ଗଙ୍ଗା ଜଗାମ ଵୈକୁଣ୍ଠମିଦମେଵ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । କଥଂ ସା ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଚ ବଭୂଵେତି ଚ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଗଙ୍ଗା ଭଗବାନଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ଘରବାଳି ହେଲେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଗଙ୍ଗା ଜଗାମ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତତ୍ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗତାଂ ଵିଧିଃ । ଗତ୍ଵୋଵାଚ ତଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଗଙ୍ଗା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ରାଧାକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗସମ୍ଭୂତା ଯା ଦେଵୀ ଦ୍ରଵରୂପିଣୀ । ନଵଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନା ସୁଶୀଲା ସୁନ୍ଦରୀ ଵରା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯିଏ ରାଧା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଜଳର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ନୂତନ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା—
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପା ଚ କ୍ରୋଧାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତା । ତଦଙ୍ଗସମ୍ଭଵା ନାନ୍ଯଂ ଵୃଣୋତୀଯଂ ଚ ତଂ ଵିନା
ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମନୋନିତ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତତ୍ରାତିମାନିନୀ ରାଧା ସା ଚ ତେଜସ୍ଵିନୀ ଵରା । ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ପାତୁମିମାଂ ଭୀତେଯଂ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସେଠାରେ ଅତି ଗର୍ବିତ ଓ ତେଜସ୍ୱିନୀ ରାଧା ଏହି ଜଳକୁ ପିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଏହି ମହିଳା ଭୟରେ, ଭଲଭାବେ ଭାବି ଚାଲିଲେ।
ଵିଵେଶ ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵତ୍ର ଗୋଲକଂ ଶୁଷ୍କଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହମଗମଂ ତଦା
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ମୁଁ ଦେଖିଲି ସମଗ୍ର ଗୋଲୋକ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ଗୋଲୋକେ ଯତ୍ର କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତପ୍ରାପ୍ତଯେ । ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମା ସର୍ଵେଷାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଭିପ୍ରାଯମେଵ ଚ
ଗୋଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିବା ପାଇଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣିଥିବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ।
ବହିଶ୍ଚକାର ଗଙ୍ଗା ଚ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠନଖାଗ୍ରତଃ । ଦତ୍ତ୍ଵାସ୍ଯୈ ରାଧିକାମନ୍ତ୍ରଂ ପୂରଯିତ୍ଵା ଚ ଗୋଲକମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିର ନଖର ଟିପରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବାହାର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ରାଧାମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଗୋଲୋକକୁ ତାଙ୍କ ଜଳରେ ପୂରଣ କଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାଂ ଚ ରାଧେଶଂ ଗୃହୀତ୍ଵାତ୍ରାଗମଂ ପ୍ରଭୋ । ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଗୃହାଣେମାଂ ସୁରେଶ୍ଵରୀମ୍
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଧାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସୁରେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ବିବାହ କର।
ସୁରେଶ୍ଵରେଷୁ ରସିକୋ ରସିକେଯଂ ସମାଗତା । ତ୍ଵଂ ରତ୍ନଂ ପୁଂସୁ ଦେଵେଶ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵିଯଂ ସତୀ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ, ଏହି ମହିଳା ମଧ୍ୟ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ ହୋଇ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରତ୍ନ, ଏହି ସତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ।
ଵିଦଗ୍ଧଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଙ୍ଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ ଭଵେତ୍ । ଉପସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଵଯଂ କନ୍ଯାଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତୀହ ଯଃ ପୁମାନ୍
ଚତୁର ନାରୀ ଓ ଚତୁର ପୁରୁଷଙ୍କ ମିଳନ ସତ୍ୟରେ ଗୁଣବାନ ହୁଏ; ଏଠି ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଣେ କନ୍ୟା ନିଜେ ଆସି ମିଳେ, ସେ ନେଇନଥିଲେ—
ତଂ ଵିହାଯ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୁଷ୍ଟା ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯୋ ଭଵେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ ସୋ ଽପି ପ୍ରକୃତିଂ ନାଵମନ୍ଯତେ
ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନା, ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରାକୃତିକାଃ ପୁଂସଃ କାମିନ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତେଃ କଲାଃ । ତ୍ଵମେଵ ଭଗଵାନ୍ନାଥୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ସମସ୍ତ ନାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ, ତୁମେ ଏକାକି ସ୍ୱାମୀ, ଗୁଣରୁ ତାର, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ।
ଅର୍ଧାଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଽର୍ଧାଙ୍ଗେନ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । କୃଷ୍ଣଵାମାଙ୍ଗସମ୍ଭୂତା ବଭୂଵ ରାଧିକା ପୁରା
ଦୁଇଟି ବାହୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଧ ଦେହ ହେଉଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧ ଚାରି ବାହୁ ହେଉଛନ୍ତି; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ଦେହଅଂଶରୁ ପୂର୍ବେ ରାଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଂଶଃ ସ୍ଵଯଂ ସା ଚ ଵାମାଂଶଃ କମଲା ତଥା । ତେନେଯଂ ତ୍ଵାଂ ଵୃଣୋତ୍ଯେଵ ଯତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦେହସମ୍ଭଵା
ଡାହାଣ ଅଂଶ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ, ବାମ ଅଂଶ କମଳା; ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ତୁମକୁ ମନୋନିତ କରୁଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ତୁମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଏକାଙ୍ଗଂ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଯଥା ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧାତା ତାଂ ତଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଜଗାମ ସଃ
ଯେପରି ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଏକ ଦେହ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଭଳି; ଏପରି କହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ନାରାଯଣଃ କରଂ ଧୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ, ଯେଉଁହାତ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ହେ ନାରାୟଣ।
ରେମେ ରମାପତିସ୍ତତ୍ର ଗଙ୍ଗଯା ସହିତୋ ମୁଦା । ଗଙ୍ଗା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଗତା ଯା ସା ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଗତା
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ ଗଙ୍ଗା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ; ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଗଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ।
ନିର୍ଗତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦାବ୍ଜାତ୍ତେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀତି ଚ । ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ ସା ଦେଵୀ ନଵସଙ୍ଗମଲୀଲଯା
ସେ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନୂତନ ସଂଯୋଗର ଖେଳରେ, ସେ ଦେବୀ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ରସିକା ସୁଖସମ୍ଭୋଗାଦ୍ରସିକେଶ୍ଵରସଂଯୁତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିତା ଵାଣୀ ପଦ୍ମଯା ଵର୍ଜିତାପି ଚ
ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ରସର ନାଥଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପଦ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଥିଲେ।
ନିତ୍ଯମୀର୍ଷ୍ଯତି ତାଂ ଵାଣୀ ନ ଚ ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ଗଙ୍ଗା ଶଶାପ କୋପେନ ଭାରତେ ଚ ହରିପ୍ରିଯା
ବାଣୀ ସେ ଦେବୀ ଉପରେ ସଦା ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ସରସ୍ୱତୀ ଉପରେ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା କ୍ରୋଧରେ, ଭାରତରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଗଙ୍ଗଯା ସହ ତସ୍ଯୈଵ ତିସ୍ରୋ ଭାର୍ଯା ରମାପତେଃ । ସାର୍ଧଂ ତୁଲସ୍ଯା ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ଚତସ୍ରଶ୍ଚାଭଵନ୍ମୁନେ
ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତିଙ୍କର ତିନୋଟି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ପରେ ତୁଳସୀଙ୍କ ସହ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଚାରିଟି ହେଲା, ମୁନି।
ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ଶକ୍ତିପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ସାଧ୍ଵୀ କଥଂ ସା ଚ ବଭୂଵ ହ । ତୁଲସୀ କୁତ୍ର ସମ୍ଭୂତା କା ଵା ସା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ନୀତିମତୀ ତୁଳସୀ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ତୁଳସୀ କେଉଁଠି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କିଏ ଥିଲେ?
କସ୍ଯ ଵା ସା କୁଲେ ଜାତା କସ୍ଯ କନ୍ଯା କୁଲେ ସତୀ । କେନ ଵା ତପସା ସା ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ସେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, କାହାର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ନିର୍ଵିକାରଂ ନିରୀହଂ ଚ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵସ୍ଵରୂପକମ୍ । ନାରାଯଣଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମେଶ୍ଵରମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ କିପରି ନିର୍ବିକାର, ନିର୍ଇଛା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆକାର ଥିବା, ନାରାୟଣ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ସର୍ଵାରାଧ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ସର୍ଵାଧାରଂ ସର୍ଵରୂପଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପରିପାଲକମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତର କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଆକାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ?
କଥମେତାଦୃଶୀ ଦେଵୀ ଵୃକ୍ଷତ୍ଵଂ ସମଵାପ ହ । କଥଂ ସାପ୍ଯସୁରଗ୍ରସ୍ତା ସମ୍ବଭୂଵ ତପସ୍ଵିନୀ
ଏପରି ଦେବୀ କିପରି ଗଛ ରୂପ ନେଲେ? ଏବଂ କିପରି ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ବିନୀ ହେଲେ?
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମେ ମନୋ ଲୋଲଂ ପ୍ରେରଯନ୍ମାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ସନ୍ଦେହଂ ସର୍ଵଂ ସନ୍ଦେହଭଞ୍ଜନ
ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ ଓ ଚଞ୍ଚଳ, ପୁନଃପୁନଃ ମୋତେ ପ୍ରେରିତ କରୁଛି। ହେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂରକରିବାଳେ, ଆପଣ ମୋ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମନୁଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସାଵର୍ଣିଃ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଚିଃ । ଯଶସ୍ଵୀ କୀର୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦକ୍ଷ ସାବର୍ଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଧର୍ମିକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ପବିତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମସାଵର୍ଣିର୍ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଚିଃ । ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମସାଵର୍ଣିର୍ଵୈଷ୍ଣଵଶ୍ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସାବର୍ଣି ଧର୍ମିକ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଧର୍ମ ସାବର୍ଣି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।