ନିରୁପାଧି ନିରାକାରଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାତରମ୍ । କରୋତି ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାତ୍କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଉପାଧି ନାହିଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଶିଵୋ ମୃତ୍ଯୁଜ୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ସଂହର୍ତା ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ତପସା ସର୍ଵେଶସ୍ତୁ ତପୋ ମହାନ୍
ଶିବ, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାରକ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ମହାଵିଭୂତିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦର୍ଶନଃ । ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ସର୍ଵପାତା ପ୍ରଦାତା ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
ବିଶେଷ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା, ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତକୁ ରକ୍ଷା ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ଯ ସେଵଯା । ମହାମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିମଯୀଶ୍ଵରୀ
ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଯାହାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ସେବାରେ; ଏବଂ ମହାମାୟା, ପ୍ରକୃତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତ୍ନୀ।
ସୈଵ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଗଵତୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ତପସା ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ଯ ସେଵଯା
ସେ ଏକମାତ୍ର ଭଗବତୀ, ଯିଏ ସତ୍, ଚିତ୍ ଓ ଆନନ୍ଦର ରୂପ; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା, ଭକ୍ତି ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା।
ସାଵିତ୍ରୀ ଦେଵମାତା ଚ ଵେଦାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ପୂଜ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଵେଦଜ୍ଞା ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ସେଵଯା
ସାବିତ୍ରୀ, ଦେବମାତା, ବେଦର ଅଧିପତି ଦେବୀ, ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧିଦେଵୀ ସା ପୂଜ୍ଯା ଚ ଵିଦୁଷାଂ ପରା । ଯତ୍ସେଵଯା ଯତ୍ତପସା ସର୍ଵଵିଶ୍ଵେଷୁ ପୂଜିତା
ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଦେବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କର ସେବା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ସର୍ଵଗ୍ରାମାଧିଦେଵୀ ସା ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦାଯିନୀ । ସର୍ଵେଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯା ସର୍ଵେଷାଂ ପୁତ୍ରଦାଯିନୀ
ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମର ଅଧିପତି ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା।
ସର୍ଵସ୍ତୁତା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞା ସର୍ଵଦୁର୍ଗାର୍ତିନାଶିନୀ । କୃଷ୍ଣଵାମାଂଶସମ୍ଭୂତା କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵତା
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଦୂର କରିଥିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିପତି ଦେବୀ।
କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକା ପ୍ରେମ୍ଣା ରାଧିକା ଶକ୍ତିସେଵଯା । ସର୍ଵାଧିକଂ ଚ ରୂପଂ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ମାନଗୌରଵେ
ପ୍ରେମରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ରାଧିକା, ଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ସୌଭାଗ୍ୟ, ମାନ ଓ ଗରିମା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥାନଂ ପତ୍ନୀତ୍ଵେ ପ୍ରାପ ସେଵଯା । ତପଶ୍ଚକାର ସା ପୂର୍ଵଂ ଶତଶୃଙ୍ଗେ ଚ ପର୍ଵତେ
ସେ ତାଙ୍କର ସେବା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଜାତେ ଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରକଲୋପମାମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ପତି ପାଇବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଶକ୍ତି ଖୁସି ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ କୃପଯା ଵିଭୁଃ । ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ଦଦୌ ସାରଂ ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରଖି କୃପାରେ କାନ୍ଦିଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ।
ମମ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ତିଷ୍ଠ ମମ ଭକ୍ତା ଚ ଶାଶ୍ଵତୀ । ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଚ ମାନେନ ପ୍ରେମ୍ଣାଥୋ ଗୌରଵେଣ ଚ
ମୋ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରୁହ, ସଦା ମୋର ଭକ୍ତା ହେଉ, ସୌଭାଗ୍ୟ, ମାନ, ପ୍ରେମ ଓ ଗରିମା ସହିତ।
ତ୍ଵଂ ମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ପ୍ରେଯସୀ ସର୍ଵଯୋଷିତାମ୍ । ଵରିଷ୍ଠା ଚ ଗରିଷ୍ଠା ଚ ସଂସ୍ତୁତା ପୂଜିତା ମଯା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଓ ସବୁଠୁ ଆଦରଣୀୟ, ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗରିମାମୟ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ପୂଜା କରିଛି।
ସତତଂ ତଵ ସାଧ୍ଯୋଽହଂ ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ଚକାର ଲଲନାଂ ତତଃ
ହେ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଅଧୀନ ଓ ତୁମେ ମୋତେ ସହଜରେ ପାଇପାରିବ, ଏହିପରି କହି, ଜଗନ୍ନାଥ ତାପରେ ନାରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସପତ୍ନୀରହିତାଂ ତାଂ ଚ ଚକାର ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ଅନ୍ଯା ଯା ଯାଶ୍ଚ ତା ଦେଵ୍ଯଃ ପୂଜିତାଃ ଶକ୍ତିସେଵଯା
ସେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟାକୁ ସହଧର୍ମିଣୀ ନଥିବା ଭାବେ ତିଆରି କଲେ। ଯେଉଁ ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିର ସେବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ—
ତପସ୍ତୁ ଯାଦୃଶଂ ଯାସାଂ ତାଦୃକ୍ତାଦୃକ୍ଫଲଂ ମୁନେ । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ହିମାଚଲେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦେବୀ କେତେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସେହିଠିକି ଫଳ ପାଇଲେ। ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଦେବୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦୁର୍ଗା ଚ ତତ୍ପଦଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ବଭୂଵ ହ । ସରସ୍ଵତୀ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଦୁର୍ଗା ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ—
ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯା ବଭୂଵ ସା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯୁଗଶତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ
ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁଷ୍କରେ ଦିବ୍ୟ ଶତଯୁଗ ତପସ୍ୟା କଲେ—
ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦାତ୍ରୀ ଚ ଜାତା ଦେଵୀନିଷେଵଣାତ୍ । ସାଵିତ୍ରୀ ମଲଯେ ତପ୍ତ୍ଵା ପୂଜ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ବଭୂଵ ସା
ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଫଳରେ ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା ହେଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ମଲୟ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି ପୂଜିତ ଓ ବନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ତତ୍ପଦମ୍ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତପ୍ତଂ ଶଙ୍କରେଣ ପୁରା ଵିଭୋ
ଷଠି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେହିପରି ହେଲେ। ପୁରାତନକାଳରେ ଶଙ୍କର ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ତିଂ ଜଜାପ ହ । ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପାତା ବଭୂଵ ହ
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଶକ୍ତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ତପସ୍ୟା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଦଶମନ୍ଵନ୍ତରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପରମଂ ତପଃ । ଗୋଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଦିଵ୍ଯଂ ମୋଦତେଽଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ହି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦଶ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି ଦିବ୍ୟ ଗୋଲୋକକୁ ପାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଦଶମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଧର୍ମସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଭକ୍ତିସଂଯୁତଃ । ସର୍ଵପ୍ରାଣଃ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯଃ ସର୍ଵାଧାରୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଧର୍ମ ଦଶ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଭକ୍ତିସହିତ ତପସ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତର ଆଧାର ହେଲେ।
ଏଵଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତପସା ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପୂଜିତାଃ । ମୁନଯୋ ମନଵୋ ଭୂପା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ପୂଜିତାଃ
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜିତ ହେଲେ। ମୁନି, ମନୁ, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ସଯଥାଗମମ୍ । ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଥା ଜ୍ଞାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ କଥା ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି କହିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭୂମିସ୍ତୋତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯା ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପାତ ଏଵ ଚ । ତସ୍ଯ ପାତଃ ପ୍ରାକୃତିକଃ ପ୍ରଲଯଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଭୂମିସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା
ପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାକୃତେ ଚୋକ୍ତା ତତ୍ରାଦୃଷ୍ଟା ଵସୁନ୍ଧରା । ଜଲପ୍ଲୁତାନି ଵିଶ୍ଵାନି ସର୍ଵେ ଲୀନାଃ ପରାତ୍ମନି
ନାରଦ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ ଏକ ନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ନଶ୍ଟତାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵସୁନ୍ଧରା ତିରୋଭୂତା କୁତ୍ର ଵା ସା ଚ ତିଷ୍ଠତି । ସୃଷ୍ଟେର୍ଵିଧାନସମଯେ ସାଵିର୍ଭୂତା କଥଂ ପୁନଃ
ସେଇ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଭୂମିକୁ ଦେଖାଯାଏନି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜଳରେ ଡୁବିଯାଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲା।