ମଣ୍ଡିତାଂ ମଣ୍ଡଲାକାରୈ ରତ୍ନଦର୍ପଣକୋଟିଭିଃ । ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚିତ୍ରରେଖାଭିର୍ନାନାଚିତ୍ରଵିଚିତ୍ରିତାମ୍
ମଣିର ଦର୍ପଣ ମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଅନେକ ଲାଗି ରୂପରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ପଦ୍ମରାଗେନ୍ଦ୍ରରଚିତାଂ ରୁଚିରାଂ ମଣିପଙ୍କଜୈଃ । ସୋପାନଶତକୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ସ୍ଯମନ୍ତକଵିନିର୍ମିତୈଃ
ପଦ୍ମରାଗର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ମଣିପଦ୍ମ ଦେଇ ତିଆରି, ସୁନ୍ଦର ଏହି ସଭା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରୋତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେଉଥିବା ଶତାଧିକ ସିଢ଼ି ଥିଲା।
ପଟ୍ଟସୂତ୍ରଗ୍ରନ୍ଥିଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚାରୁଚନ୍ଦନପଲ୍ଲଵୈଃ । ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲସ୍ତମ୍ଭଵର୍ଯୈର୍ଵେଷ୍ଟିତାଂ ସୁମନୋହରାମ୍
ସୁନ୍ଦର ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ର ଓ ଗଠି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମଧୁର ଚନ୍ଦନ ଗଛର ପତ୍ର ଓ ନୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ରତ୍ନର ଭୂମିକା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସଦ୍ରତ୍ନପୂର୍ଣକୁମ୍ଭାନାଂ ସମୂହୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତାମ୍ । ପାରିଜାତପ୍ରସୂନାନାଂ ମାଲାଜାଲୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍
ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ଘଡ଼ାର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା।
କସ୍ତୂରୀକୁଙ୍କୁମାରକ୍ତୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଚନ୍ଦନଦ୍ରୁମୈଃ । ସୁସଂସ୍କୃତାଂ ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଵାସିତାଂ ଗନ୍ଧଵାଯୁନା
କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିତ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ସଜାଯାଇଥିଲା, ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧି ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ମହକୁଥିଲା।
ଵିଦ୍ଯାଧରୀସମୂହାନାଂ ନୃତ୍ଯଜାଲୈର୍ଵିରାଜିତାମ୍ । ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମାଂ ପରିପୂର୍ଣାଂ ଚ କିଙ୍କରୈଃ
ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏହି ସ୍ଥାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେବକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ଶ୍ରୀହରିଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶଙ୍କରଶ୍ଚ ସୁରୈଃ ସହ । ଵସନ୍ତଂ ତନ୍ମଧ୍ଯଦେଶେ ଯଥେନ୍ଦୁଂ ତାରକାଵୃତମ୍
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରୀହରି, ଶଙ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥାଏ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଚିତ୍ରସିଂହାସନେ ସ୍ଥିତମ୍ । କିରୀଟିନଂ କୁଣ୍ଡଲିନଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଅଦ୍ଭୁତ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ବିଭ୍ରତଂ କେଲିପଙ୍କଜମ୍ । ପୁରତୋ ନୃତ୍ଯଗୀତଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତଂ ସସ୍ମିତଂ ମୁଦା
ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା, ହାତରେ ଖେଳା ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା, ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଦେଖୁଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ହସୁଥିବା।
ଶାନ୍ତଂ ସରସ୍ଵତୀକାନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଧୃତପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପ୍ରଦତ୍ତଂ ତାମ୍ବୂଲଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ସୁଵାସିତମ୍
ଶାନ୍ତ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ତାମ୍ବୁଳ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି।
ଗଙ୍ଗଯା ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସେଵିତଂ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ । ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ସ୍ତୂଯମାନଂ ଚ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରୈଃ
ଗଙ୍ଗା ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ୱେତ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ସେବା କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିପୂର୍ଣତମଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତଦା
ଏପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିର ନମାଇ ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗାଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଶ୍ଚ ଗଦ୍ଗଦାଃ । ଭକ୍ତାଶ୍ଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୀତା ନମ୍ରାତ୍ମକନ୍ଧରାଃ
ସମସ୍ତ ଦେହ କୁଞ୍ଚିତ, ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ, କଣ୍ଠ ଭାବେ ଭରିଆ, ଭକ୍ତମାନେ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ଶିର ନମାଇଥିଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଧାତା ଜଗତାମପି । ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ଵିନଯେନ ହରେଃ ପୁରଃ
ହାତ ଜୋଡି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିନୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କଥା କହିଲେ।
ହରିସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଭାଵଵିତ୍ । ପ୍ରହସ୍ଯୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ରହସ୍ଯଂ ଚ ମନୋହରମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସବୁଜଣା ହରି ହସି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶଙ୍ଖଚୂଡସ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଜାନାମି ପଦ୍ମଜ । ମଦ୍ଭକ୍ତସ୍ଯ ଚ ଗୋପସ୍ଯ ମହାତେଜସ୍ଵିନଃ ପୁରା
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ପଦ୍ମଜ, ମୁଁ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ଓ ମୋର ଭକ୍ତ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗୋପଙ୍କ ପୂର୍ବ ଘଟଣା ସବୁ ଜାଣେ।
ଶୃଣୁ ତତ୍ସର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଗୋଲୋକସ୍ଯୈଵ ଚରିତଂ ପାପଘ୍ନଂ ପୁଣ୍ଯକାରକମ୍
ଏବେ ସେଇ ପୁରାତନ ଗଳ୍ପ, ଗୋଲୋକର ଏହି ଇତିହାସ ଶୁଣ, ଯାହା ପାପ ନଶ୍ୟ କରେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସୁଦାମା ନାମ ଗୋପଶ୍ଚ ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରୋ ମମ । ସ ପ୍ରାପ ଦାନଵୀଂ ଯୋନିଂ ରାଧାଶାପାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍
ସୁଦାମା ନାମକ ଗୋପ, ମୋର ପ୍ରଧାନ ପାର୍ଷଦ, ରାଧାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପରେ ଦାନବୀ ଜନ୍ମ ପାଇଥିଲେ।
ତତ୍ରୈକଦାହମଗମଂ ସ୍ଵାଲଯାଦ୍ରାସମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵିରଜାମପି ନୀତ୍ଵା ଚ ମମ ପ୍ରାଣାଧିକା ପରା
ସେଠି ଏକଦିନ ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଗୃହରୁ ରାସମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲିଲି, ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ବିରଜାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ।
ସା ମାଂ ଵିରଜଯା ସାର୍ଧଂ ଵିଜ୍ଞାଯ କିଙ୍କରୀମୁଖାତ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ସାଜଗାମ ନ ଦଦର୍ଶ ଚ ତତ୍ର ମାମ୍
ଏହି କଥା ଏକ ଦାସୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ବିରଜା ସହ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଵିରଜାଂ ଚ ନଦୀରୂପାଂ ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ତିରୋହିତମ୍ । ପୁନର୍ଜଗାମ ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାଲଯଂ ସଖିଭିଃ ସହ
ମୋତେ ବିରଜା ନଦୀ ରୂପେ ଜାଣି, ଏବଂ ମୋର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ଦିରେ ଦେଵୀ ସୁଦାମ୍ନା ସହିତଂ ପୁରା । ଭୃଶଂ ସା ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ମୌନୀଭୂତଂ ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍
ସେ ଦେବୀ ମୋତେ ସୁଦାମାଙ୍କ ସହ ମନ୍ଦିରରେ ଦେଖି, ମୋତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଡାଟିଲେ ଏବଂ ନିରବ ଓ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାସହମାନଶ୍ଚ ସୁଦାମା ତାଂ ଚୁକୋପ ହ । ସ ଚ ତାଂ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ କୋପେନ ମମ ସନିଧୌ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁଦାମା ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ମୋର ସାମ୍ନାରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୋପଯୁକ୍ତା ସା ରକ୍ତପଙ୍କଜଲୋଚନା । ବହିଷ୍କର୍ତୁଂ ଚକାରାଜ୍ଞାଂ ସଂତ୍ରସ୍ତଂ ମମ ସଂସଦି
ଏହା ଶୁଣି ସେ ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ କମଳ ପତ୍ର ପରି ଲାଲ ହେଲା; ମୋର ସଭାରେ ଭୟଭୀତ ସୁଦାମାଙ୍କୁ ବାହାର କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସଖୀଲକ୍ଷଂ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଦୁର୍ଵାରଂ ତେଜସୋଲ୍ବଣମ୍ । ବହିଶ୍ଚକାର ତଂ ତୂର୍ଣଂ ଜଲ୍ପନ୍ତଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଚରୀମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତି ନେଇ ଉଠିଲେ; ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସୁଦାମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୁନିପୁନି କଥା କହୁଥିଲେ, ବାହାର କରିଦେଲେ।
ସା ଚ ତତ୍ତାଡନଂ ତାସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁଷ୍ଟା ଶଶାପ ହ । ଯାହି ରେ ଦାନଵୀଂ ଯୋନିମିତ୍ଯେଵଂ ଦାରୁଣଂ ଵଚଃ
ସେମାନେ ସୁଦାମାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ—'ଚାଲ, ଦାନବୀ ଜନ୍ମ ନେବୁ'—ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଶପନ୍ତଂ ଚ ରୁଦନ୍ତଂ ମାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଵାରଯାମାସ ତୁଷ୍ଟା ସା ରୁଦତୀ କୃପଯା ପୁନଃ
ସୁଦାମା ଯିବା ସମୟରେ, ଶାପ ଦେଉଥିବା ଏବଂ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଦେବୀ କୃପାରେ ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ରୋକିଲେ।
ହେ ଵତ୍ସ ତିଷ୍ଠ ମା ଗଚ୍ଛ କ୍ଵ ଯାସୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଚ ତତ୍ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗାମ ସା ଚ ଵିକ୍ଲଵମ୍
'ବାପା, ରୁହ, ଯାଅ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ଯିବୁ?'—ଏଭଳି ସେ ପୁଣିପୁଣି ଡାକିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ରୁରୁଦୁଃ ସର୍ଵା ଗୋପାଶ୍ଚାପି ସୁଦୁଃଖିତାଃ । ତେ ସର୍ଵେ ରାଧିକା ଚାପି ତତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ବୋଧିତା ମଯା
ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଧିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲି।
ଆଯାସ୍ଯତି କ୍ଷଣାର୍ଧେନ କୃତ୍ଵା ଶାପସ୍ଯ ପାଲନମ୍ । ସୁଦାମଂସ୍ତ୍ଵମିହାଗଚ୍ଛେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ନିଵାରିତା
'ଅତି କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ, ଶାପ ପୂରଣ କରି, ସୁଦାମା ପୁଣି ଫେରିଆସିବେ'—ଏଭଳି କହି, ସେଉଁଠି ସୁଦାମାଙ୍କୁ ରୋକାଯାଇଲା।