ସୁରତେ ଵିରତିର୍ନାସ୍ତି ତଯୋଃ ସୁରତିଵିଜ୍ଞଯୋଃ । ଗତଂ ଦେଵଵର୍ଷଶତଂ ନ ଜ୍ଞାତଂ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ରତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ କେବେ ରତିର ବିରତି ହେଲାନି; ଦିନ ଓ ରାତି ଅଜାଣି ଦେବଶତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ତତୋ ରାଜା ମତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁରତାଦ୍ଵିରରାମ ଚ । କାମୁକୀ ସୁନ୍ଦରୀ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ ତୃପ୍ତିଂ ଜଗାମ ସା
ତାପରେ ରାଜା ଜ୍ଞାନ ଆସି, ରତିରୁ ବିରତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦରୀ କାମନାରେ ଭରିପୁରା, ସେ କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେନି।
ଦଧାର ଗର୍ଭଂ ସା ସଦ୍ଯୋ ଦୈଵାଦବ୍ଦଶତଂ ସତୀ । ଶ୍ରୀଗର୍ଭା ଶ୍ରୀଯୁତା ସା ଚ ସମ୍ବଭୂଵ ଦିନେ ଦିନେ
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସତ୍ୱରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ଏକଶତ ବର୍ଷ ଗର୍ଭରେ ରହିଲେ; ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଶୁଭେ କ୍ଷଣେ ଶୁଭଦିନେ ଶୁଭଯୋଗେ ଚ ସଂଯୁତେ । ଶୁଭଲଗ୍ନେ ଶୁଭାଂଶେ ଚ ଶୁଭସ୍ଵାମିଗ୍ରହାନ୍ଵିତେ
ଶୁଭ କ୍ଷଣ, ଶୁଭ ଦିନ, ଶୁଭ ଯୋଗ, ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଓ ଶୁଭ ଗ୍ରହପତି ସହିତ—
କାର୍ତିକୀପୂର୍ଣିମାଯାଂ ତୁ ସିତଵାରେ ଚ ପାଦ୍ମଜ । ସୁଷାଵ ସା ଚ ପଦ୍ମାଂଶାଂ ପଦ୍ମିନୀଂ ତାଂ ମନୋହରାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ହେ ପଦ୍ମଜ, ସେ ପଦ୍ମାଙ୍ଶ ଅଂଶରୁ ମନୋହର ପଦ୍ମିନୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଶରତ୍ପାର୍ଵଣଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯାଂ ଶରତ୍ପଙ୍କଜଲୋଚନାମ୍ । ପକ୍ଵବିମ୍ବାଧରୋଷ୍ଠୀଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ସସ୍ମିତାଂ ଗୃହମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଚକ୍ଷୁ ଶରତ ଦିନର ପଦ୍ମ ପରି, ଓଠ ଲାଲ ଫଳ ପରି ପକ୍କ, ଘର ଭିତରେ ହସି ହସି ଦେଖୁଥିଲେ ।
ହସ୍ତପାଦତଲାରକ୍ତାଂ ନିମ୍ନନାଭିଂ ମନୋରମାମ୍ । ତଦଧସ୍ତ୍ରିଵଲୀଯୁକ୍ତାଂ ନିତମ୍ବଯୁଗଵର୍ତୁଲାମ୍
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଁ ତଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ନାବି ଗଭୀର, ଦେହ ମନୋହର, ନାବି ତଳେ ତିନିଟି ଭା ଥିଲା, ନିତମ୍ବ ଦୁଇଟି ଗୋଲାକାର ଓ ଶୁଭ୍ର ।
ଶୀତେ ସୁଖୋଷ୍ଣସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ସୁଖଶୀତଲାମ୍ । ଶ୍ଯାମାଂ ସୁକେଶୀଂ ରୁଚିରାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପରିମଣ୍ଡଲାମ୍
ଶୀତ ଦିନରେ ଦେହ ଉଷ୍ଣ ଓ ସୁଖଦ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନରେ ଶୀତଳ ଓ ଶାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଚମଡ଼ ଶ୍ୟାମା, ଚୁଲ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଦେହ ଆକୃତି ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ବୃକ୍ଷର ଗୋଲାକାର ପରି ।
ପୀତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ସୁନ୍ଦରୀଷ୍ଵେଵ ସୁନ୍ଦରୀମ୍ । ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲନାଂ ଦାତୁମକ୍ଷମାଃ
ପୀତ ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ଚାୟା ପରି ତାଙ୍କର ଚମକ, ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁନ୍ଦରତାରେ ତୁଳନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ କିଛି ସମାନ ଭାବିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତେନ ନାମ୍ନା ଚ ତୁଲସୀଂ ତାଂ ଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ସା ଚ ଭୂଯିଷ୍ଠମାନେନ ଯୋଗ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରକୃତିର୍ଯଥା
ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ତୁଳସୀ' ନାମରେ ଡାକନ୍ତି; ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ବଭାବ ସବୁଠୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଥିଲା ।
ସର୍ଵୈର୍ନିଷିଦ୍ଧା ତପସେ ଜଗାମ ବଦରୀଵନମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵାବ୍ଦଲକ୍ଷଂ ଚ ଚକାର ପରମଂ ତପଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରିବାରୁ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବଦରୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପ କଲେ ।
ମନସା ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵାମୀ ଭଵିତେତି ଚ ନିଶ୍ଚିତା । ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପାଃ ଶୀତେ ତୋଯଵସ୍ତ୍ରା ଚ ପ୍ରାଵୃଷି
ତାଙ୍କର ମନରେ ନାରାୟଣ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନରେ ପଞ୍ଚତପ କଲେ, ବର୍ଷା ଦିନରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ।
ଆସନସ୍ଥା ଵୃଷ୍ଟିଧାରାଃ ସହନ୍ତୀତି ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରଵର୍ଷଂ ଚ ଫଲତୋଯାଶନା ଚ ସା
ଆସନରେ ବସି ଦିନ ରାତି ବର୍ଷା ଝରା ଭୋଗ କରିଥିଲେ; ବିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଫଳ ଓ ପାଣି ଖାଇ ରହିଥିଲେ ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରଵର୍ଷଂ ଚ ପତ୍ରାହାରା ତପସ୍ଵିନୀ । ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ଵାଯ୍ଵାହାରା କୃଶୋଦରୀ
ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପତ୍ର ଖାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଚାଳିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ପବନ ଖାଇ ତାଙ୍କର ପେଟ ଶୁଣା ହେଇଗଲା ।
ତତୋ ଦଶସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ନିରାହାରା ବଭୂଵ ସା । ନିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯାଂ ଚୈକପାଦସ୍ଥାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କିଛି ଖାଇନାହିଁ; ଏକ ପାଁ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଅତି କ୍ଷୀଣ ଦେହରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପଦ୍ମଜ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ସମାଯଯୌ ଵରଂ ଦାତୁଂ ପରଂ ବଦରିକାଶ୍ରମମ୍ । ଚତୁର୍ମୁଖଂ ଚ ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନାମ ହଂସଵାହନମ୍
ସେ ବଦରୀକା ଆଶ୍ରମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ; ଚତୁର୍ମୁଖ ହଂସବାହନକୁ ଦେଖି ତୁଳସୀ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ତାମୁଵାଚ ଜଗତ୍କର୍ତା ଵିଧାତା ଜଗତାମପି । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ତୁଲସି ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଚ୍ଛିତମ୍
ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିୟମକ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁଳସୀ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ବର ଚୟନ କର ।'
ହରିଭକ୍ତିଂ ହରେର୍ଦାସ୍ଯମଜରାମରତାମପି । ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣୁ ତାତ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ହରିଙ୍କୁ ସେବା, ଓ ଜରା ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି—' ତୁଳସୀ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ପିତା, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା କହିବି ।'
ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯାପି ପୁରତଃ କା ଲଜ୍ଜା ମମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଅହଂ ତୁ ତୁଲସୀ ଗୋପୀ ଗୋଲୋକେଽହଂ ସ୍ଥିତା ପୁରା
'ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଠାରେ ମୋର କେଉଁ ଲଜ୍ଜା ରହିଛି? ମୁଁ ତୁଳସୀ, ଗୋଲୋକରେ ଗୋପୀ ଭାବରେ ଥିଲି ।'
କୃଷ୍ଣପ୍ରିଯା କିଂକରୀ ଚ ତଦଂଶା ତତ୍ସଖୀ ପ୍ରିଯା । ଗୋଵିନ୍ଦରତିସମ୍ଭୁକ୍ତାମତୃପ୍ତାଂ ମାଂ ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାମ୍
'ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କର ସେବକୀ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ସଖୀ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଉପଭୋଗ କରିଲି, ତଥାପି ମନ ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ଅଚେତନ ହେଇଗଲି ।'
ରାସେଶ୍ଵରୀ ସମାଗତ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ରାସମଣ୍ଡଲେ । ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ମାଂ ଶଶାପ ରୁଷାନ୍ଵିତା
'ରାସ ନୃତ୍ୟର ମାଲିକା ଆସି ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ ।'
ଯାହି ତ୍ଵଂ ମାନଵୀଂ ଯୋନିମିତ୍ଯେଵଂ ଚ ଶଶାପ ହ । ମାମୁଵାଚ ସ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ମଦଂଶଂ ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
'ଯା, ତୁମେ ମାନବୀ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେବା,' ଏଭଳି ଶାପ ଦେଲେ; ଗୋବିନ୍ଦ ମୋତେ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଂଶ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଆସିବ ।'
ଲଭିଷ୍ଯସି ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଭାରତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରାତ୍ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶୋଽପ୍ଯନ୍ତର୍ଧାନଂ ଚକାର ସଃ
ଭାରତରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦୟାରେ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ। ଏହିପରି କହି ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଦେଵ୍ଯା ଭିଯା ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମ ଗୁରୋ ଭୁଵି । ଅହଂ ନାରାଯଣଂ କାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତଂ ସୁନ୍ଦରଵିଗ୍ରହମ୍
ଦେବୀଙ୍କର ଭୟରେ ମୁଁ ମୋ ଶରୀର ଛାଡି ଭୂମିରେ ଗୁରୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି। ମୁଁ ନାରାୟଣ, ଶାନ୍ତ, ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଅଛି।
ସାମ୍ପ୍ରତଂ ତଂ ପତିଂ ଲବ୍ଧୁଂ ଵରଯେ ତ୍ଵଂ ଚ ଦେହି ମେ । ବ୍ରହ୍ମଦେଵ ଉଵାଚ ସୁଦାମା ନାମ ଗୋପଶ୍ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଏବେ ତୁମେ ସେହି ପତିକୁ ପାଇବାକୁ ଚୟନ କର, ଏବଂ ଏହି ଦୟା ମୋତେ ଦିଅ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସୁଦାମା ନାମକ ଏକ ଗୋପ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତଦଂଶଶ୍ଚାତିତେଜସ୍ଵୀ ଲେଭେ ଜନ୍ମ ଚ ଭାରତେ । ସାମ୍ପ୍ରତଂ ରାଧିକାଶାପାଦ୍ଦନୁଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ
ସେ ଅଂଶ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏବେ ରାଧିକାଙ୍କର ଶାପରୁ, ସେ ଦାନବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଶଙ୍ଖଚୂଡେତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନ ଚ ତତ୍ସମଃ । ଗୋଲୋକେ ତ୍ଵାଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମୋନ୍ମଥିତମାନସଃ
ତିନି ଲୋକରେ ସେ ଶଂଖଚୂଡ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଗୋଲୋକରେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ ଅଭିଲାଷାରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଥିଲା।
ଵିଲମ୍ଭିତୁଂ ନ ଶଶାକ ରାଧିକାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ । ସ ଚ ଜାତିସ୍ମରସ୍ତସ୍ମାତ୍ସଦାମାଭୂଚ୍ଚ ସାଗରେ
ରାଧିକାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେ ବିଳମ୍ବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ଜାତିସ୍ମର ହେଲେ ଏବଂ ସାଗରରେ ସୁଦାମା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଜାତିସ୍ମରା ତ୍ଵମପି ସା ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ସୁନ୍ଦରି । ଅଧୁନା ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତ୍ଵଂ ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯସି ଶୋଭନେ
ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜାତିସ୍ମର, ସବୁ କଥା ଜାଣିଛ। ଏବେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ପଶ୍ଚାନ୍ନାରାଯଣଂ ଶାନ୍ତଂ କାନ୍ତମେଵ ଵରିଷ୍ଯସି । ଶାପାନ୍ନାରାଯଣସ୍ଯୈଵ କଲଯା ଦୈଵଯୋଗତଃ
ପରେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ନାରାୟଣକୁ ଚୟନ କରିବ। ନାରାୟଣଙ୍କର ଶାପରୁ, ଦେବତାଙ୍କର ଚୟନରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବେ ହେବ।