ଯନ୍ମେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍ । ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ କ୍ଷଣଂ କିଞ୍ଚିଲ୍ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ଚ ସାଦରମ୍
ଏହି ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ମୋ ମନର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ତୁମେ ସେସବୁ ଉପଭୋଗ କର; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଦର ସହିତ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି।
ଆନ୍ଦୋଲଯନ୍ତେ ପ୍ରାଣା ମେ ମନୋ ଦଗ୍ଧଂ ଚ ସନ୍ତତମ୍ । ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଶ୍ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଦ୍ଯୈଵ ଚରମେ ନିଶି
ମୋ ପ୍ରାଣ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ମୋ ମନ ସଦା ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ୁଛି; ଏବଂ ଏହି ଶେଷ ରାତିରେ ମୁଁ ଏକ ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଛି।
ତୁଲସୀଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ନୃପେଶ୍ଵର । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍
ତୁଳସୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭୋଜନ ଓ ପାନ କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ଉପଯୁକ୍ତ, ହିତକର ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।
ଶଂଖଚୂଡ ଉଵାଚ କାଲେନ ଯୋଜିତଂ ସର୍ଵଂ କର୍ମଭୋଗନିବନ୍ଧନମ୍ । ଶୁଭଂ ହର୍ଷଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଶ୍ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ — ସମସ୍ତ କିଛି ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ହୋଇଥାଏ, କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ବନ୍ଧା; ଶୁଭ, ଆନନ୍ଦ, ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଶୋକ ଓ ମଙ୍ଗଳ ସବୁ ସମୟର ଖେଳ।
କାଲେ ଭଵନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ସ୍କନ୍ଧଵନ୍ତଶ୍ଚ କାଲତଃ । କ୍ରମେଣ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତଶ୍ଚ ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କାଲତଃ
ସମୟ ଆସିଲେ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ତାହାର ଡାଳି ହୁଏ, ପରେ ପରେ ଫୁଲ ଫୁଟେ ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ଫଳ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ଫଲାନି ପକ୍ଵାନି ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯେଵ କାଲତଃ । ତେ ସର୍ଵେ ଫଲିତାଃ କାଲେ ପାତଂ ଯାନ୍ତି ଚ କାଲତଃ
ସମୟ ଆସିଲେ ଏହି ଗଛର ଫଳ ପକେ, ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଫଳ ପକି ଗଛରୁ ଝରିପଡ଼େ।
କାଲେ ଭଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାନି କାଲେ ନଶ୍ଯନ୍ତି ସୁନ୍ଦରି । କାଲାତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ସୃଜତି ପାତା ପାତି ଚ କାଲତଃ
ସମୟ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସୁନ୍ଦରି। ସମୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ପାଳନକର୍ତ୍ତା ପାଳନ କରନ୍ତି।
ସଂହର୍ତା ସଂହରେତ୍କାଲେ କ୍ରମେଣ ସଞ୍ଚରନ୍ତି ତେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତିଃ ପରା
ବିନାଶକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସମୟ ଆସିଲେ ବିନାଶ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଠାକୁରାଣୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକୃତି।
ସ୍ରଷ୍ଟା ପାତା ଚ ସଂହର୍ତା ସ ଚାତ୍ମା କାଲନର୍ତକଃ । କାଲେ ସ ଏଵ ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ଵାଭିନ୍ନାଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ପ୍ରଭୁଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳନକର୍ତ୍ତା ଓ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା—ସେଉଁଠି ସମୟର ନୃତ୍ୟକାର। ସମୟ ଆସିଲେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ନିର୍ମାଯ କୃତଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଚରାଚରାନ୍ । ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵରୂପଶ୍ଚ ସର୍ଵାତ୍ମା ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଠାକୁର।
ଜନଂ ଜନେନ ଜନିତା ଜନଂ ପାତି ଜନେନ ଯଃ । ଜନଂ ଜନେନ ହରତେ ତଂ ଦେଵଂ ଭଜ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଯିଏ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି—ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଜ।
ଯସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଵାତି ଵାତଃ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଯସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଚ ତପନସ୍ତପତ୍ଯେଵ ଯଥାକ୍ଷଣମ୍
ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାତାସ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବହୁଛି, ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ତାପ ଦେଉଛି—
ଯଥାକ୍ଷଣଂ ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ । ଯଥାକ୍ଷଣଂ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଭ୍ରମତି ଶୀତଵାନ୍
ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି, ଅଗ୍ନି ପୋଡ଼ୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶୀତଳ ହୋଇ ଘୁରୁଛି।
ମୃତ୍ଯୋର୍ମୃତ୍ଯୁଂ କାଲକାଲଂ ଯମସ୍ଯ ଚ ଯମଂ ପରମ୍ । ଵିଭୁଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁଶ୍ଚ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ମାତୁଶ୍ଚ ମାତୃକଂ ଭଵେ
ସେ ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ, ସମୟର ସମୟ, ଯମଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟନ୍ତ୍ରକ; ସେଉଁଠି ଠାକୁର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମାଆଙ୍କର ମାଆ, ଭବ।
ସଂହର୍ତାରଂ ଚ ସଂହର୍ତୁସ୍ତଂ ଦେଵଂ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ । କୋ ଵା ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ କେଷାଂ ଵା ସର୍ଵବନ୍ଧୁଂ ଭଜ ପ୍ରିଯେ
ବିନାଶକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ବିନାଶକର୍ତ୍ତା ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣ ନେ। କିଏ କାହାର ଆତ୍ମୀୟ? ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଭଜ, ପ୍ରିୟ।
ଅହଂ କୋ ଵା ଚ ତ୍ଵଂ କା ଵା ଵିଧିନା ଯୋଜିତଃ ପୁରା । ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ କର୍ମଣା ଚ ପୁନସ୍ତେନ ଵିଯୋଜିତଃ
ମୁଁ କିଏ, ତୁମେ କିଏ, କେଉଁ ଭାଗ୍ୟରେ ଆମେ ଏକାଠି ହେଲୁ? କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ହେଲୁ, ସେଇ ଭାଗ୍ୟରେ ପୁନି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲୁ।
ଅଜ୍ଞାନୀ କାତରଃ ଶୋକେ ଵିପତ୍ତୌ ନ ଚ ପଣ୍ଡିତଃ । ସୁଖେ ଦୁଃଖେ ଭ୍ରମତ୍ଯେଵ କାଲନେମିକ୍ରମେଣ ଚ
ଅଜ୍ଞାନୀ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ, ସେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହେଁ; ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସେ ସମୟର ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଛି।
ନାରାଯଣଂ ତଂ ସର୍ଵେଶଂ କାନ୍ତଂ ଯାସ୍ଯସି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତପଃ କୃତଂ ଯଦର୍ଥଂ ଚ ପୁରା ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ପ୍ରିୟ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବ। ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲ।
ମଯା ତ୍ଵଂ ତପସା ଲବ୍ଧା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ଵରେଣ ଚ । ହର୍ଯର୍ଥେ ଯତ୍ତଵ ତପୋ ହରିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି କାମିନି
ମୁଁ ତୁମକୁ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦୟାରେ ପାଇଥିଲି; ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲ, ତୁମେ ସେହି ହରିଙ୍କୁ ପାଇବ, କାମିନୀ।
ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଗୋଲୋକେ ତ୍ଵଂ ଲଭିଷ୍ଯସି । ଅହଂ ଯାସ୍ଯାମି ତଲ୍ଲୋକଂ ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ଦାନଵୀମ୍
ବୃନ୍ଦାବନରେ ତୁମେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପାଇବ, ଗୋଲୋକରେ ତୁମେ ସେଉଁଠି ଲାଗିବ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଲୋକକୁ ଯିବି, ଏହି ଦାନବୀ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି।
ତତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଅଗମଂ ରାଧିକାଶାପାଦ୍ଭାରତଂ ଚ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଉଁଠି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିବ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବି। ରାଧାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଭାରତକୁ ଆସିଛି।
ପୁନର୍ଯାସ୍ଯାମି ତତ୍ରୈଵ କଃ ଶୋକୋ ମେ ଶୃଣୁ ପ୍ରିଯେ । ତ୍ଵଂ ଚ ଦେହଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ଵିଧାଯ ଚ
ମୁଁ ପୁନି ସେଉଁଠିକୁ ଯିବି—ମୋତେ କଣ ଦୁଃଖ, ପ୍ରିୟ? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିବ।