ସୁଖାସନେ ସୁଖାସୀନଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରମ୍ । ଶ୍ଵେତଚାମରଵାତେନ ସେଵିତଂ ଵିଷ୍ଣୁପାର୍ଷଦୈଃ
ସୁଖଦାୟକ ଆସନରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନେ ଶ୍ୱେତ ଚାମର ଝାଳୁଛନ୍ତି।
ପୀଯୂଷତୁଲ୍ଯମଧୁରଂ ଵଚନଂ ସୁମନୋହରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ଆଗତୋଽସି କଥଂ ଚାତ୍ର ଵଦ କୋପସ୍ଯ କାରଣମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଅମୃତ ସମାନ ମଧୁର ଏବଂ ମନୋହର। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ମୋତେ କୁହ।'
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ଵୃଷଧ୍ଵଜଂ ଚ ମଦ୍ଭକ୍ତଂ ମମ ପ୍ରାଣାଧିକଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ସୂର୍ଯଃ ଶଶାପ ଇତି ମେ ପ୍ରକୋପସ୍ଯ ତୁ କାରଣମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ, 'ବୃଷଧ୍ୱଜ ମୋର ଭକ୍ତ, ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେଠିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—ଏହିଠାରେ ମୋର କ୍ରୋଧର କାରଣ।'
ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲଶୋକେନ ସୂର୍ଯଂ ହନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ । ସ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରପନ୍ନଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ସ ଵିଧିସ୍ତ୍ଵଯି
ପୁଅ ପ୍ରତି ମାତାପିତାଙ୍କ ଭଳି ଶୋକରେ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଶରଣ ନେଲେ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ତ୍ଵଯି ଯେ ଶରଣାପନ୍ନା ଧ୍ଯାନେନ ଵଚସାପି ଵା । ନିରାପଦୋ ଵିଶଙ୍କାସ୍ତେ ଜରା ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ତୈର୍ଜିତଃ
ଯେମାନେ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭୟ କିମ୍ବା ଆପଦରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନେ ଜୟ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଶରଣାପନ୍ନାସ୍ତତ୍ଫଲଂ କିଂ ଵଦାମି ଭୋଃ । ହରିସ୍ମୃତିଶ୍ଚାଭଯଦା ସର୍ଵମଙ୍ଗଲଦା ସଦା
ଶରଣ ନେଇଥିବାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ଫଳ କଣ ଦେଖାଇବି? ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ସଦା ଭୟହର ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
କିଂ ମେ ଭକ୍ତସ୍ଯ ଭଵିତା ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ । ଶ୍ରୀହତସ୍ଯାସ୍ଯ ମୂଢସ୍ଯ ସୂର୍ଯଶାପେନ ହେତୁନା
ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ କଣ ହେବ? ଏହି ଜଗତ୍ପତି, ମୋତେ କୁହ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ଶ୍ରୀହୀନ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ କାଲୋଽତିଯାତୋ ଦୈଵେନ ଯୁଗାନାମେକଵିଂଶତିଃ । ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଘଟିକାର୍ଧେନ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମାଲଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବହୁତ ବର୍ଷ, ଏକୋଇଶି ଯୁଗ କଟିଗଲା। ତୁମେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଯାଅ।'
ଵୃଷଧ୍ଵଜୋ ମୃତଃ କାଲାଦ୍ଦୁର୍ନିଵାର୍ଯାତ୍ସୁଦାରୁଣାତ୍ । ରଥଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ମୃତଃ ସୋଽପି ଶ୍ରିଯା ହତଃ
ବୃଷଧ୍ୱଜ କାଳର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପୁଅ ରଥଧ୍ୱଜ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତତ୍ପୁତ୍ରୌ ଚ ମହାଭାଗୌ ଧର୍ମଧ୍ଵଜକୁଶଧ୍ଵଜୌ । ହୃତଶ୍ରିଯୌ ସୂର୍ଯଶାପାତ୍ସ୍ମୃତୌ ପରମଵୈଷ୍ଣଵୌ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ଓ କୁଶଧ୍ୱଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୌ ଶ୍ରିଯା ଭ୍ରଷ୍ଟୌ କମଲାତପସା ରତୌ । ତଯୋଶ୍ଚ ଭାର୍ଯଯୋର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କଲଯା ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ହରାଇଛନ୍ତି, କମଳା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ।
ସମ୍ପଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ତଦା ତୌ ଚ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ । ମୃତସ୍ତେ ସେଵକଃ ଶମ୍ଭୋ ଗଚ୍ଛ ଯୂଯଂ ଚ ଗଚ୍ଛତ
ତାପରେ ସେମାନେ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହେବେ। ତୁମର ସେବକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଏବେ ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମୀକଃ ସଭାତୋଽଭ୍ଯନ୍ତରଂଗତଃ । ଦେଵା ଜଗ୍ମୁଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପରଯା ମୁଦା । ଶିଵଶ୍ଚ ତପସେ ଶୀଘ୍ରଂ ପରିପୂର୍ଣତମୋ ଯଯୌ
ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ସଭାସଦଙ୍କୁ ନେଇ ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର୍ଷରେ ଫେରିଗଲେ। ଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ମହାଲକ୍ଷମ୍ଯା ଵେଦଵତୀରୂପେଣ ରାଜଗୃହେ ଜନ୍ମଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ତୌ ଚ ସମାରାଧ୍ଯ ଚୋଗ୍ରେଣ ତପସା ମୁନେ । ଵରମିଷ୍ଟଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ସମ୍ପ୍ରାପତୁରଭୀପ୍ସିତମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୁନି, ଦୁହେଁ ଲୋକେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତା’ପରେ, ଦୁହେଁ ନିଜେ ନିଜେ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଵରେଣୈଵ ତୌ ପୃଥ୍ଵୀଶୌ ବଭୂଵତୁଃ । ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତୌ ପୁତ୍ରଵନ୍ତୌ ଧର୍ମଧ୍ଵଜକୁଶଧ୍ଵଜୌ
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେଇ ଦୁଇ ଭୂମିର ରାଜା ହେଲେ, ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପୁଅ ଥିବା—ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ଓ କୁଶଧ୍ୱଜ।
କୁଶଧ୍ଵଜସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଚ ଦେଵୀ ମାଲାଵତୀ ସତୀ । ସା ସୁଷାଵ ଚ କାଲେନ କମଲାଂଶାଂ ସୁତାଂ ସତୀମ୍
କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ମାଳାବତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ରାଚାରିଣୀ ରାଣୀ, ସମୟ ଆସିଲାପରେ, କମଳାଙ୍ଶ ଭାଗ ଥିବା ଏକ ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସା ଚ ଭୂଯିଷ୍ଠକାଲେନ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତା ବଭୂଵ ହ । କୃତ୍ଵା ଵେଦଧ୍ଵନିଂ ସ୍ପଷ୍ଟମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ସୂତିକାଗୃହାତ୍
ସମୟ କେତେକ ପରେ, ସେ କନ୍ୟା ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବେଦର ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଜନ୍ମଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ।
ଵେଦଧ୍ଵନିଂ ସା ଚକାର ଜାତମାତ୍ରେଣ କନ୍ଯକା । ତସ୍ମାତ୍ତାଂ ଚ ଵେଦଵତୀଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ସେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବେଦର ଧ୍ୱନି କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବେଦବତୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଜାତମାତ୍ରେଣ ସୁସ୍ନାତା ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍ । ସର୍ଵୈର୍ନିଷିଦ୍ଧା ଯତ୍ନେନ ନାରାଯଣପରାଯଣା
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଲଗି ରହିଲେ।
ଏକମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚୈଵ ପୁଷ୍କରେ ଚ ତପସ୍ଵିନୀ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରାଂ ଚ ତପସ୍ଯାଂ ଚ ଲୀଲଯା ହି ଚକାର ସା
ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ପୁଷ୍କର ତୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାକୁ ସହଜରେ କରିଥିଲେ।
ତଥାପି ପୁଷ୍ଟା ନ କ୍ଲିଷ୍ଟା ନଵଯୌଵନସଂଯୁତା । ସୁଶ୍ରାଵ ସା ଚ ସହସା ସୁଵାଚମଶରୀରିଣୀମ୍
ତଥାପି, ସେ ସୁସ୍ଥ ଓ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ରହିଲେ, ନୂତନ ଯୌବନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ; ହଠାତ୍ ଏକ ଦେହବିହୀନ ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ।
ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଚ ତେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିର୍ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ପତିଂ ଲପ୍ସ୍ଯସି ସୁନ୍ଦରି
‘ତୁମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱୟଂ ହରି ହେବେ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇବ।’
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ସା ହୃଷ୍ଟା ଚକାର ହ ପୁନସ୍ତପଃ । ଅତୀଵ ନିର୍ଜନସ୍ଥାନେ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ପୁନି ଏକାକୀ ଅତି ନିର୍ଜନ ପାହାଡ଼ ଗନ୍ଧମାଦନରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ସୁଚିରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସମୁଵାସ ସା । ଦଦର୍ଶ ପୁରତସ୍ତତ୍ର ରାଵଣଂ ଦୁର୍ନିଵାରଣମ୍
ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ସଂସାରରେ ବାସ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାବଣ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାତିଥିଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପାଦ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ କିଲ । ସୁସ୍ଵାଦୁଭୂତଂ ଚ ଫଲଂ ଜଲଂ ଚାପି ସୁଶୀତଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତିଥି ସମ୍ମାନରେ ସେ ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି, ମଧୁର ଫଳ ଓ ଅତି ଶୀତଳ ଜଳ ଦେଲେ।
ତଚ୍ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ପାପିଷ୍ଠଶ୍ଚୋଵାସ ତତ୍ସମୀପତଃ । ଚକାର ପ୍ରଶ୍ନମିତି ତାଂ କା ତ୍ଵଂ କଲ୍ଯାଣି ଵର୍ତସେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଏହା ଭୋଜନ କରି, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିଗଲେ ଓ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? ଏଠାରେ କାହିଁକି ଆସିଛ?'
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଵରାରୋହାଂ ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ଶରତ୍ପଦ୍ମୋତ୍ସଵାସ୍ଯାଂ ଚ ସସ୍ମିତାଂ ସୁଦତୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଟି ଓ ସ୍ତନ, ଶରତ୍କାଳୀନ ପଦ୍ମ ପରି ମୁହଁ, ହସୁଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ ଓ ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି—
ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ କୃପଣଃ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ । ସ କରେଣ ସମାକୃଷ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗାରଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
କାମବାଣରେ ଆକ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖୀ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ହାତ ଧରି, ଅଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସତୀ ଚୁକୋପ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ସ୍ତମ୍ଭିତଂ ଚ ଚକାର ହ । ସ ଜଡୋ ହସ୍ତପାଦୈଶ୍ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଚ କ୍ଷମଃ
ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ; ସେ ଜଡ ହୋଇ, ହାତ ପା ଚଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ମନସା ଦେଵୀଂ ପ୍ରଯଯୌ ପଦ୍ମଲୋଚନାମ୍ । ସା ତୁଷ୍ଟା ତସ୍ଯ ସ୍ତଵନଂ ସୁକୃତଂ ଚ ଚକାର ହ
ସେ ମନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ପଦ୍ମନୟନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଦେବୀ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାହାକୁ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।