ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦାତ୍ରୀ ଚ ଜାତା ଦେଵୀନିଷେଵଣାତ୍ । ସାଵିତ୍ରୀ ମଲଯେ ତପ୍ତ୍ଵା ପୂଜ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ବଭୂଵ ସା
ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଫଳରେ ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା ହେଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମଲୟ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ତତ୍ପଦମ୍ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତପ୍ତଂ ଶଙ୍କରେଣ ପୁରା ଵିଭୋ
ଷଠି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେହିପରି ହେଲେ। ପୁରାତନକାଳରେ ଶଙ୍କର ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ତିଂ ଜଜାପ ହ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପାତା ବଭୂଵ ହ
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଶକ୍ତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ତପସ୍ୟା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦଶମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପରମଂ ତପଃ । ଗୋଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଦିଵ୍ଯଂ ମୋଦତେଽଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ହି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦଶ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି ଦିବ୍ୟ ଗୋଲୋକକୁ ପାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଦଶମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଧର୍ମସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ସର୍ଵପ୍ରାଣଃ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯଃ ସର୍ଵାଧାରୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଧର୍ମ ଦଶ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଭକ୍ତିସହିତ ତପସ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତର ଆଧାର ହେଲେ।
ଏଵଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତପସା ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପୂଜିତାଃ । ମୁନଯୋ ମନଵୋ ଭୂପା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ପୂଜିତାଃ
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜିତ ହେଲେ। ମୁନି, ମନୁ, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ସଯଥାଗମମ୍ । ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଥା ଜ୍ଞାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ କଥା ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି କହିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭୂମିସ୍ତୋତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯା ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତ ଏଵ ଚ । ତସ୍ଯ ପାତଃ ପ୍ରାକୃତିକଃ ପ୍ରଲଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଭୂମିସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ଚୋକ୍ତା ତତ୍ରାଦୃଷ୍ଟା ଵସୁନ୍ଧରା । ଜଲପ୍ଲୁତାନି ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵେ ଲୀନାଃ ପରାତ୍ମନି
ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ ଏକ ନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ନଶ୍ଟତାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵସୁନ୍ଧରା ତିରୋଭୂତା କୁତ୍ର ଵା ସା ଚ ତିଷ୍ଠତି । ସୃଷ୍ଟେର୍ଵିଧାନସମଯେ ସାଵିର୍ଭୂତା କଥଂ ପୁନଃ
ସେଇ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଭୂମିକୁ ଦେଖାଯାଏନି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳରେ ଡୁବିଯାଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲା।
କଥଂ ବଭୂଵ ସା ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ସର୍ଵାଶ୍ରଯା ଜଯା । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଜନ୍ମକଥନଂ ଵଦ ମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍
ଭୂମି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ସେ କେଉଁଠି ରହିଲେ? ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ କିପରି ପୁନି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସର୍ଵାଦିସୃଷ୍ଟୌ ସର୍ଵେଷାଂ ଜନ୍ମ ଦେଵ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଆଵିର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵଃ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଲଯେଷୁ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହେବା ବୋଲି ଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରଳୟରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟତା ଘଟେ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵସୁଧାଜନ୍ମ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍ । ଵିଘ୍ନନିଘ୍ନକରଂ ପାପନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧନମ୍
ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ ଯେଉଁ ଭୂମିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଅହୋ କେଚିଦ୍ଵଦନ୍ତୀତି ମଧୁକୈଟଭମେଦସା । ବଭୂଵ ଵସୁଧା ଧନ୍ଯା ତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧମତଃ ଶୃଣୁ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଚର୍ବିରୁ ଧନ୍ୟ ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବିପରୀତ ମତ ଶୁଣ।
ଊଚତୁସ୍ତୌ ପୁରା ଵିଷ୍ଣୁଂ ତୁଷ୍ଟୌ ଯୁଦ୍ଧେନ ତେଜସା । ଆଵାଂ ଵଧ୍ଯୌ ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵୀ ପାଥସା ସଂଵୃତେତି ଚ
ପୁରୁଣା କଥାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଜଳରେ ଢାକା ନାହିଁ, ସେଠି ଆମେ ମରିପାରିବୁ।'
ତଯୋର୍ଜୀଵନକାଲେ ନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ସାଭଵତ୍ସ୍ଫୁଟମ୍ । ତତୋ ବଭୂଵ ମେଦଶ୍ଚ ମରଣାନନ୍ତରଂ ତଯୋଃ
ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିବା ସମୟରେ ଭୂମି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚର୍ବି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମେଦିନୀତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତେତ୍ଯୁକ୍ତମେତନ୍ମତଂ ଶୃଣୁ । ଜଲଧୌତା କୃତା ପୂର୍ଵଂ ଵର୍ଧିତା ମେଦସା ଯତଃ
ସେଉଁଠିଏ ମେଦିନୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହାର ଅର୍ଥ ଶୁଣ: ପୂର୍ବରୁ ଜଳରେ ଧୋଇ ଚର୍ବିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
କଥଯାମି ତେ ତଜ୍ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମ୍ । ପୁରା ଶ୍ରୁତଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରାଚ୍ଚ ପୁଷ୍କରେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୂମିର ସତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁଷ୍କରରେ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏବଂ ବେଦରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ମହାଵିରାଟ୍ଶରୀରସ୍ଯ ଜଲସ୍ଥସ୍ଯ ଚିରଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ମନୋ ବଭୂଵ କାଲେନ ସର୍ଵାଙ୍ଗଵ୍ଯାପକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବଡ଼ ବିରାଟ୍ ଦେହ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଳରେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏକ ଅଚଳ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତଚ୍ଚ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତଲ୍ଲୋମ୍ନାଂ ଵିଵରେଷୁ ଚ । କାଲେନ ମହତା ପଶ୍ଚାଦ୍ ବଭୂଵ ଵସୁଧା ମୁନେ
ସେ ମନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରକୁ, ତାଙ୍କ ଲୋମର ଛିଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁନି, ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରତିଲୋମ୍ନାଂ ଚ କୂପେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ସଦା । ଆଵିର୍ଭୂତା ତିରୋଭୂତା ସଜଲା ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋମର ଛିଦ୍ରରେ, ସେ ସଦା କୂଆଁରେ ବସିଥାଏ; ଦେଖାଯାଏ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ପୁନିପୁନି ଜଳ ସହିତ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଆଵିର୍ଭୂତା ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ତଜ୍ଜଲୋପର୍ଯୁପସ୍ଥିତା । ପ୍ରଲଯେ ଚ ତିରୋଭୂତା ଜଲସ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରେ ସ୍ଥିତା
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ ଜଳ ଉପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଜଳ ଭିତରେ ରହିଯାଏ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ଵସୁଧା ଶୈଲକାନନସଂଯୁତା । ସପ୍ତସାଗରସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମନ୍ଵିତା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଶ୍ୱରେ ଭୂମି ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ, ସାତ ସମୁଦ୍ର ଓ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଯୋଗୁଁ ଅଛି।
ହେମାଦ୍ରିମେରୁସଂଯୁକ୍ତା ଗ୍ରହଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସଂଯୁତା । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ସୁରୈର୍ଲୋକୈସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା
ସେ ସୁନା ପାହାଡ଼ ମେରୁ, ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ ସହିତ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକତ୍ରିତ।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥସମାଯୁକ୍ତା ପୁଣ୍ଯଭାରତସଂଯୁତା । କାଞ୍ଚନୀଭୂମିସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତସ୍ଵର୍ଗସମନ୍ଵିତା
ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମି, ସୁନା ମାଟି ଓ ସାତ ସ୍ୱର୍ଗ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ପାତାଲସପ୍ତଂ ତଦଧସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଧ୍ରୁଵଲୋକଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ତତ୍ର ଵୈ
ତାଙ୍କ ତଳେ ସାତ ପାତାଳ ଅଛି, ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ; ସେଠି ଧ୍ରୁବ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ଵିଶ୍ଵାନି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନିର୍ମିତାନି ଚ । ନଶ୍ଵରାଣି ଚ ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵାଣି କୃତ୍ରିମାଣି ଵୈ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭୂମି ଉପରେ ତିଆରି; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ନଶ୍ୱର ଓ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର।
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ନିପାତନେ । ମହାଵିରାଡାଦିସୃଷ୍ଟୌ ସୃଷ୍ଟଃ କୃଷ୍ଣେନ ଚାତ୍ମନା
ପ୍ରଳୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ, ବଡ଼ ବିରାଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ନିତ୍ଯୌ ଚ ସ୍ଥିତିପ୍ରଲଯୌ କାଷ୍ଠାକାଲେଶ୍ଵରୈଃ ସହ । ନିତ୍ଯାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ଵାରାହେ ପୂଜିତା ସୁରୈଃ
ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ଦୁହିଁଟି ଶାଶ୍ୱତ, ସମୟର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ; ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ବରାହ ରୂପରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି।
ମୁନିଭିର୍ମନୁଭିର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଦିଭିରେଵ ଚ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵରାହରୂପସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସା ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତା
ମୁନି, ମନୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି; ବେଦ ମତେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବରାହ ରୂପର ପତ୍ନୀ।