ଶ୍ରୁତୌ ପୁରାଣେ ଯାସାଂ ଚ ଚରିତ୍ରମତିଦୂଷିତମ୍ । ତାସୁ କୋ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାଂଶ୍ଚ ଦୁରାଶଯଃ
ଯାହାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷିତ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଉପରେ କିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ? ଯଦି ମନ ଖରାପ ଥାଏ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିନଥାନ୍ତି।
ତାସାଂ କୋ ଵା ରିପୁର୍ମିତ୍ରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ନଵଂ ନଵମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷମିଚ୍ଛନ୍ତି ହୃଦଯେ ସଦା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ପ୍ରକୃତ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ? ସେମାନେ ସଦା ନୂତନ କିଛି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ, ମନରେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥାନ୍ତି।
ବାହ୍ଯେ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ସତୀତ୍ଵଂ ଚ ଜ୍ଞାପଯନ୍ତୀ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଶଶ୍ଵତ୍କାମା ଚ ରାମା ଚ କାମାଧାରା ମନୋହରା
ବାହାରେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସଦା କାମନାରେ ଲିନ, ଆକର୍ଷକ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନାର ଆଧାର।
ବାହ୍ଯେ ଛଲାତ୍ଖେଦଯନ୍ତୀ ସ୍ଵାନ୍ତର୍ମୈଥୁନମାନସା । କାନ୍ତଂ ହସନ୍ତୀ ରହସି ବାହ୍ଯେଽତୀଵ ସୁଲଜ୍ଜିତା
ବାହାରେ ଚଳ କରି ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସଦା ମିଳନ ଚିନ୍ତା; ଗୁପ୍ତରେ ପ୍ରିୟସଙ୍ଗରେ ହସନ୍ତି, ବାହାରେ ବହୁତ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ।
ମାନିନୀ ମୈଥୁନାଭାଵେ କୋପନା କଲହାଙ୍କୁରା । ସୁପ୍ରୀତା ଭୂରିସମ୍ଭୋଗାତ୍ସ୍ଵଲ୍ପମୈଥୁନଦୁଃଖିତା
ଗର୍ବିତ, ମିଳନ ନ ହେଲେ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ, ଝଗଡ଼ାର ମୂଳ; ବହୁତ ସମୟ ମିଳନରେ ଖୁସି, କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ମିଳନରେ ଦୁଃଖିତ।
ସୁମିଷ୍ଟାନ୍ନାଚ୍ଛୀତତୋଯାଦାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ତୀ ଚ ମାନସେ । ସୁନ୍ଦରଂ ରସିକଂ କାନ୍ତଂ ଯୁଵାନଂ ଗୁଣିନଂ ସଦା
ମନରେ ସେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଢଣ୍ଡା ପାଣି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସଦା ଏକ ଶୁଭ୍ର, ରସିକ, ଯୁବକ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ପ୍ରେମିକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ସୁତାତ୍ପରମଭିସ୍ନେହଂ କୁର୍ଵତୀ ରସିକୋପରି । ପ୍ରାଣାଧିକଂ ପ୍ରିଯତମଂ ସମ୍ଭୋଗକୁଶଲଂ ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରସିକ ପ୍ରେମିକ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ସେ ଯଦି ମିଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ରିପୁତୁଲ୍ଯଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵା ମୈଥୁନାକ୍ଷମମ୍ । କଲହଂ କୁର୍ଵତୀ ଶଶ୍ଵତ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ସୁକୋପନା
ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ମିଳନରେ ଅସମର୍ଥ, ସେଠାରେ ସେ ଶତ୍ରୁ ବା ଶତ୍ରୁ ସମାନ ଭାବନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦା ଝଗଡ଼ା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵାଚଯା ଭକ୍ଷଯନ୍ତୀ ତଂ ସର୍ପ ଆଖୁମିଵୋଲ୍ବଣମ୍ । ଦୁଃସାହସସ୍ଵରୂପା ଚ ସର୍ଵଦୋଷାଶ୍ରଯା ସଦା
କଥାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଖାଇଦିଅନ୍ତି, ଯେପରି ସାପ ଏକ ଉଠୁକୁ ଖାଏ; ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ସହିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ସଦା ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ଦୁଃସାଧ୍ଯା ମୋହରୂପିଣୀ । ତପୋମାର୍ଗାର୍ଗଲା ଶଶ୍ଵନ୍ମୋକ୍ଷଦ୍ଵାରକପାଟିକା
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ମୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ; ସଦା ତପସ୍ୟାର ପଥରେ ବାଧା, ମୋକ୍ଷ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷିକା।
ହରେର୍ଭକ୍ତିଵ୍ଯଵହିତା ସର୍ଵମାଯାକରଣ୍ଡିକା । ସଂସାରକାରାଗାରେ ଚ ଶଶ୍ଵନ୍ନିଗଡରୂପିଣୀ
ସେ ହରିଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ମାୟାର ଭଣ୍ଡାର; ସଂସାରର କାରାଗାରରେ ସଦା ଶୃଙ୍ଖଳର ରୂପ।
ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲସ୍ଵରୂପା ଚ ମିଥ୍ଯା ଚ ସ୍ଵପ୍ନରୂପିଣୀ । ବିଭ୍ରତୀ ବାହ୍ଯସୌନ୍ଦର୍ଯମଧୋଽଙ୍ଗମତିକୁତ୍ସିତମ୍
ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ମାୟାବି ଭ୍ରମାଣ, ମିଥ୍ୟା ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ସମାନ; ବାହାରେ ଶୃଙ୍ଗାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଅଂଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିନ୍ଦନୀୟ।
ନାନାଵିଣ୍ମୂତ୍ରପୂଯାନାମାଧାରଂ ମଲସଂଯୁତମ୍ । ଦୁର୍ଗନ୍ଧିଦୋଷସଂଯୁକ୍ତଂ ରକ୍ତାରକ୍ତମସଂସ୍କୃତମ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଳ, ପେଶାବ, ପୁୟ, ଏହାର ଆଧାର, ଅପବିତ୍ରତାରେ ଭରିଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦୋଷରେ ଯୁକ୍ତ, ରକ୍ତ ଓ ଅପରିଷ୍କୃତ।
ମାଯାରୂପା ମାଯିନାଂ ଚ ଵିଧିନା ନିର୍ମିତା ପୁରା । ଵିଷରୂପା ମୁମୁକ୍ଷୂଣାମଦୃଶ୍ଯାପ୍ଯଭିଵାଞ୍ଛତାମ୍
ସେ ମାୟାର ରୂପ, ମାୟାଗ୍ରସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି; ମୁକ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁଲସୀ ତଂ ତୁ ଵିରରାମ ଚ ନାରଦ । ସସ୍ମିତଃ ଶଙ୍ଖଚୂଡଶ୍ଚ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ଏପରି କହି ତୁଳସୀ ଚୁପ ହେଲେ, ନାରଦ ମଧ୍ୟ ନିରବ ହେଲେ । ହସି ଶଂଖଚୂଡ଼ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଦେଵି ନ ଚ ସର୍ଵମଲୀକକମ୍ । କିଞ୍ଚିତ୍ସତ୍ଯମଲୀକଂ ଚ କିଞ୍ଚିନ୍ମତ୍ତୋ ନିଶାମଯ
ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ — ମହିଳା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ; କିଛି ସତ୍ୟ, କିଛି ଭୁଲ୍ । ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ ।
ନିର୍ମିତଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଧାତ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ସର୍ଵମୋହନମ୍ । କୃତ୍ଵା ରୂପଂ ଵାସ୍ତଵଂ ଚ ପ୍ରଶସ୍ଯଂ ଚାପ୍ରଶଂସିତମ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ମହିଳା ରୂପ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରେ । ଏକଟି ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟି ତାହା ନୁହେଁ ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗା ସାଵିତ୍ରୀ ରାଧିକାଦିକା । ସୃଷ୍ଟିସୂତ୍ରସ୍ଵରୂପା ଚ ଆଦ୍ଯା ସୃଷ୍ଟିର୍ଵିନିର୍ମିତା
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ସାବିତ୍ରୀ, ରାଧିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିର ତନ୍ତୁ ରୂପ ଭିତରେ ଯେଉଁ ଆଦି ମହିଳା ରୂପ ତିଆରି ହୋଇଛି ।
ଏତାସାମଂଶରୂପଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଵାସ୍ତଵଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ପ୍ରଶସ୍ଯଂ ଯଶୋରୂପଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରକମ୍
ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କର ଅଂଶ ରୂପକୁ ସତ୍ୟ ମହିଳା ରୂପ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ । ସେଗୁଡିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ ।
ଶତରୂପା ଦେଵହୂତୀ ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ଚ ଦକ୍ଷିଣା । ଛାଯାଵତୀ ରୋହିଣୀ ଚ ଵରୁଣାନୀ ଶଚୀ ତଥା
ଶତରୂପା, ଦେବହୂତୀ, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ଦକ୍ଷିଣା, ଛାୟାବତୀ, ରୋହିଣୀ, ବରୁଣାନୀ, ଶଚୀ ମଧ୍ୟ ।
କୁବେରସ୍ଯ ଚ ପତ୍ନୀ ଯାପ୍ଯଦିତିଶ୍ଚ ଦିତିସ୍ତଥା । ଲୋପାମୁଦ୍ରାନସୂଯା ଚ କୋଟଭୀ ତୁଲସୀ ତଥା
କୁବେରଙ୍କର ଜନା, ଅଦିତି, ଦିତି, ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ଅନସୂୟା, କୋଟଭୀ, ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ।
ଅହଲ୍ଯାରୁନ୍ଧତୀ ମେନା ତାରା ମନ୍ଦୋଦରୀ ତଥା । ଦମଯନ୍ତୀ ଵେଦଵତୀ ଗଙ୍ଗା ଚ ମନସା ତଥା
ଅହଳ୍ୟା, ଅରୁନ୍ଧତୀ, ମେନା, ତାରା, ମନ୍ଦୋଦରୀ, ଦମୟନ୍ତୀ, ବେଦବତୀ, ଗଙ୍ଗା, ମନସା ।
ପୁଷ୍ଟିସ୍ତୁଷ୍ଟିଃ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା କାଲିକା ଚ ଵସୁନ୍ଧରା । ଷଷ୍ଠୀ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡୀ ଚ ମୂର୍ତିଶ୍ଚ ଧର୍ମକାମିନୀ
ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ସ୍ମୃତି, ମେଧା, କାଳିକା, ବସୁନ୍ଧରା, ଷଷ୍ଠୀ, ମଙ୍ଗଳଚଣ୍ଡୀ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଧର୍ମକାମିନୀ ।
ସ୍ଵସ୍ତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଶାନ୍ତିଶ୍ଚ କାନ୍ତିଃ କ୍ଷାନ୍ତିସ୍ତଥା ପରା । ନିଦ୍ରା ତନ୍ଦ୍ରା କ୍ଷୁତ୍ପିପାସା ସନ୍ଧ୍ଯା ରାତ୍ରିଦିନାନି ଚ
ସ୍ୱସ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଶାନ୍ତି, କାନ୍ତି, କ୍ଷାନ୍ତି, ପରା, ନିଦ୍ରା, ତନ୍ଦ୍ରା, ଭୋକ, ପିଆସ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି ଦିନ ।
ସମ୍ପତ୍ତିର୍ଧୃତିକୀର୍ତୀ ଚ କ୍ରିଯା ଶୋଭା ପ୍ରଭା ଶିଵା । ଯତ୍ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଚ ସମ୍ଭୂତମୁତ୍ତମଂ ତୁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ସମୃଦ୍ଧି, ଧୃତି, କୀର୍ତି, କ୍ରିୟା, ଶୋଭା, ପ୍ରଭା, ଶିବା; ଯେଉଁ ମହିଳା ରୂପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।
କଲାକଲାଂଶରୂପଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଵେଶ୍ଯାଦିକମେଵ ଚ । ତଦପ୍ରଶସ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ପୁଂଶ୍ଚଲୀରୂପମେଵ ଚ
କଳା ଓ ଅଂଶ ରୂପ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାୟିକା ଭିତରେ ଯେଉଁ ଅପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ମହିଳା ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଜଗତରେ ଚଞ୍ଚଳ ମହିଳା ରୂପ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।
ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରଧାନଂ ଯଦ୍ରୂପଂ ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଚ ପ୍ରଭାଵତଃ । ତଦୁତ୍ତମଂ ଚ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସାଧ୍ଵୀରୂପଂ ପ୍ରଶଂସିତମ୍
ଯେଉଁ ମହିଳା ରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ଓ ସାଧ୍ବୀ ରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ ।
ତଦ୍ଵାସ୍ତଵଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ରଜୋରୂପଂ ତମୋରୂପଂ କଲାସୁ ଵିଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ସତ୍ୟ ମହିଳା ରୂପକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି । ରଜସ ଓ ତମସ ରୂପକୁ ନିଜ-ନିଜ କଳା ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।
ମଧ୍ଯମା ରଜସଶ୍ଚାଂଶାସ୍ତାସ୍ତୁ ଭୋଗେଷୁ ଲୋଲୁପାଃ । ସୁଖସମ୍ଭୋଗଵଶ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵକାର୍ଯେ ନିରତାଃ ସଦା
ରଜସ ଭାବରେ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର, ସେମାନେ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସୁଖ ଭୋଗ ଓ ନିଜ କାମରେ ସଦା ଲିନ ରହନ୍ତି ।
କପଟା ମୋହକାରିଣ୍ଯୋ ଧର୍ମାର୍ଥଵିମୁଖାଃ ସଦା । ରଜୋରୂପସ୍ଯ ସାଧ୍ଵୀତ୍ଵମତୋ ନୈଵୋପଜାଯତେ
କପଟ, ମୋହ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ସଦା ଦୂର ରହିଥିବା; ଏହି ରଜସ ଭାବରେ ଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କରେ ସାଧ୍ବୀତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି ।