ହୋତାରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଶ୍ରଦ୍ଧାଽଥ ଦଯିତା ମନୋଃ । କନ୍ଯା ଭଵତୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଥୋପାଯୋ ଵିଧୀଯତାମ୍
ମନୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଏକ ଝିଅ ହେଉ, ଏହା ପାଇଁ ଉପାୟ କରନ୍ତୁ।'
ମନସା ଚିନ୍ତଯନ୍ହୋତା କନ୍ଯାମେଵାଜୁହୋଦ୍ଧଵିଃ । ତତସ୍ତଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରେଣ କନ୍ଯେଲା ନାମ ଚାଭଵତ୍
ପୁରୋହିତ ମନରେ ଭାବି, ଯଜ୍ଞରେ ଝିଅ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଅନୁଚିତ କାରଣରୁ, ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାହାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଇଲା।
ଅଥ ରାଜା ସୁତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଵିମନା ଗୁରୁମ୍ । କଥଂ ସଙ୍କଲ୍ପଵୈଷମ୍ଯମିହ ଜାତଂ ପ୍ରଭୋ ତଵ
ତାପରେ ରାଜା ଝିଅକୁ ଦେଖି, ମନେ ଅଶାନ୍ତି ନେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠି ଆମେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଥିଲୁ, ସେଥିରେ ଏହି ଭିନ୍ନତା କିପରି ହେଲା?'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଦଧ୍ଯୌ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହୋତୁର୍ଵ୍ଯତିକ୍ରମମ୍ । ଈଶ୍ଵରଂ ଶରଣଂ ଯାତ ଇଲାଯାଃ ପୁଂସ୍ତ୍ଵକାମ୍ଯଯା
ଏହା ଶୁଣି, ସେ ମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ପୁରୋହିତଙ୍କ ତ୍ରୁଟି ବୁଝି, ଇଲାଙ୍କ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଲାଗି ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
ମୁନେସ୍ତପଃପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ପରେଶାନୁଗ୍ରହାତ୍ତଥା । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାମିଲା ପୁରୁଷତାମଗାତ୍
ମୁନିଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଇଳା ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଗୁରୁଣା କୃତସଂସ୍କାରଃ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽଥ ମନୋଃ ସୁତଃ । ନିଧିର୍ବଭୂଵ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ସରିତାମିଵ ସାଗରଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର ପାଇ ପରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଖଜାନା ହେଲେ, ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ମିଶିଯାନ୍ତି।
ଅଥ କାଲେନ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତାରୁଣ୍ଯଂ ସମଵାପ୍ଯ ଚ । ମୃଗଯାର୍ଥଂ ଵନଂ ଯାତୋ ହଯମାରୁହ୍ଯ ସୈନ୍ଧଵମ୍
ସମୟ କ୍ରମେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁବକ ହେବା ପରେ, ଶିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଶିକାର ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଵନାଦ୍ଵନାଂତରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ବହୁ ବଭ୍ରାମ ସାନୁଗଃ । ଦୈଵାଦଧସ୍ତାଦ୍ଧେମାଦ୍ରେଃ ସ କୁମାରୋ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସହଚରମାନେ ସହିତ ବହୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ରାଜକୁମାର ହେମାଦ୍ରି ପାହାଡ଼ର ତଳସ୍ଥଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସମଯେ ଯତ୍ର ଭାର୍ଯଯାଽପର୍ଣଯା ସହ । ଅରମଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ତୁ ଶଙ୍କରୋ ଭଗଵାନ୍ମୁଦା
ସେଇ ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଂକର ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପର୍ଣ୍ଣା ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ।
ତଦା ତୁ ମୁନଯସ୍ତତ୍ର ଶିଵଦର୍ଶନଲାଲସାଃ । ଆଜଗ୍ମୁରଥ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଜା ଵ୍ରୀଡିତାଽଭଵତ୍
ତାହାବେଳେ, ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ କିଛି ଋଷି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ଆସି ଦେଖିବା ପରେ, ଗିରିଜା ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
ରମମାଣୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୌ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ । ନିଵୃତ୍ତା ମୁନଯୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯଂ ତଦା
ଗିରିଶ ଓ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛଞ୍ଛିଵୋଽରଣ୍ଯଂ ଶଶାପ ହ । ଅଦ୍ଯାରଭ୍ଯ ଵିଶେଦ୍ଯୋଽତ୍ର ପୁମାନ୍ ଯୋଷିଦ୍ଭଵେଦିତି
ପ୍ରିୟା ସହ ଏକାନ୍ତ ଚାହିଁ, ଶିବ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ଆଜିଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଇଯିବ।'
ତତ ଆରଭ୍ଯ ତଂ ଦେଶଂ ପୁରୁଷା ଵର୍ଜଯଂତି ହି । ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ବଭୂଵ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୁରୁଷମାନେ ସେଇ ଦେଶକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀଭୂତାନୁଗାନଶ୍ଵଂ ଵଡଵାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ । ଅଥ ସା ସୁନ୍ଦରୀ ଯୋଷା ଵିଚଚାର ଵନେ ଵନେ
ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାଡ଼ି ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲେ ଜଙ୍ଗଲେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ଏକଦା ସା ଜଗାମାଥ ବୁଧସ୍ଯାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପୀନୋନ୍ନତପଯୋଧରାମ୍
ଏକଦିନ ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରି ପୟୋଧରା ଦେଖିଲେ।
ବିଂବୋଷ୍ଠୀଂ କୁନ୍ଦଦଶନାଂ ସୁମୁଖୀମୁତ୍ପଲେକ୍ଷଣାମ୍ । ଅନଙ୍ଗଶରଵିଦ୍ଧାଂଗଶ୍ଚକମେ ଭଗଵାନ୍ବୁଧଃ
ବିମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ଠୋଠ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଭଳି ଦାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଥିବା ସେଉଁଠି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ବୁଧ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ସାପି ତଂ ଚକମେ ସୁଭ୍ରୂଃ କୁମାରଂ ସୋମନଂଦନମ୍ । ତତସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ରମେଽଵାତ୍ସୀଦ୍ରମମାଣା ବୁଧେନ ସା
ସେ ମଧ୍ୟ, ଚମକୁଥିବା ଭୃକୁଟି ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବୁଧଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; ଏହିପରି, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହି, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ଅଥ କାଲେନ କିଯତା ପୁରୂରଵସମାତ୍ମଜମ୍ । ସ ତସ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ମିତ୍ରାଵରୁଣସଂଭଵଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ମିତ୍ରା ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୁଧ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ପୁରୁରବାସ।
ଅଥ ଵର୍ଷେଷୁ ଯାତେଷୁ କଦାଚିତ୍ସା ବୁଧାଶ୍ରମେ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଦୁଃଖିତା ନିର୍ଜଗାମ ହ
ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ମନେପକାଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଗୁରୋରଥାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍ । ନିଵେଦ୍ଯ ଵୃତ୍ତଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମଭୀପ୍ସତୀ
ପରେ, ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ ଏବଂ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଜ୍ଞାତଵୃତ୍ତାଂତୋ ଗତ୍ଵା କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ସଂପୂଜ୍ଯ ଶଂଭୁଂ ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତଃ
ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କର ଘଟଣା ଜାଣି, କୈଳାଶ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ। ନମୋ ନମଃ ଶିଵାଯାସ୍ତୁ ଶଂକରାଯ କପର୍ଦିନେ । ଗିରିଜାର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗଦେହାଯ ନମସ୍ତେ ଚଂଦ୍ରମୌଲଯେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: 'ଶିବଙ୍କୁ, ଶଂକରଙ୍କୁ, ଜଟାଧାରୀଙ୍କୁ, ଗିରିଜାଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗୀ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ମୋର ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।'
ମୃଡାଯ ସୁଖଦାତ୍ରେ ତେ ନମଃ କୈଲାସଵାସିନେ । ନୀଲକଣ୍ଠାଯ ଭକ୍ତାନାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନେ
ହେ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା, ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଶତଶଃ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଶିଵାଯ ଶିଵରୂପାଯ ପ୍ରପନ୍ନଭଯହାରିଣେ । ନମୋ ଵୃଷଭଵାହାଯ ଶରଣ୍ଯାଯ ପରାତ୍ମନେ
ହେ ଶିବ, ହେ ଶିବରୂପୀ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା, ବୃଷ ଚଢିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୀଶରୂପାଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯେଷୁ ଚ । ନମୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଵରଦାଯ ପୁରାରଯେ
ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଦୟାଳୁ, ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ଯଜ୍ଞରୂପାଯ ଯଜତାଂ ଫଲଦାତ୍ରେ ନମୋ ନମଃ । ଗଂଗାଧରାଯ ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁଶିଖିନେତ୍ରାଯ ତେ ନମଃ
ଯଜ୍ଞର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଗଙ୍ଗାଧାରୀ, ଚୁଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ନୟନ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରାଦୁରାସୀଜ୍ଜଗତ୍ପତିଃ । ଵୃଷାରୂଢୋଽମ୍ବିକୋପେତଃ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହିତ, ବୃଷ ଉପରେ ବସି, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ରଜତାଚଲସଂକାଶସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରଶ୍ଚଂଦ୍ରଶେଖରଃ। ପ୍ରଣତଂ ପରିତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ରଜତ ପାହାଡ଼ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତିନିଟି ଆଖି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ, ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷ ଭରିଥିଲା, ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଵରଂ ଵରଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯେଲା ପୁଁସ୍ତ୍ଵମଭ୍ଯର୍ଥଯନ୍ମୁନିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ହେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ମାଗ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ନମସ୍କାର କରି, ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆଗ୍ରହ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନୁଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ମାସଂ ପୁମାନ୍ସ ଭଵିତା ମାସଂ ନାରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଭଗବାନ ଦୟା କରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ ଓ ଏକ ମାସ ନାରୀ ହେବ।'