କୁବେରସ୍ଯ ଚ ପତ୍ନୀ ଯାପ୍ଯଦିତିଶ୍ଚ ଦିତିସ୍ତଥା । ଲୋପାମୁଦ୍ରାନସୂଯା ଚ କୋଟଭୀ ତୁଲସୀ ତଥା
କୁବେରଙ୍କର ଜନା, ଅଦିତି, ଦିତି, ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ଅନସୂୟା, କୋଟଭୀ, ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ।
ଅହଲ୍ଯାରୁନ୍ଧତୀ ମେନା ତାରା ମନ୍ଦୋଦରୀ ତଥା । ଦମଯନ୍ତୀ ଵେଦଵତୀ ଗଙ୍ଗା ଚ ମନସା ତଥା
ଅହଳ୍ୟା, ଅରୁନ୍ଧତୀ, ମେନା, ତାରା, ମନ୍ଦୋଦରୀ, ଦମୟନ୍ତୀ, ବେଦବତୀ, ଗଙ୍ଗା, ମନସା ।
ପୁଷ୍ଟିସ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା କାଲିକା ଚ ଵସୁନ୍ଧରା । ଷଷ୍ଠୀ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀ ଚ ମୂର୍ତିଶ୍ଚ ଧର୍ମକାମିନୀ
ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ସ୍ମୃତି, ମେଧା, କାଳିକା, ବସୁନ୍ଧରା, ଷଷ୍ଠୀ, ମଙ୍ଗଳଚଣ୍ଡୀ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମକାମିନୀ ।
ସ୍ଵସ୍ତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଶାନ୍ତିଶ୍ଚ କାନ୍ତିଃ କ୍ଷାନ୍ତିସ୍ତଥା ପରା । ନିଦ୍ରା ତନ୍ଦ୍ରା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ସନ୍ଧ୍ଯା ରାତ୍ରିଦିନାନି ଚ
ସ୍ୱସ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶାନ୍ତି, କାନ୍ତି, କ୍ଷାନ୍ତି, ପରା, ନିଦ୍ରା, ତନ୍ଦ୍ରା, ଭୋକ, ପିଆସ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି ଦିନ ।
ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଧୃତିକୀର୍ତୀ ଚ କ୍ରିଯା ଶୋଭା ପ୍ରଭା ଶିଵା । ଯତ୍ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଚ ସମ୍ଭୂତମୁତ୍ତମଂ ତୁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ସମୃଦ୍ଧି, ଧୃତି, କୀର୍ତି, କ୍ରିୟା, ଶୋଭା, ପ୍ରଭା, ଶିବା; ଯେଉଁ ମହିଳା ରୂପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।
କଲାକଲାଂଶରୂପଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଵେଶ୍ଯାଦିକମେଵ ଚ । ତଦପ୍ରଶସ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ପୁଂଶ୍ଚଲୀରୂପମେଵ ଚ
କଳା ଓ ଅଂଶ ରୂପ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାୟିକା ଭିତରେ ଯେଉଁ ଅପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ମହିଳା ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଜଗତରେ ଚଞ୍ଚଳ ମହିଳା ରୂପ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।
ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଧାନଂ ଯଦ୍ରୂପଂ ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରଭାଵତଃ । ତଦୁତ୍ତମଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସାଧ୍ଵୀରୂପଂ ପ୍ରଶଂସିତମ୍
ଯେଉଁ ମହିଳା ରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ଓ ସାଧ୍ବୀ ରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ ।
ତଦ୍ଵାସ୍ତଵଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ରଜୋରୂପଂ ତମୋରୂପଂ କଲାସୁ ଵିଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ସତ୍ୟ ମହିଳା ରୂପକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି । ରଜସ ଓ ତମସ ରୂପକୁ ନିଜ-ନିଜ କଳା ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।
ମଧ୍ଯମା ରଜସଶ୍ଚାଂଶାସ୍ତାସ୍ତୁ ଭୋଗେଷୁ ଲୋଲୁପାଃ । ସୁଖସମ୍ଭୋଗଵଶ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵକାର୍ଯେ ନିରତାଃ ସଦା
ରଜସ ଭାବରେ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର, ସେମାନେ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସୁଖ ଭୋଗ ଓ ନିଜ କାମରେ ସଦା ଲିନ ରହନ୍ତି ।
କପଟା ମୋହକାରିଣ୍ଯୋ ଧର୍ମାର୍ଥଵିମୁଖାଃ ସଦା । ରଜୋରୂପସ୍ଯ ସାଧ୍ଵୀତ୍ଵମତୋ ନୈଵୋପଜାଯତେ
କପଟ, ମୋହ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ସଦା ଦୂର ରହିଥିବା; ଏହି ରଜସ ଭାବରେ ଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କରେ ସାଧ୍ବୀତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି ।
ଇଦଂ ମଧ୍ଯମରୂପଂ ଚ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ତମୋରୂପଂ ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯମଧମଂ ତଦ୍ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ଏହି ମଧ୍ୟମ ରୂପକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି । ତମସ ରୂପ ଅତି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜଣାନ୍ତି ।
ନ ପୃଚ୍ଛତି କୁଲେ ଜାତଃ ପଣ୍ଡିତଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ନିର୍ଜନେ ନିର୍ଜଲେ ଵାପି ରହସ୍ଯପି ପରସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟର ଜନାକୁ କେବେ ନିଜେ ଚାହିଁ ଦେଖିବେନି; ଏକା ଠାରେ, ଜଳ ଭିତରେ କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ଥାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ।
ଆଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ସମୀପମାଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଧୁନା । ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ତ୍ଵାଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ଶୋଭନେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମର ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛି; ଶୋଭାମୟୀ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପ୍ରକାରରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜ ଜୀବନସଂଗୀନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ଅହମେଵ ଶଙ୍ଖଚୂଡୋ ଦେଵଵିଦ୍ରାଵକାରକଃ । ଦନୁଵଂଶ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ସୁଦାମାହଂ ହରେଃ ପୁରା
ମୁଁ ନିଜେ ଶଂଖଚୂଡ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିବା ଦାନବ; ମୁଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦାନୁବଂଶର, ଏବଂ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ହରିଙ୍କ ପରିଚାରକ ସୁଦାମା ଥିଲି।
ଅହମଷ୍ଟସୁ ଗୋପେଷୁ ଗୋପୋଽପି ପାର୍ଷଦେଷୁ ଚ । ଅଧୁନା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋଽହଂ ରାଧିକାଯାଶ୍ଚ ଶାପତଃ
ମୁଁ ଅଠ ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପ ଥିଲି, ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲି; ଏବେ ରାଧିକାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ହୋଇଛି।
ଜାତିସ୍ମରୋଽହଂ ଜାନାମି କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାଵତଃ । ଜାତିସ୍ମରା ତ୍ଵଂ ତୁଲସୀ ସମ୍ଭୁକ୍ତା ହରିଣା ପୁରା
ମୁଁ ଜନ୍ମସ୍ମରଣ କରିପାରିବା, କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ତୁଳସୀ, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଭୋଗିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଜନ୍ମସ୍ମରଣ କରିପାରିବା।
ତ୍ଵମେଵ ରାଧିକାକୋପାଜ୍ଜାତାସି ଭାରତେ ଭୁଵି । ତ୍ଵାଂ ସମ୍ଭୋକ୍ତୁମୁତ୍ସୁକୋଽହଂ ନାଲଂ ରାଧାଭଯାତ୍ତତଃ
ତୁମେ ରାଧିକାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ, କିନ୍ତୁ ରାଧାଙ୍କ ଭୟରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପୁମାନ୍ଵିରରାମ ମହାମୁନେ । ସସ୍ମିତଂ ତୁଲସୀ ତୁଷ୍ଟା ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ପୁରୁଷ ଚୁପ ହେଲେ, ମହାମୁନି; ତୁଳସୀ ହସି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ ଏଵଂଵିଧୋ ବୁଧୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ଚ ପ୍ରଶଂସିତଃ । କାନ୍ତମେଵଂଵିଧଂ କାନ୍ତା ଶଶ୍ଵଦିଚ୍ଛତି କାମତଃ
ତୁଳସୀ କହିଲେ: ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ସବୁ ଜଗତରେ ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ; ଏପରି ପ୍ରିୟ ପୁରୁଷକୁ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରିୟା ନିତ୍ୟ ଚାହେ।
ତ୍ଵଯାହମଧୁନା ସତ୍ଯଂ ଵିଚାରେଣ ପରାଜିତା । ସ ନିନ୍ଦିତଶ୍ଚାପ୍ଯଶୁଚିର୍ଯଃ ପୁମାଂଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯା ଜିତଃ
ତୁମର ଯୁକ୍ତିରେ ଏବେ ମୁଁ ଏକଦମ ସତ୍ୟରେ ହାରିଗଲି; ଯେ ପୁରୁଷ ଜଣେ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତ, ସେ ଅଶୁଚି ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ।
ନିନ୍ଦନ୍ତି ପିତରୋ ଦେଵା ବାନ୍ଧଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଜିତଂ ନରମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଜିତଂ ମନସା ମାତା ପିତା ଭ୍ରାତା ଚ ନିନ୍ଦତି
ପିତା, ଦେବତା ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତ ପୁରୁଷକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ମା, ପିତା ଏବଂ ଭାଇ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।
ଶୁଦ୍ଧୋ ଵିପ୍ରୋ ଦଶାହେନ ଜାତକେ ମୃତକେ ଯଥା । ଭୂମିପୋ ଦ୍ଵାଦଶାହେନ ଵୈଶ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଦଶାହତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦଶ ଦିନରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ; ରାଜା ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ, ଓ ବଣିକ ଜଣେ ପନ୍ଦର ଦିନରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ।
ଶୂଦ୍ରୋ ମାସେନ ଵେଦେଷୁ ମାତୃଵଦ୍ଧୀନସଙ୍କରଃ । ଅଶୁଚିଃ ସ୍ତ୍ରୀଜିତଃ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେଚ୍ଚିତାଦହନକାଲତଃ
ଶୂଦ୍ର ଜଣେ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଏକ ମାସରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯେ ପୁରୁଷ ଜଣେ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତ, ସେ ମାଁରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଶିଶୁ ପରି, ଚିତାରେ ଦହିବା ସମୟରୁ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ।
ନ ଗହ୍ଣନ୍ତୀଚ୍ଛଯା ତସ୍ଯ ପିତରଃ ପିଣ୍ଡତର୍ପଣମ୍ । ନ ଗହ୍ଣନ୍ତ୍ଯେଵ ଦେଵାଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ପୁଷ୍ପଜଲାଦିକମ୍
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କର ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଫୁଲ, ଜଳ ଆଦି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
କିଂ ଵା ଜ୍ଞାନେନ ତପସା ଜପହୋମପ୍ରପୂଜନୈଃ । କିଂ ଵିଦ୍ଯଯା ଚ ଯଶସା ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯସ୍ଯ ମନୋ ହୃତମ୍
ଜ୍ଞାନ, ତପ, ଜପ, ହୋମ, ପୂଜାର କଣ ଉପଯୋଗ? ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ଯଶ ମଧ୍ୟ କଣ ଉପଯୋଗ, ଯାହାର ମନ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଇଯାଇଛି?
ଵିଦ୍ଯାପ୍ରଭାଵଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ମଯା ତ୍ଵଂ ଚ ପରୀକ୍ଷିତଃ । କୃତ୍ଵା ପରୀକ୍ଷାଂ କାନ୍ତସ୍ଯ ଵୃଣୋତି କାମିନୀ ଵରମ୍
ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲି; ଏପରି ପରୀକ୍ଷା କରି, ଏକ ଅତି ଚାହିଁଥିବା ଜନାଣୀ ନିଜ ପ୍ରିୟକୁ ବାଛିନେ।
ଵରାଯ ଗୁଣହୀନାଯ ଵୃଦ୍ଧାଯାଜ୍ଞାନିନେ ତଥା । ଦରିଦ୍ରାଯ ଚ ମୂର୍ଖାଯ ରୋଗିଣେ କୁତ୍ସିତାଯ ଚ
ଏକ ଜନାଣୀ ନିଜ ବର ପାଇଁ ଗୁଣହୀନ, ବୃଦ୍ଧ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଦରିଦ୍ର, ମୂଢ, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ବିକୃତ ପୁରୁଷକୁ ବାଛିପାରେ।
ଅତ୍ଯନ୍ତକୋପଯୁକ୍ତାଯ ଵାତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ମୁଖାଯ ଚ । ପଙ୍ଗଵେ ଚାଙ୍ଗହୀନାଯ ଚାନ୍ଧାଯ ବଧିରାଯ ଚ
ଅତି କ୍ରୋଧୀ, ଅତି କୁସ୍ୱରୂପ, ଲଙ୍ଗଡ, ଅଙ୍ଗହୀନ, ଅନ୍ଧ, କିମ୍ବା ବଧିର ପୁରୁଷକୁ ବାଛିପାରେ।
ଜଡାଯ ଚୈଵ ମୂକାଯ କ୍ଲୀବତୁଲ୍ଯାଯ ପାପିନେ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଲଭେତ୍ସୋଽପି ସ୍ଵକନ୍ଯାଂ ପ୍ରଦଦାତି ଯଃ
ମୂଢ, ଗୁଙ୍ଗା, କ୍ଲୀବସମ, ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷକୁ ବାଛିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଏପରି ପୁରୁଷକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ପାଏ।
ଶାନ୍ତାଯ ଗୁଣିନେ ଚୈଵ ଯୂନେ ଚ ଵିଦୁଷେଽପି ଚ । ସାଧଵେ ଚ ସୁତାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦଶଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଶାନ୍ତ, ଗୁଣୀ, ଯୁବକ, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ସାଧୁ ପୁରୁଷକୁ କନ୍ୟା ଦେଇଲେ, ଦଶ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।