ଵିଦଗ୍ଧଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଙ୍ଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ ଭଵେତ୍ । ଉପସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଵଯଂ କନ୍ଯାଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତୀହ ଯଃ ପୁମାନ୍
ଚତୁର ନାରୀ ଓ ଚତୁର ପୁରୁଷଙ୍କ ମିଳନ ସତ୍ୟରେ ଗୁଣବାନ ହୁଏ; ଏଠି ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଣେ କନ୍ୟା ନିଜେ ଆସି ମିଳେ, ସେ ନେଇନଥିଲେ—
ତଂ ଵିହାଯ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୁଷ୍ଟା ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯୋ ଭଵେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ ସୋ ଽପି ପ୍ରକୃତିଂ ନାଵମନ୍ଯତେ
ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନା, ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରାକୃତିକାଃ ପୁଂସଃ କାମିନ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତେଃ କଲାଃ । ତ୍ଵମେଵ ଭଗଵାନ୍ନାଥୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ସମସ୍ତ ନାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ, ତୁମେ ଏକାକି ସ୍ୱାମୀ, ଗୁଣରୁ ତାର, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ।
ଅର୍ଧାଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଽର୍ଧାଙ୍ଗେନ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । କୃଷ୍ଣଵାମାଙ୍ଗସମ୍ଭୂତା ବଭୂଵ ରାଧିକା ପୁରା
ଦୁଇଟି ବାହୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଧ ଦେହ ହେଉଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧ ଚାରି ବାହୁ ହେଉଛନ୍ତି; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ଦେହଅଂଶରୁ ପୂର୍ବେ ରାଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଂଶଃ ସ୍ଵଯଂ ସା ଚ ଵାମାଂଶଃ କମଲା ତଥା । ତେନେଯଂ ତ୍ଵାଂ ଵୃଣୋତ୍ଯେଵ ଯତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦେହସମ୍ଭଵା
ଡାହାଣ ଅଂଶ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ, ବାମ ଅଂଶ କମଳା; ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ତୁମକୁ ମନୋନିତ କରୁଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ତୁମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଏକାଙ୍ଗଂ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଯଥା ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧାତା ତାଂ ତଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଜଗାମ ସଃ
ଯେପରି ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଏକ ଦେହ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଭଳି; ଏପରି କହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ନାରାଯଣଃ କରଂ ଧୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ, ଯେଉଁହାତ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ହେ ନାରାୟଣ।
ରେମେ ରମାପତିସ୍ତତ୍ର ଗଙ୍ଗଯା ସହିତୋ ମୁଦା । ଗଙ୍ଗା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଗତା ଯା ସା ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଗତା
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ ଗଙ୍ଗା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ; ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଗଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ।
ନିର୍ଗତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦାବ୍ଜାତ୍ତେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀତି ଚ । ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ ସା ଦେଵୀ ନଵସଙ୍ଗମଲୀଲଯା
ସେ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନୂତନ ସଂଯୋଗର ଖେଳରେ, ସେ ଦେବୀ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ରସିକା ସୁଖସମ୍ଭୋଗାଦ୍ରସିକେଶ୍ଵରସଂଯୁତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିତା ଵାଣୀ ପଦ୍ମଯା ଵର୍ଜିତାପି ଚ
ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ରସର ନାଥଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପଦ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଥିଲେ।
ନିତ୍ଯମୀର୍ଷ୍ଯତି ତାଂ ଵାଣୀ ନ ଚ ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଗଙ୍ଗା ଶଶାପ କୋପେନ ଭାରତେ ଚ ହରିପ୍ରିଯା
ବାଣୀ ସେ ଦେବୀ ଉପରେ ସଦା ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ୱତୀ ଉପରେ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା କ୍ରୋଧରେ, ଭାରତରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଗଙ୍ଗଯା ସହ ତସ୍ଯୈଵ ତିସ୍ରୋ ଭାର୍ଯା ରମାପତେଃ । ସାର୍ଧଂ ତୁଲସ୍ଯା ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ଚତସ୍ରଶ୍ଚାଭଵନ୍ମୁନେ
ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତିଙ୍କର ତିନୋଟି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ପରେ ତୁଳସୀଙ୍କ ସହ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଚାରିଟି ହେଲା, ମୁନି।
ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ଶକ୍ତିପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ସାଧ୍ଵୀ କଥଂ ସା ଚ ବଭୂଵ ହ । ତୁଲସୀ କୁତ୍ର ସମ୍ଭୂତା କା ଵା ସା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ନୀତିମତୀ ତୁଳସୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ତୁଳସୀ କେଉଁଠି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କିଏ ଥିଲେ?
କସ୍ଯ ଵା ସା କୁଲେ ଜାତା କସ୍ଯ କନ୍ଯା କୁଲେ ସତୀ । କେନ ଵା ତପସା ସା ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ସେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, କାହାର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ନିର୍ଵିକାରଂ ନିରୀହଂ ଚ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵସ୍ଵରୂପକମ୍ । ନାରାଯଣଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ କିପରି ନିର୍ବିକାର, ନିର୍ଇଛା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାର ଥିବା, ନାରାୟଣ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ସର୍ଵାରାଧ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ସର୍ଵାଧାରଂ ସର୍ଵରୂପଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପରିପାଲକମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତର କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଆକାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?
କଥମେତାଦୃଶୀ ଦେଵୀ ଵୃକ୍ଷତ୍ଵଂ ସମଵାପ ହ । କଥଂ ସାପ୍ଯସୁରଗ୍ରସ୍ତା ସମ୍ବଭୂଵ ତପସ୍ଵିନୀ
ଏପରି ଦେବୀ କିପରି ଗଛ ରୂପ ନେଲେ? ଏବଂ କିପରି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ହେଲେ?
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମେ ମନୋ ଲୋଲଂ ପ୍ରେରଯନ୍ମାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସନ୍ଦେହଂ ସର୍ଵଂ ସନ୍ଦେହଭଞ୍ଜନ
ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଚଞ୍ଚଳ, ପୁନଃପୁନଃ ମୋତେ ପ୍ରେରିତ କରୁଛି। ହେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂରକରିବାଳେ, ଆପଣ ମୋ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମନୁଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସାଵର୍ଣିଃ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଚିଃ । ଯଶସ୍ଵୀ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦକ୍ଷ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଧର୍ମିକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ପବିତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମସାଵର୍ଣିର୍ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଚିଃ । ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମସାଵର୍ଣିର୍ଵୈଷ୍ଣଵଶ୍ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସାବର୍ଣି ଧର୍ମିକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଧର୍ମ ସାବର୍ଣି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ରୁଦ୍ରସାଵର୍ଣିର୍ଭକ୍ତିମାନ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଦେଵସାଵର୍ଣିର୍ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତପରାଯଣଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରୁଦ୍ର ସାବର୍ଣି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦେବ ସାବର୍ଣି ବିଷ୍ଣୁବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରସାଵର୍ଣିର୍ମହାଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ । ଵୃଷଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜପରାଯଣଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ସାବର୍ଣି ମହାବିଷ୍ଣୁରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୃଷଧ୍ୱଜ, ବୃଷଧ୍ୱଜରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ।
(ଵୃକ୍ଷଧ୍ଵଜ ପାଠଭେଦ) ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ସ୍ଵଯଂ ଶମ୍ଭୁରାସୀଦ୍ଦେଵଯୁଗତ୍ରଯମ୍ । ପୁତ୍ରାଦପି ପରଃ ସ୍ନେହୋ ନୃପେ ତସ୍ମିଞ୍ଛିଵସ୍ଯ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ତିନି ଦେବ ଯୁଗ ଧରି ବସିଥିଲେ; ସେ ରାଜା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କର ସ୍ନେହ ପୁତ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା।
ନ ଚ ନାରାଯଣଂ ମେନେ ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ନ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ପୂଜାଂ ଚ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଦୂରୀଭୂତା ଚକାର ସଃ
ସେ ନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ, ନ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଗଣନା କରୁଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାକୁ ସେ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ।
ଭାଦ୍ରେ ମାସି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀପୂଜାଂ ମତ୍ତୋ ବଭଞ୍ଜ ହ । ତଥା ମାଘୀଯପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଵିସ୍ମୃତା ସର୍ଵଦୈଵତୈଃ
ଭାଦ୍ର ମାସରେ, ସେ ଅହଂକାରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜା ଭଙ୍ଗ କଲେ; ଏହିପରି, ମାଘ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ତାରିଖରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ପାପଃ ସରସ୍ଵତୀପୂଜାଂ ଦୂରୀଭୂତା ଚକାର ସଃ । ଯଜ୍ଞଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାଂ ଚ ନିନ୍ଦନ୍ତଂ ତଂ ଦିଵାକରଃ
ସେ ପାପୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଅବହେଳା କଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ।
ଚୁକୋପ ଦେଵୋ ଭୂପେନ୍ଦ୍ରଂ ଶଶାପ ଶିଵକାରଣାତ୍ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀସ୍ତ୍ଵଞ୍ଚ ଭଵେତି ତଂ ଶଶାପ ଦିଵାକରଃ
ଦେବତା ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିର ରାଜା ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, କହିଲେ— 'ତୁମେ ତୁମର ତେଜ ହରାଇବ।' ଏଭଳି ଦିନକର ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଶୂଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ସୂର୍ଯମଧାଵଚ୍ଛଙ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପିତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ଦିନେଶଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ
ଶିବ ନିଜେ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ; ଏବଂ ଦିନଙ୍କ ନାଥ ତାଙ୍କର ବାପା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଶିଵସ୍ତ୍ରିଶୂଲହସ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଯଯୌ କ୍ରୁଧା । ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଚ ଯଯୌ ଭିଯା
ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶିବ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଭୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମକଶ୍ଯପମାର୍ତଣ୍ଡାଃ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ଶୁଷ୍କତାଲୁକାଃ । ନାରାଯଣଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ତେ ଯଯୁଃ ଶରଣଂ ଭିଯା
ବ୍ରହ୍ମା, କଶ୍ୟପ ଓ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଭୟରେ ତାଲୁ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।