ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ମଙ୍ଗଲୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଘଟେଶୋ ମଙ୍ଗଲାତ୍ମଜଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ ପୂଜିତା କେନ ରୁପେଣ ଵାରାହେ ଚ ସୁରୈର୍ମହୀ
ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଘଟେଶ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ— ବରାହ ଅବତାରରେ ଦେବତାମାନେ ମାତୃଭୂମିଙ୍କୁ କେଉଁ ରୂପରେ ପୂଜିଥିଲେ?
ଵାରାହେ ଚୈଵ ଵାରାହୀ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵାଶ୍ରଯା ସତୀ । ମୂଲପ୍ରକୃତିସମ୍ଭୂତା ପଞ୍ଚୀକରଣମାର୍ଗତଃ
ବରାହ ଅବତାରରେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବରାହୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ସେ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧାନଂ ଚାପ୍ଯଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵମନେକଶଃ । ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲସ୍ଯାପି ଜନ୍ମ ଵାସଂ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କର ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ-ତଳେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଅଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵାରାହେ ଚ ଵରାହଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତଃ ପୁରା । ଉଦ୍ଦଧାର ମହୀଂ ହତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ରସାତଲମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— ବରାହ ଅବତାରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକଥର ବରାହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେ ରସାତଳରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ମାରି ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।
ଜଲେ ତାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ପଦ୍ମପତ୍ରଂ ଯଥା ହୃଦେ । ତତ୍ରୈଵ ନିର୍ମମେ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ଭୂମିକୁ ଜଳରେ ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ହୃଦୟରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ରହେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଧିଦେଵୀଂ ଚ ସକାମାଂ କାମୁକୋ ହରିଃ । ଵରାହରୂପୀ ଭଗଵାନ୍ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ସେ ଅଧିଦେବୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, କାମନାରେ ତତ୍ପର ହରି, ବରାହ ରୂପରେ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ—
କୃତ୍ଵା ରତିକଲାଂ ସର୍ଵାଂ ମୂର୍ତିଂ ଚ ସୁମନୋହରାମ୍ । କ୍ରୀଡାଞ୍ଚକାର ରହସି ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷମହର୍ନିଶମ୍
ସମସ୍ତ ରତିକଳା କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଗୁପ୍ତରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଦିନ ରାତି ଖେଳ କରିଥିଲେ।
ସୁଖସମ୍ଭୋଗସଂସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ ସୁନ୍ଦରୀ । ଵିଦଗ୍ଧାଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଙ୍ଗମୋଽତିସୁଖପ୍ରଦଃ
ସେଇ ସୁଖଦ ମିଳନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ସୁନ୍ଦରୀ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଇ ଚତୁରଙ୍କର ଏହି ମିଳନ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦଙ୍ଗସଂଶ୍ଲେଷାଦ୍ ବୁବୁଧେ ନ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵର୍ଷାନ୍ତେ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମୀ ତତ୍ଯାଜ କାମୁକୀମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଦିନ ରାତି ଭେଦ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସଚେତନ ହୋଇ, କାମୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୂର୍ଵରୂପଂ ଵରାହଂ ଚ ଦଧାର ସ ଚ ଲୀଲଯା । ପୂଜାଞ୍ଚକାର ତାଂ ଦେଵୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ଧରଣୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ପୁଣି ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ପୂର୍ବର ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଧରଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କଲେ।
ଧୂପୈର୍ଦୀପୈଶ୍ଚ ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ସିନ୍ଦୂରୈରନୁଲେପନୈଃ । ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ବଲିଭିଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯୋଵାଚ ତାଂ ହରିଃ
ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ସିନ୍ଦୂର ଆଦି ଲେପନ, ବସ୍ତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ସର୍ଵାଧାରା ଭଵ ଶୁଭେ ସର୍ଵୈଃ ସମ୍ପୂଜିତା ସୁଖମ୍ । ମୁନିଭିର୍ମନୁଭିର୍ଦେଵୈଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଦାନଵାଦିଭିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ହେଉ, ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୁନି, ମନୁ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜିବେ।
ଅମ୍ବୁଵାଚୀତ୍ଯାଗଦିନେ ଗୃହାରମ୍ଭେ ପ୍ରଵେଶନେ । ଵାପୀତଡାଗାରମ୍ଭେ ଚ ଗୃହେ ଚ କୃଷିକର୍ମଣି
ଜଳକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ, ଶୁଭ ଦିନରେ, ଘର ତିଆରି ଓ ପ୍ରବେଶବେଳେ, ଆଉ କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଆରମ୍ଭରେ, ଘରେ କୃଷି କାମରେ—
ତଵ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମଦ୍ଵରେଣ ସୁରାଦଯଃ । ମୂଢା ଯେ ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାସ୍ଯନ୍ତି ନରକଂ ଚ ତେ
ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ। ଯେଉଁ ମୂଢ଼ମାନେ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯିବେ।
ଵସୁଧୋଵାଚ ଵହାମି ସର୍ଵଂ ଵାରାହରୂପେଣାହଂ ତଵାଜ୍ଞଯା । ଲୀଲାମାତ୍ରେଣ ଭଗଵନ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ସଚରାଚରମ୍
ଭୂମି କହିଲେ— ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ବରାହ ରୂପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତକୁ ବହନ କରୁଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଲୀଳା ମାତ୍ରରେ ମୁଁ ସଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଛି।
ମୁକ୍ତାଂ ଶୁକ୍ତିଂ ହରେରର୍ଚାଂ ଶିଵଲିଙ୍ଗଂ ଶିଵାଂ ତଥା । ଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରଦୀପଂ ଯନ୍ତ୍ରଂ ଚ ମାଣିକ୍ଯଂ ହୀରକଂ ତଥା
ମୁକ୍ତା, ଶଙ୍ଖ, ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଶିବଲିଙ୍ଗ, ଶିବା, ଶଂଖ, ଦୀପ, ଯନ୍ତ୍ର, ମାଣିକ୍ୟ, ହୀରା—
ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରଂ ଚ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ପୁସ୍ତକଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଜପମାଲାଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଂ କର୍ପୂରଂ ଚ ସୁଵର୍ଣକମ୍
ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର, ଫୁଲ, ପୁସ୍ତକ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଜପମାଳା, ଫୁଲମାଳା, କର୍ପୂର, ସୁନା—
ଗୋରୋଚନଂ ଚନ୍ଦନଂ ଚ ଶାଲଗ୍ରାମଜଲଂ ତଥା । ଏତାନ୍ଵୋଡୁମଶକ୍ତାହଂ କ୍ଲିଷ୍ଟା ଚ ଭଗଵଞ୍ଛୃଣୁ
ଗୋରୋଚନା, ଚନ୍ଦନ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ— ଏସବୁକୁ ମୁଁ ବହିପାରୁନି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହାରେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଦୟାକରି ଶୁଣ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯେତାନି ଯେ ମୂଢା ଅର୍ପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁନ୍ଦରି । ଯାସ୍ଯନ୍ତି କାଲସୂତ୍ରଂ ତେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଶତଂ ତ୍ଵଯି
ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେଉଁ ମୂର୍ଖମାନେ ଏହି ସମଗ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ସେମାନେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳସୂତ୍ର ନାମକ ଅନ୍ଧକାର ଲୋକକୁ ଯିବେ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଵିରରାମ ଚ ନାରଦ । ବଭୂଵ ତେନ ଗର୍ଭେଣ ତେଜସ୍ଵୀ ମଙ୍ଗଲଗ୍ରହଃ
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ନାରଦ; ସେ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଶୁଭ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ପୂଜାଞ୍ଚକ୍ରୁଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ଚାଜ୍ଞଯା ହରେଃ । କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତଧ୍ଯାନେନ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ସ୍ତଵେନ ତେ
ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତେ ପୂଜା କଲେ; କଣ୍ବ ଶାଖାରେ ଶିଖିତ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦଦୁର୍ମୂଲେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ନୈଵେଦ୍ଯାଦିକମେଵ ଚ । ସଂସ୍ତୁତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୂଜିତା ସା ବଭୂଵ ହ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଲେ; ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ତୁତିତ ଓ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀ ଗୌରବ ପାଇଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କିଂ ଧ୍ଯାନଂ ସ୍ତଵନଂ ତସ୍ଯା ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଚ କିଂ ଵଦ । ଗୂଢଂ ସର୍ଵପୁରାଣେଷୁ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତବ ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କଣ? ମୋତେ କୁହ, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଦୌ ଚ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ଵରାହେଣ ଚ ପୂଜିତା । ତତୋ ହି ବ୍ରହ୍ମଣା ପଶ୍ଚାମୃଜିତା ପୃଥିଵୀ ତଦା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବରାହ ଅବତାର ପୂଜା କରିଥିଲେ; ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵୈର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ମନୁଭିର୍ମାନଵାଦିଭିଃ । ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସ୍ତଵନଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାରଦ
ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କଲେ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତବ ଓ ମନ୍ତ୍ର କହିବି, ନାରଦ, ଶୁଣ।
ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଵସୁଧାଯୈ ସ୍ଵାହେତ୍ଯନେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତା ପୁରା । ଶ୍ଵେତପଙ୍କଜଵର୍ଣାଭାଂ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍
‘ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ବସୁଧାୟୈ ସ୍ୱାହା’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ କାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ସେ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ରୂପାଳି ଓ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଭା ଥିଲା।
ଚନ୍ଦନୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ରତ୍ନାଧାରାଂ ରତ୍ନଗର୍ଭାଂ ରତ୍ନାକରସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ଦେବୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରତ୍ନମୟ ଆଧାର ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନ ସମ୍ପଦରେ ଅତିଶୟ ଧନୀ।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନାଂ ସସ୍ମିତାଂ ଵନ୍ଦିତାଂ ଭଜେ । ଧ୍ଯାନେନାନେନ ସା ଦେଵୀ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ପୂଜିତାଭଵତ୍
ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ପ୍ରଣାମିତା, ମୁଁ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ସ୍ତଵନଂ ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତମେଵ ଚ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଜଯେ ଜଯେ ଜଲାଧାରେ ଜଲଶୀଲେ ଜଲପ୍ରଦେ
ଏବେ କଣ୍ବ ଶାଖାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସ୍ତବ ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବିଜୟ ହେଉ, ବିଜୟ ହେଉ, ଜଳର ଆଧାର, ଜଳର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଜଳ ଦାତ୍ରୀ!
ଯଜ୍ଞସୂକରଜାଯେ ତ୍ଵଂ ଜଯଂ ଦେହି ଜଯାଵହେ । ମଙ୍ଗଲେ ମଙ୍ଗଲାଧାରେ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯେ ମଙ୍ଗଲପ୍ରଦେ
ଯଜ୍ଞସୂକର ଜନ୍ମ ତୁମେ, ମୋତେ ବିଜୟ ଦିଅ, ବିଜୟ ଦାତ୍ରୀ! ଶୁଭ ହେଉ, ଶୁଭର ଆଧାର, ଶୁଭର ମୂର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ ଦାତ୍ରୀ!