ଏତେ ଜୀଵନ୍ତି ଗୋଲୋକେ କାଲଚକ୍ରଵିଵର୍ଜିତେ । ଜଲାପ୍ଲୁତେ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵଂ ଜାତଂ କଲ୍ପକ୍ଷଯୋଽଧୁନା
ଏମାନେ ଗୋଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କାଳଚକ୍ର ଚାଲେନି; ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଯେଽନ୍ଯଵିଶ୍ଵସ୍ଥାସ୍ତେ ଵିଲୀନାଧୁନା ମଯି । ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଚ ଵିନା ସର୍ଵଂ ଜଲମଗ୍ନଂ ଚ ପଦ୍ମଜ
ଅନ୍ୟ ବିଶ୍ୱରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଏବେ ମୋରେ ବିଲୀନ ହୋଇଛନ୍ତି; ବୈକୁଣ୍ଠ ବ୍ୟତୀତ, ସମସ୍ତ କିଛି, ହେ ପଦ୍ମଜ, ଜଳରେ ବିଲୀନ।
ଗତ୍ଵା ସୃଷ୍ଟିଂ କୁରୁ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦିକଂ ଭଵମ୍ । ସ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଵିରଚଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରଯାସ୍ଯତି
ଯାଅ, ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କର, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଆଦି ଜଗତ ତିଆରି କର; ତୋର ନିଜ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗଢ଼, ପରେ ଗଙ୍ଗା ଯିବେ।
ଏଵମନ୍ଯେଷୁ ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସୃଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମାଦିକଂ ପୁନଃ । କରୋମ୍ଯହଂ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିଂ ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁରୈଃ ସହ
ଏଭଳି, ଅନ୍ୟ ବିଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସୃଷ୍ଟି କରେ; ତୁମେ ଦେବମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କର।
ଗତୋ ବହୁତରଃ କାଲୋ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚ ଚତୁର୍ମୁଖାଃ । ଗତାଃ କତିଵିଧାସ୍ତେ ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ଵେଧସଃ
ତୁମ ପାଇଁ ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲା, ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ; ତୁମ ପରି ଅନେକ ଆସି ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଆସିବେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବେଧସ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକାନାଥୋ ଜଗାମାନ୍ତଃପୁରେ ମୁନେ । ଦେଵା ଗତ୍ଵା ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିଂ ଚକ୍ରୁରେଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଧିକାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ହେ ମୁନି; ଦେବମାନେ ଯାଇ, ପୁନି ଚେଷ୍ଟାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଗୋଲୋକେ ଚ ସ୍ଥିତା ଗଙ୍ଗା ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଶିଵଲୋକକେ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ସ୍ଥିତାନ୍ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପୁରଃ ସ୍ଥିତା
ଗୋଲୋକ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ଶିବଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲେ, ସେଠି ଗଙ୍ଗା ବସିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ସା ଗତା ଗଙ୍ଗା ଚାଜ୍ଞଯା ପରମାତ୍ମନଃ । ନିର୍ଗତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦାବ୍ଜାତ୍ତେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ସ୍ମୃତା
ସେଠାରେ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଗଙ୍ଗା ଯାଇଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ୍ମପଦରୁ ବାହାରି, ସେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗଙ୍ଗୋପାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ସାରଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଉତ୍ତମ ଗଙ୍ଗା କଥା କୁହାଯାଇଛି—ଏହା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସାର ଅଛି। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ଗଙ୍ଗାଯାଃ କୃଷ୍ଣପତ୍ନୀତ୍ଵଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଗଙ୍ଗା ତୁଲସୀ ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ । ଏତା ନାରାଯଣସ୍ଯୈଵ ଚତସ୍ରଶ୍ଚ ପ୍ରିଯା ଇତି
ଗଙ୍ଗାଙ୍କର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା। ନାରଦ କହିଲେ: ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ତୁଳସୀ—ଏହି ଚାରିଜଣୀ ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା।
ଗଙ୍ଗା ଜଗାମ ଵୈକୁଣ୍ଠମିଦମେଵ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । କଥଂ ସା ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଚ ବଭୂଵେତି ଚ ନ ଶ୍ରୁତମ୍
ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଗଙ୍ଗା ଭଗବାନଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ଘରବାଳି ହେଲେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଗଙ୍ଗା ଜଗାମ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତତ୍ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଗତାଂ ଵିଧିଃ । ଗତ୍ଵୋଵାଚ ତଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଗଙ୍ଗା ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ରାଧାକୃଷ୍ଣାଙ୍ଗସମ୍ଭୂତା ଯା ଦେଵୀ ଦ୍ରଵରୂପିଣୀ । ନଵଯୌଵନସମ୍ପନ୍ନା ସୁଶୀଲା ସୁନ୍ଦରୀ ଵରା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯିଏ ରାଧା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଜଳର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ନୂତନ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ସଦ୍ଗୁଣୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା—
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵସ୍ଵରୂପା ଚ କ୍ରୋଧାହଙ୍କାରଵର୍ଜିତା । ତଦଙ୍ଗସମ୍ଭଵା ନାନ୍ଯଂ ଵୃଣୋତୀଯଂ ଚ ତଂ ଵିନା
ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ମନୋନିତ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତତ୍ରାତିମାନିନୀ ରାଧା ସା ଚ ତେଜସ୍ଵିନୀ ଵରା । ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ପାତୁମିମାଂ ଭୀତେଯଂ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସେଠାରେ ଅତି ଗର୍ବିତ ଓ ତେଜସ୍ୱିନୀ ରାଧା ଏହି ଜଳକୁ ପିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଏହି ମହିଳା ଭୟରେ, ଭଲଭାବେ ଭାବି ଚାଲିଲେ।
ଵିଵେଶ ଚରଣାମ୍ଭୋଜେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵତ୍ର ଗୋଲକଂ ଶୁଷ୍କଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାହମଗମଂ ତଦା
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ମୁଁ ଦେଖିଲି ସମଗ୍ର ଗୋଲୋକ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ଗୋଲୋକେ ଯତ୍ର କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତପ୍ରାପ୍ତଯେ । ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମା ସର୍ଵେଷାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଭିପ୍ରାଯମେଵ ଚ
ଗୋଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିବା ପାଇଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣିଥିବା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ।
ବହିଶ୍ଚକାର ଗଙ୍ଗା ଚ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠନଖାଗ୍ରତଃ । ଦତ୍ତ୍ଵାସ୍ଯୈ ରାଧିକାମନ୍ତ୍ରଂ ପୂରଯିତ୍ଵା ଚ ଗୋଲକମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିର ନଖର ଟିପରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବାହାର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ରାଧାମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଗୋଲୋକକୁ ତାଙ୍କ ଜଳରେ ପୂରଣ କଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାଂ ଚ ରାଧେଶଂ ଗୃହୀତ୍ଵାତ୍ରାଗମଂ ପ୍ରଭୋ । ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଗୃହାଣେମାଂ ସୁରେଶ୍ଵରୀମ୍
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଧାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସୁରେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ବିବାହ କର।
ସୁରେଶ୍ଵରେଷୁ ରସିକୋ ରସିକେଯଂ ସମାଗତା । ତ୍ଵଂ ରତ୍ନଂ ପୁଂସୁ ଦେଵେଶ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରୀଷ୍ଵିଯଂ ସତୀ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ, ଏହି ମହିଳା ମଧ୍ୟ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ ହୋଇ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ରତ୍ନ, ଏହି ସତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ।
ଵିଦଗ୍ଧଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଙ୍ଗମୋ ଗୁଣଵାନ୍ ଭଵେତ୍ । ଉପସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଵଯଂ କନ୍ଯାଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତୀହ ଯଃ ପୁମାନ୍
ଚତୁର ନାରୀ ଓ ଚତୁର ପୁରୁଷଙ୍କ ମିଳନ ସତ୍ୟରେ ଗୁଣବାନ ହୁଏ; ଏଠି ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜଣେ କନ୍ୟା ନିଜେ ଆସି ମିଳେ, ସେ ନେଇନଥିଲେ—
ତଂ ଵିହାଯ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୁଷ୍ଟା ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯୋ ଭଵେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ ସୋ ଽପି ପ୍ରକୃତିଂ ନାଵମନ୍ଯତେ
ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନା, ସେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଅବହେଳା କରେନାହିଁ।
ସର୍ଵେ ପ୍ରାକୃତିକାଃ ପୁଂସଃ କାମିନ୍ଯଃ ପ୍ରକୃତେଃ କଲାଃ । ତ୍ଵମେଵ ଭଗଵାନ୍ନାଥୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ସମସ୍ତ ନାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷାର ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ, ତୁମେ ଏକାକି ସ୍ୱାମୀ, ଗୁଣରୁ ତାର, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ।
ଅର୍ଧାଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଽର୍ଧାଙ୍ଗେନ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । କୃଷ୍ଣଵାମାଙ୍ଗସମ୍ଭୂତା ବଭୂଵ ରାଧିକା ପୁରା
ଦୁଇଟି ବାହୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଧ ଦେହ ହେଉଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧ ଚାରି ବାହୁ ହେଉଛନ୍ତି; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ଦେହଅଂଶରୁ ପୂର୍ବେ ରାଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଂଶଃ ସ୍ଵଯଂ ସା ଚ ଵାମାଂଶଃ କମଲା ତଥା । ତେନେଯଂ ତ୍ଵାଂ ଵୃଣୋତ୍ଯେଵ ଯତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦେହସମ୍ଭଵା
ଡାହାଣ ଅଂଶ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ, ବାମ ଅଂଶ କମଳା; ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ତୁମକୁ ମନୋନିତ କରୁଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ତୁମ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ଏକାଙ୍ଗଂ ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋର୍ଯଥା ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧାତା ତାଂ ତଂ ସମର୍ପ୍ଯ ଜଗାମ ସଃ
ଯେପରି ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଏକ ଦେହ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଭଳି; ଏପରି କହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ନାରାଯଣଃ କରଂ ଧୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିଧିରେ ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ, ଯେଉଁହାତ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ହେ ନାରାୟଣ।
ରେମେ ରମାପତିସ୍ତତ୍ର ଗଙ୍ଗଯା ସହିତୋ ମୁଦା । ଗଙ୍ଗା ପୃଥ୍ଵୀଂ ଗତା ଯା ସା ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଗତା
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ ଗଙ୍ଗା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ; ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଗଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ।
ନିର୍ଗତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦାବ୍ଜାତ୍ତେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦୀତି ଚ । ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ ସା ଦେଵୀ ନଵସଙ୍ଗମଲୀଲଯା
ସେ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନୂତନ ସଂଯୋଗର ଖେଳରେ, ସେ ଦେବୀ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।
ରସିକା ସୁଖସମ୍ଭୋଗାଦ୍ରସିକେଶ୍ଵରସଂଯୁତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିତା ଵାଣୀ ପଦ୍ମଯା ଵର୍ଜିତାପି ଚ
ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ରସର ନାଥଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପଦ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଥିଲେ।