ଭ୍ରମନ୍ତୀ କ୍ଷଣମୁଦ୍ଵେଗାନ୍ନିଵସନ୍ତୀ କ୍ଷଣଂ ପୁନଃ । କ୍ଷଣମେଵ ସମୁଦ୍ଵେଗାତ୍ସୁଷ୍ଵାପ ପୁନରେଵ ସା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନତାରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପୁନଃ ବସିଲେ; ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନତାରେ ପୁନଃ ଶୋଇଲେ।
ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନତଲ୍ପଂ ଚ ତଦ୍ ବଭୂଵାତିକଣ୍ଟକମ୍ । ଵିଷହାରି ସୁଖଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଚ ଫଲଂ ଜଲମ୍
ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନର ଶୟନପଥ କଣ୍ଟକ ଭଳି ହେଇଗଲା; ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମନୋହର ସୁଖ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଅସହ୍ୟ ହେଇଗଲା।
ନିଲଯଂ ଚ ବିଲାକାରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରଂ ହୁତାଶନଃ । ସିନ୍ଦୂରପତ୍ରକଂ ଚୈଵ ଵ୍ରଣତୁଲ୍ଯଂ ଚ ଦୁଃଖଦମ୍
ତାଙ୍କର ନିବାସ ଗୁହା ଭଳି ହେଇଗଲା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନି ଭଳି ଲାଗିଲା; ସିନ୍ଦୂର ପତ୍ର ଘାଉ ଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଲା।
କ୍ଷଣଂ ଦଦର୍ଶ ତନ୍ଦ୍ରାଯାଂ ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷଂ ସତୀ । ସୁନ୍ଦରଂ ଚ ଯୁଵାନଂ ଚ ସସ୍ମିତଂ ରସିକେଶ୍ଵରମ୍
ତନ୍ଦ୍ରାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସେ ଭଲ ଭୂଷିତ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ; ସୁନ୍ଦର, ଯୁବକ, ହସୁଥିବା, ଆନନ୍ଦର ନାଥ।
ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍ । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ମାଲ୍ଯଵନ୍ତଂ ପିବନ୍ତଂ ତନ୍ମୁଖାମ୍ବୁଜମ୍
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶରୀର ଚନ୍ଦନରେ ଲିପ୍ତ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ସଜିତ; ସେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆସୁଥିଲେ, ତୁଳସୀଙ୍କର ମୁଖକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
କଥଯନ୍ତଂ ରତିକଥାଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ମଧୁରଂ ମୁହୁଃ । ସମ୍ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ତଲ୍ପେ ଚ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯନ୍ତମୀପ୍ସିତମ୍
ସେ ରତିର କଥା କହୁଥିଲେ, ମଧୁର ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ; ଶୟନପଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ।
ପୁନରେଵ ତୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଚ ସନ୍ନିଧୌ । ଯାନ୍ତଂ କ୍ଵ ଯାସି ପ୍ରାଣେଶ ତିଷ୍ଠତ୍ଯେଵମୁଵାଚ ସା
ପୁନି ସେ ଯାଉଥିବା ଓ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତୁଳସୀ କହିଲେ, 'ମୋ ପ୍ରାଣନାଥ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ଏଠି ରୁହ।'
ପୁନଶ୍ଚ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଲଲାପ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଏଵଂ ସା ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ରୈଵ ନାରଦ
ପୁନି ଚେତନା ପାଇ, ସେ ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କଲେ; ଏଭଳି ଯୁବତ୍ବ ପାଇଁ, ସେ ଏଠି ରହିଲେ, ନାରଦ।
ଶଙ୍ଖଚୂଡୋ ମହାଯୋଗୀ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯାନ୍ମନୋହରମ୍ । କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସିଦ୍ଧଂ ତୁ ପୁଷ୍କରେ
ଶଂଖଚୂଡ଼, ଏକ ମହାଯୋଗୀ, ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ମନୋହର କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ମିଳି, ପୁଷ୍କରରେ ତାହାକୁ ସିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
କଵଚଂ ଚ ଗଲେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଗଳାରେ ଶୁଭ କବଚ ପିନ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସେହି ଦୟା ପାଇଥିଲେ।
ଆଜ୍ଞଯା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୋଽପି ବଦରୀଂ ଚ ସମାଯଯୌ । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଶଙ୍ଖଚୂଡଂ ଦଦର୍ଶ ତୁଲସୀ ମୁନେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ବଦରୀକୁ ଆସିଲେ; ମୁନି, ତୁଳସୀ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ନଵଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନଂ କାମଦେଵସମପ୍ରଭମ୍ । ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତମ୍
ସେ ନବଯୌବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାମଦେବ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚାମ୍ପା ଫୁଲ ପରି ଧଳା ରଙ୍ଗ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଶରତ୍ପାର୍ଵଣଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯଂ ଶରତ୍ପଙ୍କଜଲୋଚନମ୍ । ରତ୍ନସାରଵିନିର୍ମାଣଵିମାନସ୍ଥଂ ମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଆଖି ଶରତ ପଦ୍ମ ପରି; ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର।
ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲଯୁଗ୍ମେନ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲଵିରାଜିତମ୍ । ପାରିଜାତପ୍ରସୂନାନାଂ ମାଲାଵନ୍ତଂ ଚ ସୁସ୍ମିତମ୍
ତାଙ୍କର ଗାଲି ଦୁଇଟି ରତ୍ନ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ପାରିଜାତ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମୃଦୁ ହସ ହସୁଥିଲେ।
କସ୍ତୂରୀକୁଙ୍କୁମାଯୁକ୍ତଂ ସୁଗନ୍ଧିଚନ୍ଦନାନ୍ଵିତମ୍ । ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସନ୍ନିଧାଵେନଂ ମୁଖମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵାସସା
କାସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇଥିଲେ, ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁଳସୀ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁକୁ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଢାକିଲେ।
ସସ୍ମିତା ତଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତୀ ସକଟାକ୍ଷଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ବଭୂଵାତିନମ୍ରମୁଖୀ ନଵସଙ୍ଗମଲଜ୍ଜିତା
ହସି ହସି, ସେ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ କାଟା ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିଲେ; ନବ ପରିଚୟର ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ରହିଲେ।
ଶରଦିନ୍ଦୁଵିନିନ୍ଦ୍ଯୈକସ୍ଵମୁଖେନ୍ଦୁଵିରାଜିତା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଯାଵକାଵଲିସଂଯୁତା
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରିଥିଲା, ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର ମୁକୁତ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମଣୀନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣକ୍ଵଣନ୍ମଞ୍ଜୀରରଞ୍ଜିତା । ଦଧତୀ କବରୀଭାରଂ ମାଲତୀମାଲ୍ଯସଂଯୁତମ୍
ସେ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଝିଙ୍କା ଗୁଡିକ ପିନ୍ଧି, ତାହାର ଶବ୍ଦ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା; କେଶରେ ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳା ଲଗାଇଥିଲେ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣମକରାକୃତିକୁଣ୍ଡଲା । ଚିତ୍ରକୁଣ୍ଡଲଯୁଗ୍ମେନ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲଵିରାଜିତା
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ମକର ଆକୃତିର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଚିତ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଦୁଇଟି ଗାଲିରେ ଶୋଭିତ।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରହାରେଣ ସ୍ତନମଧ୍ଯସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ରତ୍ନକଙ୍କଣକେଯୂରଶଙ୍ଖଭୂଷଣଭୂଷିତା
ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହାର ତାଙ୍କର ଷ୍ଟନ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲା; ରତ୍ନ କଙ୍କଣ, କେୟୁର ଓ ଶଂଖ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯକୈର୍ଦିଵ୍ଯୈରଙ୍ଗୁଲ୍ଯାଵଲିରାଜିତା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଲଲିତାଂ ରମ୍ଯାଂ ସୁଶୀଲାଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ସତୀମ୍
ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠିଗୁଡିକ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲଳିତ, ରମ୍ୟ, ଶୀଳବନ୍ତି, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ତୁଳସୀ—
ଉଵାସ ତତ୍ସମୀପେ ତୁ ମଧୁରଂ ତାମୁଵାଚ ସଃ । ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଉଵାଚ କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ଚ କନ୍ଯା ଚ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସି, ମଧୁର କଥା କହିଲେ: ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ—ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଧନ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ।
କା ତ୍ଵଂ ମାନିନି କଲ୍ଯାଣି ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଦାଯିନି । ମୌନୀଭୂତେ କିଙ୍କରେ ମାଂ ସମ୍ଭାଷାଂ କୁରୁ ସୁନ୍ଦରି
ମାନିନୀ, କଳ୍ୟାଣୀ, ସମସ୍ତ ଭଲ ଦେଇଥିବା ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ ଚୁପ୍ ରହିଛି, ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ କଥା କହ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସକାମା ଵାମଲୋଚନା । ସସ୍ମିତା ନମ୍ରଵଦନା ସକାମଂ ତମୁଵାଚ ସା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଲ ଆଖି ଥିବା ତୁଳସୀ, ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଚାହିଁ, ହସି, ମୁହଁ ନମାଇ, ଇଚ୍ଛାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ ଧର୍ମଧ୍ଵଜସୁତାହଂ ଚ ତପସ୍ଯାଯାଂ ତପୋଵନେ । ତପସ୍ଵିନ୍ଯହଂ ତିଷ୍ଠାମି କସ୍ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ଯଥାସୁଖମ୍
ତୁଳସୀ କହିଲେ—ମୁଁ ଧର୍ମଧ୍ୱଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏହି ତପୋବନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛି; ମୁଁ ତପସ୍ବିନୀ, ତୁମେ କିଏ? ଚାହୁଁଥିଲେ ଯାଉ।
କାମିନୀଂ କୁଲଜାତାଂ ଚ ରହସ୍ଯେକାକିନୀଂ ସତୀମ୍ । ନ ପୃଚ୍ଛତି କୁଲେ ଜାତ ଇତ୍ଯେଵଂ ମେ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ମୋ ଗୋତ୍ରରେ ଏହି ରୀତି ଅଛି—କୁଳୀନ, ପତିବ୍ରତା ଓ ଏକା ଥିବା ମହିଳାକୁ ଗୋତ୍ରୀୟ ଲୋକେ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିନାହାନ୍ତି।
ଲମ୍ପଟୋଽସତ୍କୁଲେ ଜାତୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵର୍ଜିତଃ । ଯେନାଶ୍ରୁତଃ ଶ୍ରୁତେରର୍ଥଃ ସ କାମୀଚ୍ଛତି କାମିନୀମ୍
ଯିଏ ଅସତ୍ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଲୋଭୀ ଓ କାମନାରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ଅଶୁନା ଥିବା ବେଦର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ।
ଆପାତମଧୁରାଂ ମତ୍ତାମନ୍ତକାଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ତାମ୍ । ଵିଷକୁମ୍ଭାକାରରୂପାମମୃତାସ୍ଯାଂ ଚ ସନ୍ତତମ୍
ସେ ଏମିତି ଜଣେ ନାରୀକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ଯିଏ ଆଗରେ ମିଠା ଲାଗେ, ମଦମତ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି, କିନ୍ତୁ ପରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ; ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବିଷର ଘଡ଼ା ପରି, ମୁହଁ ଯଦିଓ ସଦା ଅମୃତ ଭଳି।
ହୃଦଯେ କ୍ଷୁରଧାରାଭାଂ ଶଶ୍ଵନ୍ମଧୁରଭାଷିଣୀମ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯପରିନିଷ୍ପତ୍ତ୍ଯୈ ତତ୍ପରା ସତତଂ ଚ ତାମ୍
ହୃଦୟରେ ସେ କଠୋର ଧାରରେ ପରି, କଥାରେ ସଦା ମିଠା, ନିଜ କାମ ଶେଷ କରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ, ଏବଂ ସେହି କାମ ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ।
କାର୍ଯାର୍ଥେ ସ୍ଵାମିଵଶଗାମନ୍ଯଥୈଵାଵଶାଂ ସଦା । ସ୍ଵାନ୍ତର୍ମଲିନରୂପାଂ ଚ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣାମ୍
ନିଜ କାମ ପାଇଁ ସେ ଦାସୀ ପରି ଅନୁଗତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ସଦା ଅଅନୁଗତ; ମନରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁହଁ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଧୁର ଓ ଖୁସି।