ଶିଵସ୍ତତ୍ପ୍ରାର୍ଥନାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ରସିକେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରିଯେ ତଵ ପ୍ରିଯାଃ ପଞ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵରଂ ଦଦୌ
ଶିବ, ରସର ମହାପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ହସି କହିଲେ: "ପ୍ରିୟେ, ତୁମର ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରିୟ ହେବେ,"—ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ତେନ ସା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ବଭୂଵ କାମିନୀ ପ୍ରିଯା । ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରସ୍ତାଵଂ ଵାସ୍ତଵଂ ଶୃଣୁ
ଏହି କାରଣରୁ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହେଲେ। ଏପରି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଲି; ଏବେ ସତ୍ୟ ଘଟଣା ଶୁଣ।
ଅଥ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଲଙ୍କାଯାଂ ସୀତାଂ ରାମୋ ମନୋହରାମ୍ । ଵିଭୀଷଣାଯ ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ଯଯୌ ପୁନଃ
ତାପରେ, ଲଙ୍କାରେ ମନୋହର ସୀତାକୁ ଫେରି ପାଇ, ରାମ ଲଙ୍କାକୁ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆଉ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏକାଦଶସହସ୍ରାବ୍ଦଂ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭାରତେ । ଜଗାମ ସର୍ଵୈର୍ଲୋକୈଶ୍ଚ ସାର୍ଧଂ ଵୈକୁଣ୍ଠମେଵ ଚ
ଭାରତରେ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇଲେ।
କମଲାଂଶା ଵେଦଵତୀ କମଲାଯାଂ ଵିଵେଶ ସା । କଥିତଂ ପୁଣ୍ଯମାଖ୍ଯାନଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ପାପନାଶନମ୍
କମଳାଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବେଦବତୀ, କମଳାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର କଥା କହିଲି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ପାପ ନଷ୍ଟ କରେ।
ସତତଂ ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ । ସନ୍ତି ଯସ୍ଯାଶ୍ଚ ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ସା ଚ ଵେଦଵତୀ ଶ୍ରୁତା
ଚାରିଟି ବେଦ ସଦା ମୂର୍ତ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବାର ଆଗରେ ଅଛି; ସେ ବେଦବତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଧର୍ମଧ୍ଵଜସୁତାଖ୍ଯାନଂ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ଧର୍ମଧ୍ୱଜର ଝିଅର କଥା ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଧର୍ମଧ୍ଵଜସୁତାତୁଲସ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଧର୍ମଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମାଧଵୀତି ଚ ଵିଶ୍ରୁତା । ନୃପେଣ ସାର୍ଧଂ ସାରାମେ ରେମେ ଚ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଧର୍ମଧ୍ୱଜର ଝିଅ ତୁଳସୀର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଧର୍ମଧ୍ୱଜର ପତ୍ନୀ ମାଧବୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ଶଯ୍ଯାଂ ରତିକରୀଂ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତାମ୍ । ଚନ୍ଦନାଲିପ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଵାଯୁନା
ସେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ମାଜା ଶୟନ କଲେ, ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦନରେ ଲିପ୍ତ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନର ବାୟୁରେ ଶୁଭିତ।
ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନମତିଚାର୍ଵଙ୍ଗୀ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତା । କାମୁକୀ ରସିକା ସୃଷ୍ଟା ରସିକେନ ଚ ସଂଯୁତା
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେହ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, କାମନାରେ ଭରିପୁରା, ରସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏକ ରସିକ ସହ ଏକତ୍ର।
ସୁରତେ ଵିରତିର୍ନାସ୍ତି ତଯୋଃ ସୁରତିଵିଜ୍ଞଯୋଃ । ଗତଂ ଦେଵଵର୍ଷଶତଂ ନ ଜ୍ଞାତଂ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ରତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ କେବେ ରତିର ବିରତି ହେଲାନି; ଦିନ ଓ ରାତି ଅଜାଣି ଦେବଶତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ତତୋ ରାଜା ମତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁରତାଦ୍ଵିରରାମ ଚ । କାମୁକୀ ସୁନ୍ଦରୀ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ ତୃପ୍ତିଂ ଜଗାମ ସା
ତାପରେ ରାଜା ଜ୍ଞାନ ଆସି, ରତିରୁ ବିରତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦରୀ କାମନାରେ ଭରିପୁରା, ସେ କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେନି।
ଦଧାର ଗର୍ଭଂ ସା ସଦ୍ଯୋ ଦୈଵାଦବ୍ଦଶତଂ ସତୀ । ଶ୍ରୀଗର୍ଭା ଶ୍ରୀଯୁତା ସା ଚ ସମ୍ବଭୂଵ ଦିନେ ଦିନେ
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସତ୍ୱରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ଏକଶତ ବର୍ଷ ଗର୍ଭରେ ରହିଲେ; ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଶୁଭେ କ୍ଷଣେ ଶୁଭଦିନେ ଶୁଭଯୋଗେ ଚ ସଂଯୁତେ । ଶୁଭଲଗ୍ନେ ଶୁଭାଂଶେ ଚ ଶୁଭସ୍ଵାମିଗ୍ରହାନ୍ଵିତେ
ଶୁଭ କ୍ଷଣ, ଶୁଭ ଦିନ, ଶୁଭ ଯୋଗ, ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଓ ଶୁଭ ଗ୍ରହପତି ସହିତ—
କାର୍ତିକୀପୂର୍ଣିମାଯାଂ ତୁ ସିତଵାରେ ଚ ପାଦ୍ମଜ । ସୁଷାଵ ସା ଚ ପଦ୍ମାଂଶାଂ ପଦ୍ମିନୀଂ ତାଂ ମନୋହରାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ହେ ପଦ୍ମଜ, ସେ ପଦ୍ମାଙ୍ଶ ଅଂଶରୁ ମନୋହର ପଦ୍ମିନୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଶରତ୍ପାର୍ଵଣଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯାଂ ଶରତ୍ପଙ୍କଜଲୋଚନାମ୍ । ପକ୍ଵବିମ୍ବାଧରୋଷ୍ଠୀଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ସସ୍ମିତାଂ ଗୃହମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଚକ୍ଷୁ ଶରତ ଦିନର ପଦ୍ମ ପରି, ଓଠ ଲାଲ ଫଳ ପରି ପକ୍କ, ଘର ଭିତରେ ହସି ହସି ଦେଖୁଥିଲେ ।
ହସ୍ତପାଦତଲାରକ୍ତାଂ ନିମ୍ନନାଭିଂ ମନୋରମାମ୍ । ତଦଧସ୍ତ୍ରିଵଲୀଯୁକ୍ତାଂ ନିତମ୍ବଯୁଗଵର୍ତୁଲାମ୍
ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଁ ତଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ନାବି ଗଭୀର, ଦେହ ମନୋହର, ନାବି ତଳେ ତିନିଟି ଭା ଥିଲା, ନିତମ୍ବ ଦୁଇଟି ଗୋଲାକାର ଓ ଶୁଭ୍ର ।
ଶୀତେ ସୁଖୋଷ୍ଣସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ସୁଖଶୀତଲାମ୍ । ଶ୍ଯାମାଂ ସୁକେଶୀଂ ରୁଚିରାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପରିମଣ୍ଡଲାମ୍
ଶୀତ ଦିନରେ ଦେହ ଉଷ୍ଣ ଓ ସୁଖଦ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନରେ ଶୀତଳ ଓ ଶାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଚମଡ଼ ଶ୍ୟାମା, ଚୁଲ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଦେହ ଆକୃତି ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ବୃକ୍ଷର ଗୋଲାକାର ପରି ।
ପୀତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭାଂ ସୁନ୍ଦରୀଷ୍ଵେଵ ସୁନ୍ଦରୀମ୍ । ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲନାଂ ଦାତୁମକ୍ଷମାଃ
ପୀତ ଚମ୍ପକ ଫୁଲର ଚାୟା ପରି ତାଙ୍କର ଚମକ, ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁନ୍ଦରତାରେ ତୁଳନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ କିଛି ସମାନ ଭାବିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତେନ ନାମ୍ନା ଚ ତୁଲସୀଂ ତାଂ ଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ସା ଚ ଭୂଯିଷ୍ଠମାନେନ ଯୋଗ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରକୃତିର୍ଯଥା
ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ତୁଳସୀ' ନାମରେ ଡାକନ୍ତି; ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ବଭାବ ସବୁଠୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଥିଲା ।
ସର୍ଵୈର୍ନିଷିଦ୍ଧା ତପସେ ଜଗାମ ବଦରୀଵନମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵାବ୍ଦଲକ୍ଷଂ ଚ ଚକାର ପରମଂ ତପଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରିବାରୁ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବଦରୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପ କଲେ ।
ମନସା ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵାମୀ ଭଵିତେତି ଚ ନିଶ୍ଚିତା । ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପାଃ ଶୀତେ ତୋଯଵସ୍ତ୍ରା ଚ ପ୍ରାଵୃଷି
ତାଙ୍କର ମନରେ ନାରାୟଣ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନରେ ପଞ୍ଚତପ କଲେ, ବର୍ଷା ଦିନରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ।
ଆସନସ୍ଥା ଵୃଷ୍ଟିଧାରାଃ ସହନ୍ତୀତି ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରଵର୍ଷଂ ଚ ଫଲତୋଯାଶନା ଚ ସା
ଆସନରେ ବସି ଦିନ ରାତି ବର୍ଷା ଝରା ଭୋଗ କରିଥିଲେ; ବିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଫଳ ଓ ପାଣି ଖାଇ ରହିଥିଲେ ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରଵର୍ଷଂ ଚ ପତ୍ରାହାରା ତପସ୍ଵିନୀ । ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ଵାଯ୍ଵାହାରା କୃଶୋଦରୀ
ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପତ୍ର ଖାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଚାଳିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ପବନ ଖାଇ ତାଙ୍କର ପେଟ ଶୁଣା ହେଇଗଲା ।
ତତୋ ଦଶସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ନିରାହାରା ବଭୂଵ ସା । ନିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯାଂ ଚୈକପାଦସ୍ଥାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କିଛି ଖାଇନାହିଁ; ଏକ ପାଁ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଅତି କ୍ଷୀଣ ଦେହରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପଦ୍ମଜ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ସମାଯଯୌ ଵରଂ ଦାତୁଂ ପରଂ ବଦରିକାଶ୍ରମମ୍ । ଚତୁର୍ମୁଖଂ ଚ ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନାମ ହଂସଵାହନମ୍
ସେ ବଦରୀକା ଆଶ୍ରମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଲେ; ଚତୁର୍ମୁଖ ହଂସବାହନକୁ ଦେଖି ତୁଳସୀ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ତାମୁଵାଚ ଜଗତ୍କର୍ତା ଵିଧାତା ଜଗତାମପି । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ତୁଲସି ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଚ୍ଛିତମ୍
ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନିୟମକ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁଳସୀ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ବର ଚୟନ କର ।'
ହରିଭକ୍ତିଂ ହରେର୍ଦାସ୍ଯମଜରାମରତାମପି । ତୁଲସ୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣୁ ତାତ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ହରିଙ୍କୁ ସେବା, ଓ ଜରା ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି—' ତୁଳସୀ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ପିତା, ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା କହିବି ।'
ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ଯାପି ପୁରତଃ କା ଲଜ୍ଜା ମମ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଅହଂ ତୁ ତୁଲସୀ ଗୋପୀ ଗୋଲୋକେଽହଂ ସ୍ଥିତା ପୁରା
'ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଠାରେ ମୋର କେଉଁ ଲଜ୍ଜା ରହିଛି? ମୁଁ ତୁଳସୀ, ଗୋଲୋକରେ ଗୋପୀ ଭାବରେ ଥିଲି ।'
କୃଷ୍ଣପ୍ରିଯା କିଂକରୀ ଚ ତଦଂଶା ତତ୍ସଖୀ ପ୍ରିଯା । ଗୋଵିନ୍ଦରତିସମ୍ଭୁକ୍ତାମତୃପ୍ତାଂ ମାଂ ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାମ୍
'ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କର ସେବକୀ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ସଖୀ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଉପଭୋଗ କରିଲି, ତଥାପି ମନ ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ଅଚେତନ ହେଇଗଲି ।'