ନିତ୍ଯମୀର୍ଷ୍ଯତି ତାଂ ଵାଣୀ ନ ଚ ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଗଙ୍ଗା ଶଶାପ କୋପେନ ଭାରତେ ଚ ହରିପ୍ରିଯା
ବାଣୀ ସେ ଦେବୀ ଉପରେ ସଦା ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ୱତୀ ଉପରେ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା କ୍ରୋଧରେ, ଭାରତରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଗଙ୍ଗଯା ସହ ତସ୍ଯୈଵ ତିସ୍ରୋ ଭାର୍ଯା ରମାପତେଃ । ସାର୍ଧଂ ତୁଲସ୍ଯା ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ଚତସ୍ରଶ୍ଚାଭଵନ୍ମୁନେ
ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତିଙ୍କର ତିନୋଟି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ପରେ ତୁଳସୀଙ୍କ ସହ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଚାରିଟି ହେଲା, ମୁନି।
ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ଶକ୍ତିପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ସାଧ୍ଵୀ କଥଂ ସା ଚ ବଭୂଵ ହ । ତୁଲସୀ କୁତ୍ର ସମ୍ଭୂତା କା ଵା ସା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ନୀତିମତୀ ତୁଳସୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ତୁଳସୀ କେଉଁଠି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କିଏ ଥିଲେ?
କସ୍ଯ ଵା ସା କୁଲେ ଜାତା କସ୍ଯ କନ୍ଯା କୁଲେ ସତୀ । କେନ ଵା ତପସା ସା ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ସେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, କାହାର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ନିର୍ଵିକାରଂ ନିରୀହଂ ଚ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵସ୍ଵରୂପକମ୍ । ନାରାଯଣଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ କିପରି ନିର୍ବିକାର, ନିର୍ଇଛା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାର ଥିବା, ନାରାୟଣ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ସର୍ଵାରାଧ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ସର୍ଵାଧାରଂ ସର୍ଵରୂପଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପରିପାଲକମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତର କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଆକାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?
କଥମେତାଦୃଶୀ ଦେଵୀ ଵୃକ୍ଷତ୍ଵଂ ସମଵାପ ହ । କଥଂ ସାପ୍ଯସୁରଗ୍ରସ୍ତା ସମ୍ବଭୂଵ ତପସ୍ଵିନୀ
ଏପରି ଦେବୀ କିପରି ଗଛ ରୂପ ନେଲେ? ଏବଂ କିପରି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ହେଲେ?
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମେ ମନୋ ଲୋଲଂ ପ୍ରେରଯନ୍ମାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସନ୍ଦେହଂ ସର୍ଵଂ ସନ୍ଦେହଭଞ୍ଜନ
ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଚଞ୍ଚଳ, ପୁନଃପୁନଃ ମୋତେ ପ୍ରେରିତ କରୁଛି। ହେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂରକରିବାଳେ, ଆପଣ ମୋ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମନୁଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସାଵର୍ଣିଃ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଚିଃ । ଯଶସ୍ଵୀ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦକ୍ଷ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଧର୍ମିକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ପବିତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମସାଵର୍ଣିର୍ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଚିଃ । ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମସାଵର୍ଣିର୍ଵୈଷ୍ଣଵଶ୍ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସାବର୍ଣି ଧର୍ମିକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଧର୍ମ ସାବର୍ଣି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ରୁଦ୍ରସାଵର୍ଣିର୍ଭକ୍ତିମାନ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଦେଵସାଵର୍ଣିର୍ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତପରାଯଣଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରୁଦ୍ର ସାବର୍ଣି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦେବ ସାବର୍ଣି ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରସାଵର୍ଣିର୍ମହାଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ । ଵୃଷଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜପରାଯଣଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ସାବର୍ଣି ମହାବିଷ୍ଣୁରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୃଷଧ୍ୱଜ, ବୃଷଧ୍ୱଜରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
(ଵୃକ୍ଷଧ୍ଵଜ ପାଠଭେଦ) ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ସ୍ଵଯଂ ଶମ୍ଭୁରାସୀଦ୍ଦେଵଯୁଗତ୍ରଯମ୍ । ପୁତ୍ରାଦପି ପରଃ ସ୍ନେହୋ ନୃପେ ତସ୍ମିଞ୍ଛିଵସ୍ଯ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ତିନି ଦେବ ଯୁଗ ଧରି ବସିଥିଲେ; ସେ ରାଜା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କର ସ୍ନେହ ପୁତ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା।
ନ ଚ ନାରାଯଣଂ ମେନେ ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ନ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ପୂଜାଂ ଚ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଦୂରୀଭୂତା ଚକାର ସଃ
ସେ ନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ, ନ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଗଣନା କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାକୁ ସେ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ।
ଭାଦ୍ରେ ମାସି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜାଂ ମତ୍ତୋ ବଭଞ୍ଜ ହ । ତଥା ମାଘୀଯପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଵିସ୍ମୃତା ସର୍ଵଦୈଵତୈଃ
ଭାଦ୍ର ମାସରେ, ସେ ଅହଂକାରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜା ଭଙ୍ଗ କଲେ; ଏହିପରି, ମାଘ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ତାରିଖରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ପାପଃ ସରସ୍ଵତୀପୂଜାଂ ଦୂରୀଭୂତା ଚକାର ସଃ । ଯଜ୍ଞଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାଂ ଚ ନିନ୍ଦନ୍ତଂ ତଂ ଦିଵାକରଃ
ସେ ପାପୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଅବହେଳା କଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ।
ଚୁକୋପ ଦେଵୋ ଭୂପେନ୍ଦ୍ରଂ ଶଶାପ ଶିଵକାରଣାତ୍ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଭଵେତି ତଂ ଶଶାପ ଦିଵାକରଃ
ଦେବତା ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିର ରାଜା ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, କହିଲେ— 'ତୁମେ ତୁମର ତେଜ ହରାଇବ।' ଏଭଳି ଦିନକର ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ସୂର୍ଯମଧାଵଚ୍ଛଙ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପିତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ଦିନେଶଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ
ଶିବ ନିଜେ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ; ଏବଂ ଦିନଙ୍କ ନାଥ ତାଙ୍କର ବାପା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଶିଵସ୍ତ୍ରିଶୂଲହସ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଯଯୌ କ୍ରୁଧା । ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଚ ଯଯୌ ଭିଯା
ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶିବ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଭୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମକଶ୍ଯପମାର୍ତଣ୍ଡାଃ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ଶୁଷ୍କତାଲୁକାଃ । ନାରାଯଣଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ତେ ଯଯୁଃ ଶରଣଂ ଭିଯା
ବ୍ରହ୍ମା, କଶ୍ୟପ ଓ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଭୟରେ ତାଲୁ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ମୂର୍ଛା ପ୍ରଣେମୁସ୍ତେ ଗତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ସର୍ଵଂ ନିଵେଦନଂ ଚକ୍ରୁର୍ଭଯସ୍ଯ କାରଣଂ ହରୌ
ସେମାନେ ଯାଇ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ମାଥା ନମାଇଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ସ୍ତୁତି କଲେ; ଭୟର କାରଣ ସମସ୍ତ କଥା ହରିଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ନାରାଯଣଶ୍ଚ କୃପଯା ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ହ୍ଯଭଯଂ ଦଦୌ । ସ୍ଥିରା ଭଵତ ହେ ଭୀତା ଭଯଂ କିଞ୍ଚ ମଯି ସ୍ଥିତେ
ନାରାୟଣ ଦୟା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ, କହିଲେ— 'ହେ ଭୟଭୀତମାନେ, ଦୃଢ଼ ହୁଅ; ମୁଁ ଥିବାବେଳେ କେଉଁ ଭୟ ରହିପାରିବ?'
ସ୍ମରନ୍ତି ଯେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ମାଂ ଵିପତ୍ତୌ ଭଯାନ୍ଵିତାଃ । ତାଂସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ରକ୍ଷାମି ଚକ୍ରହସ୍ତସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଠି ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଲୋକେ ବିପଦ ଓ ଭୟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ଚକ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ପାତାହଂ ଜଗତାଂ ଦେଵାଃ କର୍ତା ଚ ସତତଂ ସଦା । ସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ସଂହର୍ତା ଶିଵରୂପତଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଦେବମାନେ; ସଦା ଏବଂ ସର୍ବଦା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଶିବ ରୂପେ ସଂହାର କରେ।
ଶିଵୋଽହଂ ତ୍ଵମହଂ ଚାପି ସୂର୍ଯୋଽହଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକଃ । ଵିଧାଯ ନାନାରୂପଂ ଚ କରୋମି ସୃଷ୍ଟିପାଲନମ୍
ମୁଁ ଶିବ, ମୁଁ ତୁମେ, ଏବଂ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଗୁଣ ଥିବା; ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କରେ।
ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଭଯଂ କୁତଃ । ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମଦ୍ଵରେଣ ଭଯଂ ଵୋ ନାସ୍ତି ଶଙ୍କରାତ୍
ତମେ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ; ଏବେ ଆଉ କେଉଁ ଭୟ ରହିଲା? ଆଜିଠାରୁ ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନେଇ କେବେ ଭୟ ପାଇବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵେଶୋ ଵୈ ସ ଭଗଵାଚ୍ଛଙ୍କରଶ୍ଚ ସତାଂ ପତିଃ । ଭକ୍ତାଧୀନଶ୍ଚ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତାତ୍ମା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଠାରେ ପ୍ରଭୁ; ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ସୁଦର୍ଶନଃ ଶିଵଶ୍ଚୈଵ ମମ ପ୍ରାଣାଧିକଃ ପ୍ରିଯଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେଷୁ ନ ତେଜସ୍ଵୀ ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନନଯୋଃ ପରଃ
ସୁଦର୍ଶନ ଓ ଶିବ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏହି ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଅନ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ବୀ ନୁହଁନ୍ତି।
ଶକ୍ତଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହାଦେଵଃ ସୂର୍ଯକୋଟିଂ ଚ ଲୀଲଯା । କୋଟିଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣାମେଵଂ ନାସାଧ୍ଯଂ ଶୂଲିନଃ ପ୍ରଭୋଃ
ମହାଦେବ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି; ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ବାହ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ନୈଵ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧ୍ଯାଯତେ ମାଂ ଦିଵାନିଶମ୍ । ମନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମଦ୍ଗୁଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ ଗାଯତି
ସେ ବାହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦିନ ରାତି ଭକ୍ତି ସହିତ ପଞ୍ଚମୁଖରେ ମୋ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଣ ଗାଇଥାନ୍ତି।