ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରତିଲୋମ୍ନାଂ ଚ କୂପେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ସଦା । ଆଵିର୍ଭୂତା ତିରୋଭୂତା ସଜଲା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋମର ଛିଦ୍ରରେ, ସେ ସଦା କୂଆଁରେ ବସିଥାଏ; ଦେଖାଯାଏ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ପୁନିପୁନି ଜଳ ସହିତ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଆଵିର୍ଭୂତା ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ତଜ୍ଜଲୋପର୍ଯୁପସ୍ଥିତା । ପ୍ରଲଯେ ଚ ତିରୋଭୂତା ଜଲସ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରେ ସ୍ଥିତା
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ ଜଳ ଉପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଜଳ ଭିତରେ ରହିଯାଏ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ଵସୁଧା ଶୈଲକାନନସଂଯୁତା । ସପ୍ତସାଗରସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମନ୍ଵିତା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଶ୍ୱରେ ଭୂମି ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ, ସାତ ସମୁଦ୍ର ଓ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଯୋଗୁଁ ଅଛି।
ହେମାଦ୍ରିମେରୁସଂଯୁକ୍ତା ଗ୍ରହଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସଂଯୁତା । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ସୁରୈର୍ଲୋକୈସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା
ସେ ସୁନା ପାହାଡ଼ ମେରୁ, ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ସହିତ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକତ୍ରିତ।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥସମାଯୁକ୍ତା ପୁଣ୍ଯଭାରତସଂଯୁତା । କାଞ୍ଚନୀଭୂମିସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତସ୍ଵର୍ଗସମନ୍ଵିତା
ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମି, ସୁନା ମାଟି ଓ ସାତ ସ୍ୱର୍ଗ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ପାତାଲସପ୍ତଂ ତଦଧସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଧ୍ରୁଵଲୋକଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ତତ୍ର ଵୈ
ତାଙ୍କ ତଳେ ସାତ ପାତାଳ ଅଛି, ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ; ସେଠି ଧ୍ରୁବ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ଵିଶ୍ଵାନି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିର୍ମିତାନି ଚ । ନଶ୍ଵରାଣି ଚ ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି କୃତ୍ରିମାଣି ଵୈ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭୂମି ଉପରେ ତିଆରି; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନଶ୍ୱର ଓ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର।
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ନିପାତନେ । ମହାଵିରାଡାଦିସୃଷ୍ଟୌ ସୃଷ୍ଟଃ କୃଷ୍ଣେନ ଚାତ୍ମନା
ପ୍ରଳୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ, ବଡ଼ ବିରାଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ନିତ୍ଯୌ ଚ ସ୍ଥିତିପ୍ରଲଯୌ କାଷ୍ଠାକାଲେଶ୍ଵରୈଃ ସହ । ନିତ୍ଯାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ଵାରାହେ ପୂଜିତା ସୁରୈଃ
ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଦୁହିଁଟି ଶାଶ୍ୱତ, ସମୟର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ; ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ବରାହ ରୂପରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ମୁନିଭିର୍ମନୁଭିର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଦିଭିରେଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵରାହରୂପସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସା ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତା
ମୁନି, ମନୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି; ବେଦ ମତେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବରାହ ରୂପର ପତ୍ନୀ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ମଙ୍ଗଲୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଘଟେଶୋ ମଙ୍ଗଲାତ୍ମଜଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ ପୂଜିତା କେନ ରୁପେଣ ଵାରାହେ ଚ ସୁରୈର୍ମହୀ
ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଘଟେଶ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ— ବରାହ ଅବତାରରେ ଦେବତାମାନେ ମାତୃଭୂମିଙ୍କୁ କେଉଁ ରୂପରେ ପୂଜିଥିଲେ?
ଵାରାହେ ଚୈଵ ଵାରାହୀ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵାଶ୍ରଯା ସତୀ । ମୂଲପ୍ରକୃତିସମ୍ଭୂତା ପଞ୍ଚୀକରଣମାର୍ଗତଃ
ବରାହ ଅବତାରରେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବରାହୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ସେ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧାନଂ ଚାପ୍ଯଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵମନେକଶଃ । ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲସ୍ଯାପି ଜନ୍ମ ଵାସଂ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କର ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ-ତଳେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଅଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵାରାହେ ଚ ଵରାହଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତଃ ପୁରା । ଉଦ୍ଦଧାର ମହୀଂ ହତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ରସାତଲମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— ବରାହ ଅବତାରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକଥର ବରାହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେ ରସାତଳରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ମାରି ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।
ଜଲେ ତାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ପଦ୍ମପତ୍ରଂ ଯଥା ହୃଦେ । ତତ୍ରୈଵ ନିର୍ମମେ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ଭୂମିକୁ ଜଳରେ ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ହୃଦୟରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ରହେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଧିଦେଵୀଂ ଚ ସକାମାଂ କାମୁକୋ ହରିଃ । ଵରାହରୂପୀ ଭଗଵାନ୍ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ସେ ଅଧିଦେବୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, କାମନାରେ ତତ୍ପର ହରି, ବରାହ ରୂପରେ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ—
କୃତ୍ଵା ରତିକଲାଂ ସର୍ଵାଂ ମୂର୍ତିଂ ଚ ସୁମନୋହରାମ୍ । କ୍ରୀଡାଞ୍ଚକାର ରହସି ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷମହର୍ନିଶମ୍
ସମସ୍ତ ରତିକଳା କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଗୁପ୍ତରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଦିନ ରାତି ଖେଳ କରିଥିଲେ।
ସୁଖସମ୍ଭୋଗସଂସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ ସୁନ୍ଦରୀ । ଵିଦଗ୍ଧାଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଙ୍ଗମୋଽତିସୁଖପ୍ରଦଃ
ସେଇ ସୁଖଦ ମିଳନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ସୁନ୍ଦରୀ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଇ ଚତୁରଙ୍କର ଏହି ମିଳନ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦଙ୍ଗସଂଶ୍ଲେଷାଦ୍ ବୁବୁଧେ ନ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵର୍ଷାନ୍ତେ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମୀ ତତ୍ଯାଜ କାମୁକୀମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଦିନ ରାତି ଭେଦ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସଚେତନ ହୋଇ, କାମୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୂର୍ଵରୂପଂ ଵରାହଂ ଚ ଦଧାର ସ ଚ ଲୀଲଯା । ପୂଜାଞ୍ଚକାର ତାଂ ଦେଵୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ଧରଣୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ପୁଣି ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ପୂର୍ବର ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଧରଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କଲେ।
ଧୂପୈର୍ଦୀପୈଶ୍ଚ ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ସିନ୍ଦୂରୈରନୁଲେପନୈଃ । ଵସ୍ତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ବଲିଭିଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯୋଵାଚ ତାଂ ହରିଃ
ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ସିନ୍ଦୂର ଆଦି ଲେପନ, ବସ୍ତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ସର୍ଵାଧାରା ଭଵ ଶୁଭେ ସର୍ଵୈଃ ସମ୍ପୂଜିତା ସୁଖମ୍ । ମୁନିଭିର୍ମନୁଭିର୍ଦେଵୈଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଦାନଵାଦିଭିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ହେଉ, ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୁନି, ମନୁ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜିବେ।
ଅମ୍ବୁଵାଚୀତ୍ଯାଗଦିନେ ଗୃହାରମ୍ଭେ ପ୍ରଵେଶନେ । ଵାପୀତଡାଗାରମ୍ଭେ ଚ ଗୃହେ ଚ କୃଷିକର୍ମଣି
ଜଳକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ, ଶୁଭ ଦିନରେ, ଘର ତିଆରି ଓ ପ୍ରବେଶବେଳେ, ଆଉ କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଆରମ୍ଭରେ, ଘରେ କୃଷି କାମରେ—
ତଵ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମଦ୍ଵରେଣ ସୁରାଦଯଃ । ମୂଢା ଯେ ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯାସ୍ଯନ୍ତି ନରକଂ ଚ ତେ
ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ। ଯେଉଁ ମୂଢ଼ମାନେ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯିବେ।
ଵସୁଧୋଵାଚ ଵହାମି ସର୍ଵଂ ଵାରାହରୂପେଣାହଂ ତଵାଜ୍ଞଯା । ଲୀଲାମାତ୍ରେଣ ଭଗଵନ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ସଚରାଚରମ୍
ଭୂମି କହିଲେ— ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ବରାହ ରୂପରେ ମୁଁ ସମସ୍ତକୁ ବହନ କରୁଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଲୀଳା ମାତ୍ରରେ ମୁଁ ସଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଛି।
ମୁକ୍ତାଂ ଶୁକ୍ତିଂ ହରେରର୍ଚାଂ ଶିଵଲିଙ୍ଗଂ ଶିଵାଂ ତଥା । ଶଙ୍ଖଂ ପ୍ରଦୀପଂ ଯନ୍ତ୍ରଂ ଚ ମାଣିକ୍ଯଂ ହୀରକଂ ତଥା
ମୁକ୍ତା, ଶଙ୍ଖ, ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ଶିବଲିଙ୍ଗ, ଶିବା, ଶଂଖ, ଦୀପ, ଯନ୍ତ୍ର, ମାଣିକ୍ୟ, ହୀରା—
ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରଂ ଚ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ପୁସ୍ତକଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଜପମାଲାଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଂ କର୍ପୂରଂ ଚ ସୁଵର୍ଣକମ୍
ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର, ଫୁଲ, ପୁସ୍ତକ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଜପମାଳା, ଫୁଲମାଳା, କର୍ପୂର, ସୁନା—
ଗୋରୋଚନଂ ଚନ୍ଦନଂ ଚ ଶାଲଗ୍ରାମଜଲଂ ତଥା । ଏତାନ୍ଵୋଡୁମଶକ୍ତାହଂ କ୍ଲିଷ୍ଟା ଚ ଭଗଵଞ୍ଛୃଣୁ
ଗୋରୋଚନା, ଚନ୍ଦନ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ— ଏସବୁକୁ ମୁଁ ବହିପାରୁନି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହାରେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଦୟାକରି ଶୁଣ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯେତାନି ଯେ ମୂଢା ଅର୍ପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁନ୍ଦରି । ଯାସ୍ଯନ୍ତି କାଲସୂତ୍ରଂ ତେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷଶତଂ ତ୍ଵଯି
ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେଉଁ ମୂର୍ଖମାନେ ଏହି ସମଗ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ, ସେମାନେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଳସୂତ୍ର ନାମକ ଅନ୍ଧକାର ଲୋକକୁ ଯିବେ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଵିରରାମ ଚ ନାରଦ । ବଭୂଵ ତେନ ଗର୍ଭେଣ ତେଜସ୍ଵୀ ମଙ୍ଗଲଗ୍ରହଃ
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ନାରଦ; ସେ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଶୁଭ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।