ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୌ ଶ୍ରିଯା ଭ୍ରଷ୍ଟୌ କମଲାତପସା ରତୌ । ତଯୋଶ୍ଚ ଭାର୍ଯଯୋର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କଲଯା ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ହରାଇଛନ୍ତି, କମଳା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ।
ସମ୍ପଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ତଦା ତୌ ଚ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ । ମୃତସ୍ତେ ସେଵକଃ ଶମ୍ଭୋ ଗଚ୍ଛ ଯୂଯଂ ଚ ଗଚ୍ଛତ
ତାପରେ ସେମାନେ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହେବେ। ତୁମର ସେବକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଏବେ ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମୀକଃ ସଭାତୋଽଭ୍ଯନ୍ତରଂଗତଃ । ଦେଵା ଜଗ୍ମୁଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପରଯା ମୁଦା । ଶିଵଶ୍ଚ ତପସେ ଶୀଘ୍ରଂ ପରିପୂର୍ଣତମୋ ଯଯୌ
ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ସଭାସଦଙ୍କୁ ନେଇ ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର୍ଷରେ ଫେରିଗଲେ। ଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ମହାଲକ୍ଷମ୍ଯା ଵେଦଵତୀରୂପେଣ ରାଜଗୃହେ ଜନ୍ମଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ତୌ ଚ ସମାରାଧ୍ଯ ଚୋଗ୍ରେଣ ତପସା ମୁନେ । ଵରମିଷ୍ଟଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ସମ୍ପ୍ରାପତୁରଭୀପ୍ସିତମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୁନି, ଦୁହେଁ ଲୋକେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତା’ପରେ, ଦୁହେଁ ନିଜେ ନିଜେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଵରେଣୈଵ ତୌ ପୃଥ୍ଵୀଶୌ ବଭୂଵତୁଃ । ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତୌ ପୁତ୍ରଵନ୍ତୌ ଧର୍ମଧ୍ଵଜକୁଶଧ୍ଵଜୌ
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେଇ ଦୁଇ ଭୂମିର ରାଜା ହେଲେ, ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପୁଅ ଥିବା—ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ଓ କୁଶଧ୍ୱଜ।
କୁଶଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଚ ଦେଵୀ ମାଲାଵତୀ ସତୀ । ସା ସୁଷାଵ ଚ କାଲେନ କମଲାଂଶାଂ ସୁତାଂ ସତୀମ୍
କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ମାଳାବତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ରାଚାରିଣୀ ରାଣୀ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, କମଳାଙ୍ଶ ଭାଗ ଥିବା ଏକ ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସା ଚ ଭୂଯିଷ୍ଠକାଲେନ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତା ବଭୂଵ ହ । କୃତ୍ଵା ଵେଦଧ୍ଵନିଂ ସ୍ପଷ୍ଟମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ସୂତିକାଗୃହାତ୍
ସମୟ କେତେକ ପରେ, ସେ କନ୍ୟା ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବେଦର ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଜନ୍ମଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ।
ଵେଦଧ୍ଵନିଂ ସା ଚକାର ଜାତମାତ୍ରେଣ କନ୍ଯକା । ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ଚ ଵେଦଵତୀଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ସେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବେଦର ଧ୍ୱନି କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବେଦବତୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଜାତମାତ୍ରେଣ ସୁସ୍ନାତା ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍ । ସର୍ଵୈର୍ନିଷିଦ୍ଧା ଯତ୍ନେନ ନାରାଯଣପରାଯଣା
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଲଗି ରହିଲେ।
ଏକମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚୈଵ ପୁଷ୍କରେ ଚ ତପସ୍ଵିନୀ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରାଂ ଚ ତପସ୍ଯାଂ ଚ ଲୀଲଯା ହି ଚକାର ସା
ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ପୁଷ୍କର ତୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାକୁ ସହଜରେ କରିଥିଲେ।
ତଥାପି ପୁଷ୍ଟା ନ କ୍ଲିଷ୍ଟା ନଵଯୌଵନସଂଯୁତା । ସୁଶ୍ରାଵ ସା ଚ ସହସା ସୁଵାଚମଶରୀରିଣୀମ୍
ତଥାପି, ସେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ରହିଲେ, ନୂତନ ଯୌବନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ହଠାତ୍ ଏକ ଦେହବିହୀନ ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ।
ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଚ ତେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିର୍ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ପତିଂ ଲପ୍ସ୍ଯସି ସୁନ୍ଦରି
‘ତୁମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱୟଂ ହରି ହେବେ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇବ।’
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ସା ହୃଷ୍ଟା ଚକାର ହ ପୁନସ୍ତପଃ । ଅତୀଵ ନିର୍ଜନସ୍ଥାନେ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ପୁନି ଏକାକୀ ଅତି ନିର୍ଜନ ପାହାଡ଼ ଗନ୍ଧମାଦନରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ସୁଚିରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସମୁଵାସ ସା । ଦଦର୍ଶ ପୁରତସ୍ତତ୍ର ରାଵଣଂ ଦୁର୍ନିଵାରଣମ୍
ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ସଂସାରରେ ବାସ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାବଣ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାତିଥିଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପାଦ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ କିଲ । ସୁସ୍ଵାଦୁଭୂତଂ ଚ ଫଲଂ ଜଲଂ ଚାପି ସୁଶୀତଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତିଥି ସମ୍ମାନରେ ସେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି, ମଧୁର ଫଳ ଓ ଅତି ଶୀତଳ ଜଳ ଦେଲେ।
ତଚ୍ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପାପିଷ୍ଠଶ୍ଚୋଵାସ ତତ୍ସମୀପତଃ । ଚକାର ପ୍ରଶ୍ନମିତି ତାଂ କା ତ୍ଵଂ କଲ୍ଯାଣି ଵର୍ତସେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏହା ଭୋଜନ କରି, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିଗଲେ ଓ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ?'
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଵରାରୋହାଂ ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ଶରତ୍ପଦ୍ମୋତ୍ସଵାସ୍ଯାଂ ଚ ସସ୍ମିତାଂ ସୁଦତୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଟି ଓ ସ୍ତନ, ଶରତ୍କାଳୀନ ପଦ୍ମ ପରି ମୁହଁ, ହସୁଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ ଓ ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି—
ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ କୃପଣଃ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ । ସ କରେଣ ସମାକୃଷ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗାରଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
କାମବାଣରେ ଆକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖୀ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ହାତ ଧରି, ଅଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସତୀ ଚୁକୋପ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ସ୍ତମ୍ଭିତଂ ଚ ଚକାର ହ । ସ ଜଡୋ ହସ୍ତପାଦୈଶ୍ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଚ କ୍ଷମଃ
ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ; ସେ ଜଡ ହୋଇ, ହାତ ପା ଚଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ମନସା ଦେଵୀଂ ପ୍ରଯଯୌ ପଦ୍ମଲୋଚନାମ୍ । ସା ତୁଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ସ୍ତଵନଂ ସୁକୃତଂ ଚ ଚକାର ହ
ସେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ପଦ୍ମନୟନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଦେବୀ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାହାକୁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସା ଶଶାପ ମଦର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ଵିନଂକ୍ଷ୍ଯସି ସବାନ୍ଧଵଃ । ସ୍ପୃଷ୍ଟାହଂ ଚ ତ୍ଵଯା କାମାଦ୍ ବଲଂ ଚାପ୍ଯଵଲୋକଯ
ସେ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେବ। ଏବଂ ଆମକୁ ଚୁଇଁବାରୁ, ଏବେ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ଯୋଗେନ ଦେହତ୍ଯାଗଂ ଚକାର ହ । ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତାଂ ଚ ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହଂ ରାଵଣୋ ଯଯୌ
ଏପରି କହି, ସେ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଦେହ ଛାଡିଲେ। ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ତାକୁ ରଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅହୋ କିମଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ କିଂ କୃତଂ ଵାନଯାଧୁନା । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିଲଲାପ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଆହା, କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି! ସେ ଏବେ କଣ କରିଲେ? ଏପରି ଭାବି ଭାବି, ରାବଣ ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖ କରିଲେ।
ସା ଚ କାଲାନ୍ତରେ ସାଧ୍ଵୀ ବଭୂଵ ଜନକାତ୍ମଜା । ସୀତାଦେଵୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଯଦର୍ଥେ ରାଵଣୋ ହତଃ
ସମୟ କେତେକ ପରେ, ସେ ସତୀ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସୀତାଦେବୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ନେଇ ରାବଣ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ମହାତପସ୍ଵିନୀ ସା ଚ ତପସା ପୂର୍ଵଜନ୍ମତଃ । ଲେଭେ ରାମଂ ଚ ଭର୍ତାରଂ ପରିପୂର୍ଣତମଂ ହରିମ୍
ସେ ମହାତପସ୍ୱିନୀ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହରି ରାମଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ପାଇଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ ତପସାଽଽରାଧ୍ଯ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ସା ରମା ସୁଚିରଂ ରେମେ ରାମେଣ ସହ ସୁନ୍ଦରୀ
ତପସ୍ୟାରେ ଆରାଧନା କରି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଜଗତ୍ନାଥକୁ ପାଇଲେ। ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ରମା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ଜାତିସ୍ମରା ନ ସ୍ମରତି ତପସଶ୍ଚ କ୍ଲମଂ ପୁରା । ସୁଖେନ ତଜ୍ଜହୌ ସର୍ଵଂ ଦୁଃଖଂ ଚାପି ସୁଖଂ ଫଲେ
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ମନେ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ମନେ କରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦେଲେ, କାରଣ ସୁଖ ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
ନାନାପ୍ରକାରଵିଭଵଂ ଚକାର ସୁଚିରଂ ସତୀ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁକୁମାରଂ ତମତୀଵ ନଵଯୌଵନା
ସେ ସତୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ସେ ସୁକୁମାର, ନବଯୁବକ ପତିକୁ ପାଇଲେ।
ଗୁଣିନଂ ରସିକଂ ଶାନ୍ତଂ କାନ୍ତଂ ଦେଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ରୁଚିରଂ ତଥା ଲେଭେ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ସେ ଚାହିଁଥିବା ପରି, ଗୁଣବତୀ, ରସିକ, ଶାନ୍ତ, ଅପୂର୍ବ, ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ରମଣୀୟ ପତିକୁ ପାଇଲେ।
ପିତୁଃ ସତ୍ଯପାଲନାର୍ଥଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ରଘୂଦ୍ଵହଃ । ଜଗାମ କାନନଂ ପଶ୍ଚାତ୍କାଲେନ ଚ ବଲୀଯସା
ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦା ପାଳନ ପାଇଁ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ କାନନକୁ ଗଲେ।