କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥାନଂ ପତ୍ନୀତ୍ଵେ ପ୍ରାପ ସେଵଯା । ତପଶ୍ଚକାର ସା ପୂର୍ଵଂ ଶତଶୃଙ୍ଗେ ଚ ପର୍ଵତେ
ସେ ତାଙ୍କର ସେବା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଜାତେ ଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରକଲୋପମାମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ପତି ପାଇବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଶକ୍ତି ଖୁସି ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ କୃପଯା ଵିଭୁଃ । ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ଦଦୌ ସାରଂ ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରଖି କୃପାରେ କାନ୍ଦିଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ।
ମମ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ତିଷ୍ଠ ମମ ଭକ୍ତା ଚ ଶାଶ୍ଵତୀ । ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଚ ମାନେନ ପ୍ରେମ୍ଣାଥୋ ଗୌରଵେଣ ଚ
ମୋ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରୁହ, ସଦା ମୋର ଭକ୍ତା ହେଉ, ସୌଭାଗ୍ୟ, ମାନ, ପ୍ରେମ ଓ ଗରିମା ସହିତ।
ତ୍ଵଂ ମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ପ୍ରେଯସୀ ସର୍ଵଯୋଷିତାମ୍ । ଵରିଷ୍ଠା ଚ ଗରିଷ୍ଠା ଚ ସଂସ୍ତୁତା ପୂଜିତା ମଯା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଓ ସବୁଠୁ ଆଦରଣୀୟ, ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗରିମାମୟ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ପୂଜା କରିଛି।
ସତତଂ ତଵ ସାଧ୍ଯୋଽହଂ ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ଚକାର ଲଲନାଂ ତତଃ
ହେ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଅଧୀନ ଓ ତୁମେ ମୋତେ ସହଜରେ ପାଇପାରିବ, ଏହିପରି କହି, ଜଗନ୍ନାଥ ତାପରେ ନାରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସପତ୍ନୀରହିତାଂ ତାଂ ଚ ଚକାର ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ଅନ୍ଯା ଯା ଯାଶ୍ଚ ତା ଦେଵ୍ଯଃ ପୂଜିତାଃ ଶକ୍ତିସେଵଯା
ସେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟାକୁ ସହଧର୍ମିଣୀ ନଥିବା ଭାବେ ତିଆରି କଲେ। ଯେଉଁ ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିର ସେବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ—
ତପସ୍ତୁ ଯାଦୃଶଂ ଯାସାଂ ତାଦୃକ୍ତାଦୃକ୍ଫଲଂ ମୁନେ । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ହିମାଚଲେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦେବୀ କେତେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସେହିଠିକି ଫଳ ପାଇଲେ। ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଦେବୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦୁର୍ଗା ଚ ତତ୍ପଦଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ବଭୂଵ ହ । ସରସ୍ଵତୀ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଦୁର୍ଗା ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ—
ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯା ବଭୂଵ ସା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯୁଗଶତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ
ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁଷ୍କରେ ଦିବ୍ୟ ଶତଯୁଗ ତପସ୍ୟା କଲେ—
ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦାତ୍ରୀ ଚ ଜାତା ଦେଵୀନିଷେଵଣାତ୍ । ସାଵିତ୍ରୀ ମଲଯେ ତପ୍ତ୍ଵା ପୂଜ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ବଭୂଵ ସା
ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଫଳରେ ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା ହେଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମଲୟ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ତତ୍ପଦମ୍ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତପ୍ତଂ ଶଙ୍କରେଣ ପୁରା ଵିଭୋ
ଷଠି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେହିପରି ହେଲେ। ପୁରାତନକାଳରେ ଶଙ୍କର ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ତିଂ ଜଜାପ ହ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପାତା ବଭୂଵ ହ
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଶକ୍ତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ତପସ୍ୟା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦଶମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପରମଂ ତପଃ । ଗୋଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଦିଵ୍ଯଂ ମୋଦତେଽଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ହି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦଶ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି ଦିବ୍ୟ ଗୋଲୋକକୁ ପାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଦଶମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଧର୍ମସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ସର୍ଵପ୍ରାଣଃ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯଃ ସର୍ଵାଧାରୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଧର୍ମ ଦଶ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଭକ୍ତିସହିତ ତପସ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତର ଆଧାର ହେଲେ।
ଏଵଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତପସା ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପୂଜିତାଃ । ମୁନଯୋ ମନଵୋ ଭୂପା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ପୂଜିତାଃ
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜିତ ହେଲେ। ମୁନି, ମନୁ, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ସଯଥାଗମମ୍ । ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଥା ଜ୍ଞାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ କଥା ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି କହିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭୂମିସ୍ତୋତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯା ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତ ଏଵ ଚ । ତସ୍ଯ ପାତଃ ପ୍ରାକୃତିକଃ ପ୍ରଲଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଭୂମିସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ଚୋକ୍ତା ତତ୍ରାଦୃଷ୍ଟା ଵସୁନ୍ଧରା । ଜଲପ୍ଲୁତାନି ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵେ ଲୀନାଃ ପରାତ୍ମନି
ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ ଏକ ନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ନଶ୍ଟତାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵସୁନ୍ଧରା ତିରୋଭୂତା କୁତ୍ର ଵା ସା ଚ ତିଷ୍ଠତି । ସୃଷ୍ଟେର୍ଵିଧାନସମଯେ ସାଵିର୍ଭୂତା କଥଂ ପୁନଃ
ସେଇ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଭୂମିକୁ ଦେଖାଯାଏନି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳରେ ଡୁବିଯାଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲା।
କଥଂ ବଭୂଵ ସା ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ସର୍ଵାଶ୍ରଯା ଜଯା । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଜନ୍ମକଥନଂ ଵଦ ମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍
ଭୂମି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ସେ କେଉଁଠି ରହିଲେ? ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ କିପରି ପୁନି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ?
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସର୍ଵାଦିସୃଷ୍ଟୌ ସର୍ଵେଷାଂ ଜନ୍ମ ଦେଵ୍ଯା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଆଵିର୍ଭାଵସ୍ତିରୋଭାଵଃ ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରଲଯେଷୁ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହେବା ବୋଲି ଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରଳୟରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟତା ଘଟେ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵସୁଧାଜନ୍ମ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍ । ଵିଘ୍ନନିଘ୍ନକରଂ ପାପନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧନମ୍
ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ ଯେଉଁ ଭୂମିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଅହୋ କେଚିଦ୍ଵଦନ୍ତୀତି ମଧୁକୈଟଭମେଦସା । ବଭୂଵ ଵସୁଧା ଧନ୍ଯା ତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧମତଃ ଶୃଣୁ
କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଚର୍ବିରୁ ଧନ୍ୟ ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବିପରୀତ ମତ ଶୁଣ।
ଊଚତୁସ୍ତୌ ପୁରା ଵିଷ୍ଣୁଂ ତୁଷ୍ଟୌ ଯୁଦ୍ଧେନ ତେଜସା । ଆଵାଂ ଵଧ୍ଯୌ ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵୀ ପାଥସା ସଂଵୃତେତି ଚ
ପୁରୁଣା କଥାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: 'ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଜଳରେ ଢାକା ନାହିଁ, ସେଠି ଆମେ ମରିପାରିବୁ।'
ତଯୋର୍ଜୀଵନକାଲେ ନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ସାଭଵତ୍ସ୍ଫୁଟମ୍ । ତତୋ ବଭୂଵ ମେଦଶ୍ଚ ମରଣାନନ୍ତରଂ ତଯୋଃ
ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିବା ସମୟରେ ଭୂମି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଚର୍ବି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମେଦିନୀତି ଚ ଵିଖ୍ଯାତେତ୍ଯୁକ୍ତମେତନ୍ମତଂ ଶୃଣୁ । ଜଲଧୌତା କୃତା ପୂର୍ଵଂ ଵର୍ଧିତା ମେଦସା ଯତଃ
ସେଉଁଠିଏ ମେଦିନୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହାର ଅର୍ଥ ଶୁଣ: ପୂର୍ବରୁ ଜଳରେ ଧୋଇ ଚର୍ବିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
କଥଯାମି ତେ ତଜ୍ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମ୍ । ପୁରା ଶ୍ରୁତଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରାଚ୍ଚ ପୁଷ୍କରେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୂମିର ସତ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁଷ୍କରରେ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏବଂ ବେଦରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ମହାଵିରାଟ୍ଶରୀରସ୍ଯ ଜଲସ୍ଥସ୍ଯ ଚିରଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ମନୋ ବଭୂଵ କାଲେନ ସର୍ଵାଙ୍ଗଵ୍ଯାପକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ବଡ଼ ବିରାଟ୍ ଦେହ ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଳରେ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏକ ଅଚଳ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତଚ୍ଚ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତଲ୍ଲୋମ୍ନାଂ ଵିଵରେଷୁ ଚ । କାଲେନ ମହତା ପଶ୍ଚାଦ୍ ବଭୂଵ ଵସୁଧା ମୁନେ
ସେ ମନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରକୁ, ତାଙ୍କ ଲୋମର ଛିଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁନି, ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।