ଵିରଜାଂ ଚ ନଦୀରୂପାଂ ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ତିରୋହିତମ୍ । ପୁନର୍ଜଗାମ ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାଲଯଂ ସଖିଭିଃ ସହ
ମୋତେ ବିରଜା ନଦୀ ରୂପେ ଜାଣି, ଏବଂ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଦିରେ ଦେଵୀ ସୁଦାମ୍ନା ସହିତଂ ପୁରା । ଭୃଶଂ ସା ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ମୌନୀଭୂତଂ ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍
ସେ ଦେବୀ ମୋତେ ସୁଦାମାଙ୍କ ସହ ମନ୍ଦିରରେ ଦେଖି, ମୋତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଡାଟିଲେ ଏବଂ ନିରବ ଓ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାସହମାନଶ୍ଚ ସୁଦାମା ତାଂ ଚୁକୋପ ହ । ସ ଚ ତାଂ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ କୋପେନ ମମ ସନିଧୌ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁଦାମା ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ମୋର ସାମ୍ନାରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୋପଯୁକ୍ତା ସା ରକ୍ତପଙ୍କଜଲୋଚନା । ବହିଷ୍କର୍ତୁଂ ଚକାରାଜ୍ଞାଂ ସଂତ୍ରସ୍ତଂ ମମ ସଂସଦି
ଏହା ଶୁଣି ସେ ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଲାଲ ହେଲା; ମୋର ସଭାରେ ଭୟଭୀତ ସୁଦାମାଙ୍କୁ ବାହାର କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସଖୀଲକ୍ଷଂ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଦୁର୍ଵାରଂ ତେଜସୋଲ୍ବଣମ୍ । ବହିଶ୍ଚକାର ତଂ ତୂର୍ଣଂ ଜଲ୍ପନ୍ତଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଚରୀମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ନେଇ ଉଠିଲେ; ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସୁଦାମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୁନିପୁନି କଥା କହୁଥିଲେ, ବାହାର କରିଦେଲେ।
ସା ଚ ତତ୍ତାଡନଂ ତାସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁଷ୍ଟା ଶଶାପ ହ । ଯାହି ରେ ଦାନଵୀଂ ଯୋନିମିତ୍ଯେଵଂ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ
ସେମାନେ ସୁଦାମାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ—'ଚାଲ, ଦାନବୀ ଜନ୍ମ ନେବୁ'—ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଶପନ୍ତଂ ଚ ରୁଦନ୍ତଂ ମାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଵାରଯାମାସ ତୁଷ୍ଟା ସା ରୁଦତୀ କୃପଯା ପୁନଃ
ସୁଦାମା ଯିବା ସମୟରେ, ଶାପ ଦେଉଥିବା ଏବଂ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଦେବୀ କୃପାରେ ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ରୋକିଲେ।
ହେ ଵତ୍ସ ତିଷ୍ଠ ମା ଗଚ୍ଛ କ୍ଵ ଯାସୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗାମ ସା ଚ ଵିକ୍ଲଵମ୍
'ବାପା, ରୁହ, ଯାଅ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଯିବୁ?'—ଏଭଳି ସେ ପୁଣିପୁଣି ଡାକିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ରୁରୁଦୁଃ ସର୍ଵା ଗୋପାଶ୍ଚାପି ସୁଦୁଃଖିତାଃ । ତେ ସର୍ଵେ ରାଧିକା ଚାପି ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ବୋଧିତା ମଯା
ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଧିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲି।
ଆଯାସ୍ଯତି କ୍ଷଣାର୍ଧେନ କୃତ୍ଵା ଶାପସ୍ଯ ପାଲନମ୍ । ସୁଦାମଂସ୍ତ୍ଵମିହାଗଚ୍ଛେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ନିଵାରିତା
'ଅତି କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ, ଶାପ ପୂରଣ କରି, ସୁଦାମା ପୁଣି ଫେରିଆସିବେ'—ଏଭଳି କହି, ସେଉଁଠି ସୁଦାମାଙ୍କୁ ରୋକାଯାଇଲା।
ଗୋଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଣାର୍ଧେନ ଚୈକଂ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଭଵେତ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜଗତାଂ ଧାତରିତ୍ଯେଵ ଵଚନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଗୋଲୋକରେ ଅର୍ଧ କ୍ଷଣ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାନ; ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତତ୍ରୈଵ ଯାସ୍ଯତି । ମହାବଲିଷ୍ଠୋ ଯୋଗେଶଃ ସର୍ଵମାଯାଵିଶାରଦଃ
ଏଭଳି ଶଂଖଚୂଡ଼ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଫେରିଯିବେ; ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ।
ମମ ଶୂଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ ଭାରତମ୍ । ଶିଵଃ କରୋତୁ ସଂହାରଂ ମମ ଶୂଲେନ ରକ୍ଷସଃ
ମୋର ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ଭାରତକୁ ଯାଅ; ମୋର ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଶିବ ଦାନବଙ୍କ ନାଶ କରନ୍ତୁ।
ମମୈଵ କଵଚଂ କଣ୍ଠେ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରକମ୍ । ବିଭର୍ତି ଦାନଵଃ ଶଶ୍ଵତ୍ସଂସାରେ ଵିଜଯୀ ତତଃ
ଦାନବ ସଦା ମୋର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କବଚ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥାଏ; ଏହିପରି ସେ ସଂସାରରେ ସବୁବେଳେ ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ତସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ଥିତେ ଚୈଵ ନ କୋଽପି ହିଂସିତୁଂ କ୍ଷମଃ । ତଦ୍ଯାଚନାଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵିପ୍ରରୂପୋଽହମେଵ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧରି ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିବି।
ସତୀତ୍ଵହାନିସ୍ତତ୍ପତ୍ନ୍ଯା ଯତ୍ର କାଲେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତତ୍ରୈଵ କାଲେ ତନ୍ମୃତ୍ଯୁରିତି ଦତ୍ତୋ ଵରସ୍ତ୍ଵଯା
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀର ସତୀତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହେବ, ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ଏହି ଦୟା ତୁମେ ଦେଇଥିଲ।
ତତ୍ପତ୍ନ୍ଯାଶ୍ଚୋଦରେ ଵୀର୍ଯମର୍ପଯିଷ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତତ୍କ୍ଷଣେ ଚୈଵ ତନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀର ଗର୍ଭରେ ମୋର ବୀଜ ରଖିଦେବି; ସେଇ କ୍ଷଣରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସା ଦେହମୁତ୍ସଜ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମ ପ୍ରିଯା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତାଂ ନାଥୋ ଦଦୌ ଶୂଲଂ ହରାଯ ଚ
ପରେ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ମୋର ପ୍ରିୟା ହେବେ; ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ହରାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ହରିରଭ୍ଯନ୍ତରେ ମୁଦା । ଭାରତଂ ଚ ଯଯୁର୍ଦେଵା ବ୍ରହ୍ଯରୁଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଇ ହରି ଖୁସିରେ ତୁରନ୍ତ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭାରତକୁ ଗଲେ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡେନ ସହ ଦେଵାନାଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମୋଦ୍ଯୋଗଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମା ଶିଵଂ ସଂନିଯୋଜ୍ଯ ସଂହାରେ ଦାନଵସ୍ଯ ଚ । ଜଗାମ ସ୍ଵାଲଯଂ ତୂର୍ଣଂ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଦାନବ ସଂହାର ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ, ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାନଦୀତୀରେ ଵଟମୂଲେ ମନୋହରେ । ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ମହାଦେଵୋ ଦେଵଵିସ୍ତାରହେତଵେ
ମନୋହର ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀର କୂଳରେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମହାଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାରଣରେ ଉଭୟ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଦୂତଂ କୃତ୍ଵା ଚିତ୍ରରଥଂ ଗନ୍ଧର୍ଵେଶ୍ଵରମୀପ୍ସିତମ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ଶଙ୍ଖଚୂଡାନ୍ତିକଂ ମୁଦା
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଦୂତ କରି, ସେ ଖୁସିରେ ତୁରନ୍ତ ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ସର୍ଵେଶ୍ଵରାଜ୍ଞଯା ଶୀଘ୍ରଂ ଯଯୌ ତନ୍ନଗରଂ ପରମ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରନଗରୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ କୁବେରଭଵନାଧିକମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ସେଇ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରକୁ ଗଲେ, ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନଗର ଓ କୁବେରଙ୍କ ଭବନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା।
ପଞ୍ଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦୈର୍ଘ୍ଯେ ତଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ । ସ୍ଫଟିକାକାରମଣିଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ଯାନଵେଷ୍ଟିତମ୍
ସେଇ ନଗର ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବା ଥିଲା। ଏହା କ୍ରିଷ୍ଟଳ ଭଳି ମଣିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ବାହନ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସପ୍ତଭିଃ ପରିଖାଭିଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗମାଭିଃ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିନିଭୈଃ ଶଶ୍ଵତ୍କଲ୍ପିତଂ ରତ୍ନକୋଟିଭିଃ
ସେଇ ନଗର ସାତଟି ଦୁର୍ଗମ ଖାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦା ଚମକୁଥିଲା ଓ ଅଗଣିତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ରହିଥିଲା।
ଯୁକ୍ତଂ ଚ ଵୀଥୀଶତକୈର୍ମଣିଵେଦିଵିଚିତ୍ରିତୈଃ । ପରିତୋ ଵଣିଜାଂ ସୌଧୈର୍ନାନାଵସ୍ତୁଵିରାଜିତୈଃ
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ରାସ୍ତା ଥିଲା, ମଣିମଞ୍ଚରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଅନେକ ଘର ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀରେ ରଙ୍ଗିନ ଥିଲା।
ସିନ୍ଦୂରାକାରମଣିଭିର୍ନିର୍ମିତୈଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରିତୈଃ । ଭୂଷିତଂ ଭୂଷିତୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରାଶ୍ରମୈଃ ଶତକୋଟିଭିଃ
ସିନ୍ଦୂର ରଙ୍ଗର ମଣି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଅଗଣିତ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଗତ୍ଵା ଦଦର୍ଶ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଶଙ୍ଖଚୂଡାଲଯଂ ପରମ୍ । ଅତୀଵ ଵଲଯାକାରଂ ଯଥା ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଶିଖାକ୍ତାଭିଃ ପରିଖାଭିଶ୍ଚତସୃଭିଃ । ତଦ୍ଦୁର୍ଗମଂ ଚ ଶତ୍ରୂଣାମନ୍ଯେଷାଂ ସୁଗମଂ ସୁଖମ୍
ଚାରିଟି ଖାଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ଓ ସୁଖଦ ଥିଲା।
ଅତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଗଗନସ୍ପର୍ଶିମଣିଶୃଙ୍ଗଵିରାଜିତମ୍ । ରାଜିତଂ ଦ୍ଵାଦଶଦ୍ଵାରୈର୍ଦ୍ଵାରପାଲସମନ୍ଵିତମ୍
ମଣିର ଚୂଡ଼ା ଏତେ ଉଚ୍ଚ ଥିଲା ଯେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, ବାରଟି ଦ୍ୱାର ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଥିଲେ।