ପୂଜାଞ୍ଚକ୍ରୁଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଚାଜ୍ଞଯା ହରେଃ । କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତଧ୍ଯାନେନ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ସ୍ତଵେନ ତେ
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତେ ପୂଜା କଲେ; କଣ୍ବ ଶାଖାରେ ଶିଖିତ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦଦୁର୍ମୂଲେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ନୈଵେଦ୍ଯାଦିକମେଵ ଚ । ସଂସ୍ତୁତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୂଜିତା ସା ବଭୂଵ ହ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଲେ; ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ତୁତିତ ଓ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ଗୌରବ ପାଇଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କିଂ ଧ୍ଯାନଂ ସ୍ତଵନଂ ତସ୍ଯା ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଚ କିଂ ଵଦ । ଗୂଢଂ ସର୍ଵପୁରାଣେଷୁ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତବ ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କଣ? ମୋତେ କୁହ, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଦୌ ଚ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ଵରାହେଣ ଚ ପୂଜିତା । ତତୋ ହି ବ୍ରହ୍ମଣା ପଶ୍ଚାମୃଜିତା ପୃଥିଵୀ ତଦା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବରାହ ଅବତାର ପୂଜା କରିଥିଲେ; ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵୈର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ମନୁଭିର୍ମାନଵାଦିଭିଃ । ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସ୍ତଵନଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରଦ
ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କଲେ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତବ ଓ ମନ୍ତ୍ର କହିବି, ନାରଦ, ଶୁଣ।
ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଵସୁଧାଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯନେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତା ପୁରା । ଶ୍ଵେତପଙ୍କଜଵର୍ଣାଭାଂ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍
‘ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ବସୁଧାୟୈ ସ୍ୱାହା’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ କାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ସେ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ରୂପାଳି ଓ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଭା ଥିଲା।
ଚନ୍ଦନୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ରତ୍ନାଧାରାଂ ରତ୍ନଗର୍ଭାଂ ରତ୍ନାକରସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରତ୍ନମୟ ଆଧାର ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ ସମ୍ପଦରେ ଅତିଶୟ ଧନୀ।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନାଂ ସସ୍ମିତାଂ ଵନ୍ଦିତାଂ ଭଜେ । ଧ୍ଯାନେନାନେନ ସା ଦେଵୀ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ପୂଜିତାଭଵତ୍
ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ପ୍ରଣାମିତା, ମୁଁ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ସ୍ତଵନଂ ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତମେଵ ଚ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଜଯେ ଜଯେ ଜଲାଧାରେ ଜଲଶୀଲେ ଜଲପ୍ରଦେ
ଏବେ କଣ୍ବ ଶାଖାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସ୍ତବ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବିଜୟ ହେଉ, ବିଜୟ ହେଉ, ଜଳର ଆଧାର, ଜଳର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଜଳ ଦାତ୍ରୀ!
ଯଜ୍ଞସୂକରଜାଯେ ତ୍ଵଂ ଜଯଂ ଦେହି ଜଯାଵହେ । ମଙ୍ଗଲେ ମଙ୍ଗଲାଧାରେ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯେ ମଙ୍ଗଲପ୍ରଦେ
ଯଜ୍ଞସୂକର ଜନ୍ମ ତୁମେ, ମୋତେ ବିଜୟ ଦିଅ, ବିଜୟ ଦାତ୍ରୀ! ଶୁଭ ହେଉ, ଶୁଭର ଆଧାର, ଶୁଭର ମୂର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ ଦାତ୍ରୀ!
ମଙ୍ଗଲାର୍ଥଂ ମଙ୍ଗଲେଶେ ମଙ୍ଗଲଂ ଦେହି ମେ ଭଵେ । ସର୍ଵାଧାରେ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞେ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତେ
ଶୁଭ ପାଇଁ, ଶୁଭର ଶାସକୀ, ମୋ ଜୀବନରେ ଶୁଭ ଦିଅ! ସମସ୍ତର ଆଧାର, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ!
ସର୍ଵକାମପ୍ରଦେ ଦେଵି ସର୍ଵେଷ୍ଟଂ ଦେହି ମେ ଭଵେ । ପୁଣ୍ଯସ୍ଵରୂପେ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ବୀଜରୂପେ ସନାତନି
ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ, ମୋ ଜୀବନରେ ଚାହିଦା ସବୁ ଦିଅ! ପୁଣ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି, ପୁଣ୍ୟର ବୀଜ, ଚିରଅବିନାଶିନୀ!
ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରଯେ ପୁଣ୍ଯଵତାମାଲଯେ ପୁଣ୍ଯଦେ ଭଵେ । ସର୍ଵସସ୍ଯାଲଯେ ସର୍ଵସସ୍ଯାଢ୍ଯେ ସର୍ଵସସ୍ଯଦେ
ପୁଣ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନଙ୍କର ନିବାସ, ମୋ ଜୀବନରେ ପୁଣ୍ୟ ଦିଅ! ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ!
ସର୍ଵସସ୍ଯହରେ କାଲେ ସର୍ଵସସ୍ଯାତ୍ମିକେ ଭଵେ । ଭୂମେ ଭୂମିପସର୍ଵସ୍ଵେ ଭୂମିପାଲପରାଯଣେ
ଯଥାସମୟରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟ ହରଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ଆତ୍ମା ମୋ ଜୀବନରେ! ଭୂମି, ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଧନର ମାଲିକା, ଭୂମିପାଳମାନଙ୍କର ଶରଣ!
ଭୂମିପାନାଂ ସୁଖକରେ ଭୂମିଂ ଦେହି ଚ ଭୂମିଦେ । ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯଃ ପଠେତ୍
ଭୂମିପାଳମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଥିବା, ଭୂମି ଦାତ୍ରୀ, ମୋତେ ଭୂମି ଦିଅ! ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଯିଏ ପଢ଼ିଥାଏ—
କୋଟିଜନ୍ମସୁ ସ ଭଵେଦ୍ ବଲଵାନ୍ଭୂମିପେଶ୍ଵରଃ । ଭୂମିଦାନକୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭ୍ଯତେ ପଠନାଜ୍ଜନୈଃ
ସେ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂମିର ଏଶ୍ୱର ହୁଏ; ଏହା ପଢ଼ିଲେ ଭୂମି ଦାନର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଲୋକମାନେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ପାଉଥିବେ।
ଭୂମିଦାନହରାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅମ୍ବୁଵାଚୀଭୂକରଣପାପାତ୍ସ ମୁଚ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜମିକୁ ନେଇବାର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏବଂ ଜମିକୁ ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଜଳାଶୟ କରିବା ଦୋଷରୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଅନ୍ଯକୂପେ କୂପଖନନପାପାତ୍ସ ମୁଚ୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପରଭୂମିହରାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଅନ୍ୟର କୁଆଁ ଭିତରେ କୁଆଁ ଖୋଦିବା ଦୋଷରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଜମି ନେଇବାର ଦୋଷରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଭୂମୌ ଵୀର୍ଯତ୍ଯାଗପାପାଦ୍ଭୂମୌ ଦୀପାଦିସ୍ଥାପନାତ୍ । ପାପେନ ମୁଚ୍ଯତେ ସୋଽପି ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯ ପଠନାନ୍ମୁନେ
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଜମି ଉପରେ ଦୀପ ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦୋଷ ହୁଏ, ମୁନି, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ ସେଇ ଦୋଷରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।
ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଭୂମିଦେଵ୍ଯା ମହାସ୍ତୋତ୍ରଂ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣକାରକମ୍
ଏହି ଭୂମିଦେବୀଙ୍କର ମହାସ୍ତୋତ୍ର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ । ଏହା ପାଠ କଲେ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ପୃଥିଵ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନେ ନରକଫଲପ୍ରାପ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଭୂମିଦାନକୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାପଂ ତଦ୍ଧରଣେନ ଚ । ପରଭୂହରଣାତ୍ପାପଂ ପରକୂପେ ଖନନେ ତଥା
ପୃଥିବୀ ବିଷୟରେ — ନରକ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିର ବିବରଣୀ ।
ଅମ୍ବୁଵାଚ୍ଯାଂ ଭୂଖନନେ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ତ୍ଯାଗ ଏଵ ଚ । ଦୀପାଦିସ୍ଥାପନାତ୍ପାପଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍ନତଃ
ନାରଦ କହିଲେ — ଭୂମି ଦାନରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହା ନେଇବାରେ ଯେ ପାପ ହୁଏ, ଅନ୍ୟର ଜମି ନେଇବା ଓ ଅନ୍ୟର କୁଆଁରେ ଖୋଦିବା ଦୋଷ —
ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ପୃଥିଵୀଜନ୍ଯଂ ପାପଂ ଯତ୍ପୃଚ୍ଛତେ ପରମ୍ । ଯଦସ୍ତି ତତ୍ପ୍ରତୀକାରଂ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର
ଜମିକୁ ପୋଖରୀ କରିବା, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଦୀପ ଆଦି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଯେ ପାପ ହୁଏ, ସେସବୁ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵିତସ୍ତିମାତ୍ରଭୂମିଂ ଚ ଯୋ ଦଦାତି ଚ ଭାରତେ । ସନ୍ଧ୍ଯାପୂତାଯ ଵିପ୍ରାଯ ସ ଯାତି ଶିଵମନ୍ଦିରମ୍
ଅଥବା ପୃଥିବୀ ସଂପୃକ୍ତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପାପ ଯଦି ଅଛି, ତାହାର ପ୍ରତିକାର କିଛି ଥିଲେ, ହେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କୁହ ।
ଭୂମିଂ ଚ ସର୍ଵସସ୍ଯାଢ୍ଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦଦାତି ଚ । ଭୂମିରେଣୁପ୍ରମାଣାବ୍ଦମନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ସ୍ଥିତିଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ଯିଏ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଏକ ବିତ ମାତ୍ର ଜମି ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ ।
ଗ୍ରାମଂ ଭୂମିଂ ଚ ଧାନ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦଦାତି ଯଃ । ସର୍ଵପାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୌ ଚୋଭୌ ଦେଵୀପୁରଃସ୍ଥିତୌ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ଏହି ଜମିର ଧୂଳିକଣା ଯେତେ ଦିନ ରହିବ, ସେ ତେତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ନିକଟରେ ବସିଥାଏ ।
ଭୂମିଦାନଂ ଚ ତତ୍କାଲେ ଯଃ ସାଧୁଶ୍ଚାନୁମୋଦତେ । ସ ଚ ପ୍ରଯାତି ଵୈକୁଣ୍ଠେ ମିତ୍ରଗୋତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ
ଯିଏ ଗ୍ରାମ, ଜମି ଓ ଧାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ଦୁଇଜଣେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ।
ସ୍ଵଦତ୍ତାଂ ପରଦତ୍ତାଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମଵୃତ୍ତିଂ ହରେତ୍ତୁ ଯଃ । ସ ତିଷ୍ଠତି କାଲସୂତ୍ରେ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯିଏ ଭୂମି ଦାନ ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଏହି ଦାନକୁ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ଗୋତ୍ର ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଏ ।
ତତ୍ଯୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଭୃତିର୍ଭୂମିହୀନଃ ଶ୍ରିଯା ହତଃ । ପୁତ୍ରହୀନୋ ଦରିଦ୍ରଶ୍ଚ ଘୋରଂ ଯାତି ଚ ରୌରଵମ୍
ଯିଏ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜମି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବିକା ନେଇଯାଏ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧି ରହେ ।
ଗଵାଂ ମାର୍ଗଂ ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ଯଶ୍ଚ ସସ୍ଯଂ ଦଦାତି ଚ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ କୁମ୍ଭୀପାକେ ଚ ତିଷ୍ଠତି
ଏପରି ଜମିହୀନ ଥିବା ତାଙ୍କ ପୁଅ, ପଉତା ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଧନ-ସମ୍ପଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି; ପୁଅ ନଥିବା ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ ।