କଥଂ ବଭୂଵ ସା ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ସର୍ଵାଶ୍ରଯା ଜଯା । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଜନ୍ମକଥନଂ ଵଦ ମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍
ଭୂମି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ସେ କେଉଁଠି ରହିଲେ? ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ କିପରି ପୁନି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସର୍ଵାଦିସୃଷ୍ଟୌ ସର୍ଵେଷାଂ ଜନ୍ମ ଦେଵ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଆଵିର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵଃ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଲଯେଷୁ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହେବା ବୋଲି ଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରଳୟରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟତା ଘଟେ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵସୁଧାଜନ୍ମ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍ । ଵିଘ୍ନନିଘ୍ନକରଂ ପାପନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧନମ୍
ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ ଯେଉଁ ଭୂମିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଅହୋ କେଚିଦ୍ଵଦନ୍ତୀତି ମଧୁକୈଟଭମେଦସା । ବଭୂଵ ଵସୁଧା ଧନ୍ଯା ତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧମତଃ ଶୃଣୁ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଚର୍ବିରୁ ଧନ୍ୟ ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବିପରୀତ ମତ ଶୁଣ।
ଊଚତୁସ୍ତୌ ପୁରା ଵିଷ୍ଣୁଂ ତୁଷ୍ଟୌ ଯୁଦ୍ଧେନ ତେଜସା । ଆଵାଂ ଵଧ୍ଯୌ ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵୀ ପାଥସା ସଂଵୃତେତି ଚ
ପୁରୁଣା କଥାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଜଳରେ ଢାକା ନାହିଁ, ସେଠି ଆମେ ମରିପାରିବୁ।'
ତଯୋର୍ଜୀଵନକାଲେ ନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ସାଭଵତ୍ସ୍ଫୁଟମ୍ । ତତୋ ବଭୂଵ ମେଦଶ୍ଚ ମରଣାନନ୍ତରଂ ତଯୋଃ
ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିବା ସମୟରେ ଭୂମି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚର୍ବି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମେଦିନୀତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତେତ୍ଯୁକ୍ତମେତନ୍ମତଂ ଶୃଣୁ । ଜଲଧୌତା କୃତା ପୂର୍ଵଂ ଵର୍ଧିତା ମେଦସା ଯତଃ
ସେଉଁଠିଏ ମେଦିନୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହାର ଅର୍ଥ ଶୁଣ: ପୂର୍ବରୁ ଜଳରେ ଧୋଇ ଚର୍ବିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
କଥଯାମି ତେ ତଜ୍ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମ୍ । ପୁରା ଶ୍ରୁତଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରାଚ୍ଚ ପୁଷ୍କରେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୂମିର ସତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁଷ୍କରରେ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏବଂ ବେଦରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ମହାଵିରାଟ୍ଶରୀରସ୍ଯ ଜଲସ୍ଥସ୍ଯ ଚିରଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ମନୋ ବଭୂଵ କାଲେନ ସର୍ଵାଙ୍ଗଵ୍ଯାପକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବଡ଼ ବିରାଟ୍ ଦେହ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଳରେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏକ ଅଚଳ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତଚ୍ଚ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତଲ୍ଲୋମ୍ନାଂ ଵିଵରେଷୁ ଚ । କାଲେନ ମହତା ପଶ୍ଚାଦ୍ ବଭୂଵ ଵସୁଧା ମୁନେ
ସେ ମନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରକୁ, ତାଙ୍କ ଲୋମର ଛିଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁନି, ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରତିଲୋମ୍ନାଂ ଚ କୂପେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ସଦା । ଆଵିର୍ଭୂତା ତିରୋଭୂତା ସଜଲା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋମର ଛିଦ୍ରରେ, ସେ ସଦା କୂଆଁରେ ବସିଥାଏ; ଦେଖାଯାଏ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ପୁନିପୁନି ଜଳ ସହିତ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଆଵିର୍ଭୂତା ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ତଜ୍ଜଲୋପର୍ଯୁପସ୍ଥିତା । ପ୍ରଲଯେ ଚ ତିରୋଭୂତା ଜଲସ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରେ ସ୍ଥିତା
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ ଜଳ ଉପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଜଳ ଭିତରେ ରହିଯାଏ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ଵସୁଧା ଶୈଲକାନନସଂଯୁତା । ସପ୍ତସାଗରସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମନ୍ଵିତା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଶ୍ୱରେ ଭୂମି ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ, ସାତ ସମୁଦ୍ର ଓ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଯୋଗୁଁ ଅଛି।
ହେମାଦ୍ରିମେରୁସଂଯୁକ୍ତା ଗ୍ରହଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସଂଯୁତା । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ସୁରୈର୍ଲୋକୈସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା
ସେ ସୁନା ପାହାଡ଼ ମେରୁ, ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ସହିତ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକତ୍ରିତ।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥସମାଯୁକ୍ତା ପୁଣ୍ଯଭାରତସଂଯୁତା । କାଞ୍ଚନୀଭୂମିସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତସ୍ଵର୍ଗସମନ୍ଵିତା
ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମି, ସୁନା ମାଟି ଓ ସାତ ସ୍ୱର୍ଗ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ପାତାଲସପ୍ତଂ ତଦଧସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଧ୍ରୁଵଲୋକଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ତତ୍ର ଵୈ
ତାଙ୍କ ତଳେ ସାତ ପାତାଳ ଅଛି, ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ; ସେଠି ଧ୍ରୁବ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ଵିଶ୍ଵାନି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିର୍ମିତାନି ଚ । ନଶ୍ଵରାଣି ଚ ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି କୃତ୍ରିମାଣି ଵୈ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭୂମି ଉପରେ ତିଆରି; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନଶ୍ୱର ଓ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର।
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ନିପାତନେ । ମହାଵିରାଡାଦିସୃଷ୍ଟୌ ସୃଷ୍ଟଃ କୃଷ୍ଣେନ ଚାତ୍ମନା
ପ୍ରଳୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ, ବଡ଼ ବିରାଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ନିତ୍ଯୌ ଚ ସ୍ଥିତିପ୍ରଲଯୌ କାଷ୍ଠାକାଲେଶ୍ଵରୈଃ ସହ । ନିତ୍ଯାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ଵାରାହେ ପୂଜିତା ସୁରୈଃ
ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଦୁହିଁଟି ଶାଶ୍ୱତ, ସମୟର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ; ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ବରାହ ରୂପରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ମୁନିଭିର୍ମନୁଭିର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଦିଭିରେଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵରାହରୂପସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସା ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତା
ମୁନି, ମନୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି; ବେଦ ମତେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବରାହ ରୂପର ପତ୍ନୀ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ମଙ୍ଗଲୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଘଟେଶୋ ମଙ୍ଗଲାତ୍ମଜଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ ପୂଜିତା କେନ ରୁପେଣ ଵାରାହେ ଚ ସୁରୈର୍ମହୀ
ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଘଟେଶ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ— ବରାହ ଅବତାରରେ ଦେବତାମାନେ ମାତୃଭୂମିଙ୍କୁ କେଉଁ ରୂପରେ ପୂଜିଥିଲେ?
ଵାରାହେ ଚୈଵ ଵାରାହୀ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵାଶ୍ରଯା ସତୀ । ମୂଲପ୍ରକୃତିସମ୍ଭୂତା ପଞ୍ଚୀକରଣମାର୍ଗତଃ
ବରାହ ଅବତାରରେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବରାହୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ସେ ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପୂଜାଵିଧାନଂ ଚାପ୍ଯଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵମନେକଶଃ । ମଙ୍ଗଲଂ ମଙ୍ଗଲସ୍ଯାପି ଜନ୍ମ ଵାସଂ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କର ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ-ତଳେ ବହୁ ପ୍ରକାର ଅଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ମତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵାରାହେ ଚ ଵରାହଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତଃ ପୁରା । ଉଦ୍ଦଧାର ମହୀଂ ହତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ରସାତଲମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ— ବରାହ ଅବତାରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକଥର ବରାହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେ ରସାତଳରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ମାରି ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।
ଜଲେ ତାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ପଦ୍ମପତ୍ରଂ ଯଥା ହୃଦେ । ତତ୍ରୈଵ ନିର୍ମମେ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ଭୂମିକୁ ଜଳରେ ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ହୃଦୟରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ରହେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦଧିଦେଵୀଂ ଚ ସକାମାଂ କାମୁକୋ ହରିଃ । ଵରାହରୂପୀ ଭଗଵାନ୍ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭଃ
ସେ ଅଧିଦେବୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, କାମନାରେ ତତ୍ପର ହରି, ବରାହ ରୂପରେ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ—
କୃତ୍ଵା ରତିକଲାଂ ସର୍ଵାଂ ମୂର୍ତିଂ ଚ ସୁମନୋହରାମ୍ । କ୍ରୀଡାଞ୍ଚକାର ରହସି ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷମହର୍ନିଶମ୍
ସମସ୍ତ ରତିକଳା କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଗୁପ୍ତରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଦିନ ରାତି ଖେଳ କରିଥିଲେ।
ସୁଖସମ୍ଭୋଗସଂସ୍ପର୍ଶାନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ ସୁନ୍ଦରୀ । ଵିଦଗ୍ଧାଯା ଵିଦଗ୍ଧେନ ସଙ୍ଗମୋଽତିସୁଖପ୍ରଦଃ
ସେଇ ସୁଖଦ ମିଳନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ସୁନ୍ଦରୀ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଦୁଇ ଚତୁରଙ୍କର ଏହି ମିଳନ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଲା।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦଙ୍ଗସଂଶ୍ଲେଷାଦ୍ ବୁବୁଧେ ନ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵର୍ଷାନ୍ତେ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମୀ ତତ୍ଯାଜ କାମୁକୀମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଦିନ ରାତି ଭେଦ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସଚେତନ ହୋଇ, କାମୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପୂର୍ଵରୂପଂ ଵରାହଂ ଚ ଦଧାର ସ ଚ ଲୀଲଯା । ପୂଜାଞ୍ଚକାର ତାଂ ଦେଵୀଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ଧରଣୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ପୁଣି ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ପୂର୍ବର ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଧରଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କଲେ।