ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରକୃତିର୍ଲୀନା ତତ୍ର ପ୍ରାକୃତିକୋ ଲଯଃ । ଲଯେ ପ୍ରାକୃତିକେ ଜାତେ ପାତେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମୁନେ
ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତି ଲୟ ହୁଏ, ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ଘଟେ; ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ ହେଲେ, ହେ ମୁନି,
ନିମେଷମାତ୍ରଂ କାଲଶ୍ଚ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ମୁନେ । ଏଵଂ ନଶ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନ୍ଯଖିଲାନି ଚ
ଦେବୀଙ୍କର ସମୟ କେବଳ ଏକ ନିମିଷ ମାତ୍ର, ହେ ମୁନି; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଣ୍ଡ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନିମେଷାନ୍ତରକାଲେନ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମେଣ ଚ । ଏଵଂ କତିଵିଧା ସୃଷ୍ଟିର୍ଲଯଃ କତିଵିଧୋଽପି ଵା
ଏକ ନିମିଷ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏଭଳି ବହୁ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବହୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଳୟ ଅଛି।
କତି କଲ୍ପା ଗତାଯାତାଃ ସଂଖ୍ଯାଂ ଜାନାତି କଃ ପୁମାନ୍ । ସୃଷ୍ଟୀନାଂ ଚ ଲଯାନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ଚ ନାରଦ
କେଉଁ ଲୋକ ଜାଣେ କେତେ କଳ୍ପ ଗଲା ଓ ଆସିବ? କେଉଁ ଜଣେ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସଂଖ୍ୟା ଜାଣେ, ହେ ନାରଦ?
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ସଂଖ୍ଯାଂ ଜାନାତି କଃ ପୁମାନ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରଶ୍ଚୈକ ଏଵ ସଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ କେତେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, କେଉଁ ଲୋକ ଜାଣେ? ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ସେଇ।
ସର୍ଵେଷାଂ ପରମାତ୍ମା ଚ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପଧୃକ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଂଶାସ୍ତସ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ମହାଵିରାଟ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପରମାତ୍ମା, ସତ୍, ଚିତ୍ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ମହାବିରାଟ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶ।
ତସ୍ଯାଂଶଶ୍ଚ ଵିରାଟ୍ କ୍ଷୁଦ୍ରଃ ସୈଵେଯଂ ପ୍ରକୃତିଃ ପରା । ତସ୍ଯାଃ ସକାଶାତ୍ସଞ୍ଜାତୋଽପ୍ଯର୍ଧନାରୀଶ୍ଵରସ୍ତତଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ ହେଉଛନ୍ତି ବିରାଟ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର; ଏହି ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସେହି ପ୍ରକୃତିରୁ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା।
ସୈଵ କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵିଧାଭୂତୋ ଦ୍ଵିଭୁଜଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଚତୁର୍ଭୁଜଶ୍ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଗୋଲୋକେ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ନିଜେ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ଦୁଇ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ଚାରିଟି ହାତ। ଚାରି ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଓ ଦୁଇ ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ଗୋଲୋକରେ ଅନ୍ୟେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିତୃଣପର୍ଯନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାକୃତିକଂ ଭଵେତ୍ । ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାକୃତିକଂ ସୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଵରମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସର ତିଣି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପନ୍ନ। ପ୍ରକୃତିରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁ କିଛି ହୋଇଛି, ସେସବୁ ଅବଶ୍ୟ ନଶ୍ୱର।
ଏଵଂଵିଧଂ ସୃଷ୍ଟିହେତୁଂ ସତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ସନାତନମ୍ । ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଚିରନ୍ତନ ଓ ପୁରାତନ; ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗଠିତ, ଗୁଣରହିତ, ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ପରବ୍ରହ୍ମ।
ନିରୁପାଧି ନିରାକାରଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାତରମ୍ । କରୋତି ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାତ୍କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଉପାଧି ନାହିଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଶିଵୋ ମୃତ୍ଯୁଜ୍ଜଯଶ୍ଚୈଵ ସଂହର୍ତା ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ତପସା ସର୍ଵେଶସ୍ତୁ ତପୋ ମହାନ୍
ଶିବ, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାରକ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ମହାଵିଭୂତିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦର୍ଶନଃ । ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ସର୍ଵପାତା ପ୍ରଦାତା ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
ବିଶେଷ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରିବା, ସମସ୍ତ ଜାଗାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତକୁ ରକ୍ଷା ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ଯ ସେଵଯା । ମହାମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିମଯୀଶ୍ଵରୀ
ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଯାହାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ସେବାରେ; ଏବଂ ମହାମାୟା, ପ୍ରକୃତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତ୍ନୀ।
ସୈଵ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଗଵତୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ । ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ତପସା ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ଯ ସେଵଯା
ସେ ଏକମାତ୍ର ଭଗବତୀ, ଯିଏ ସତ୍, ଚିତ୍ ଓ ଆନନ୍ଦର ରୂପ; ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା, ଭକ୍ତି ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା।
ସାଵିତ୍ରୀ ଦେଵମାତା ଚ ଵେଦାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା । ପୂଜ୍ଯା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଵେଦଜ୍ଞା ଯଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯସ୍ଯ ସେଵଯା
ସାବିତ୍ରୀ, ଦେବମାତା, ବେଦର ଅଧିପତି ଦେବୀ, ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା।
ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧିଦେଵୀ ସା ପୂଜ୍ଯା ଚ ଵିଦୁଷାଂ ପରା । ଯତ୍ସେଵଯା ଯତ୍ତପସା ସର୍ଵଵିଶ୍ଵେଷୁ ପୂଜିତା
ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଦେବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କର ସେବା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ସର୍ଵଗ୍ରାମାଧିଦେଵୀ ସା ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦାଯିନୀ । ସର୍ଵେଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯା ସର୍ଵେଷାଂ ପୁତ୍ରଦାଯିନୀ
ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମର ଅଧିପତି ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା।
ସର୍ଵସ୍ତୁତା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞା ସର୍ଵଦୁର୍ଗାର୍ତିନାଶିନୀ । କୃଷ୍ଣଵାମାଂଶସମ୍ଭୂତା କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିଦେଵତା
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଦୂର କରିଥିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିପତି ଦେବୀ।
କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକା ପ୍ରେମ୍ଣା ରାଧିକା ଶକ୍ତିସେଵଯା । ସର୍ଵାଧିକଂ ଚ ରୂପଂ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ମାନଗୌରଵେ
ପ୍ରେମରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ରାଧିକା, ଶକ୍ତିଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ସୌଭାଗ୍ୟ, ମାନ ଓ ଗରିମା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥାନଂ ପତ୍ନୀତ୍ଵେ ପ୍ରାପ ସେଵଯା । ତପଶ୍ଚକାର ସା ପୂର୍ଵଂ ଶତଶୃଙ୍ଗେ ଚ ପର୍ଵତେ
ସେ ତାଙ୍କର ସେବା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଜାତେ ଶକ୍ତିପ୍ରସାଦେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରକଲୋପମାମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ପତି ପାଇବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଶକ୍ତି ଖୁସି ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ କୃପଯା ଵିଭୁଃ । ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ଦଦୌ ସାରଂ ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରଖି କୃପାରେ କାନ୍ଦିଲେ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ।
ମମ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ତିଷ୍ଠ ମମ ଭକ୍ତା ଚ ଶାଶ୍ଵତୀ । ସୌଭାଗ୍ଯେନ ଚ ମାନେନ ପ୍ରେମ୍ଣାଥୋ ଗୌରଵେଣ ଚ
ମୋ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରୁହ, ସଦା ମୋର ଭକ୍ତା ହେଉ, ସୌଭାଗ୍ୟ, ମାନ, ପ୍ରେମ ଓ ଗରିମା ସହିତ।
ତ୍ଵଂ ମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ପ୍ରେଯସୀ ସର୍ଵଯୋଷିତାମ୍ । ଵରିଷ୍ଠା ଚ ଗରିଷ୍ଠା ଚ ସଂସ୍ତୁତା ପୂଜିତା ମଯା
ତୁମେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଡ଼ ଓ ସବୁଠୁ ଆଦରଣୀୟ, ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗରିମାମୟ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ପୂଜା କରିଛି।
ସତତଂ ତଵ ସାଧ୍ଯୋଽହଂ ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ଚକାର ଲଲନାଂ ତତଃ
ହେ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଅଧୀନ ଓ ତୁମେ ମୋତେ ସହଜରେ ପାଇପାରିବ, ଏହିପରି କହି, ଜଗନ୍ନାଥ ତାପରେ ନାରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସପତ୍ନୀରହିତାଂ ତାଂ ଚ ଚକାର ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ଅନ୍ଯା ଯା ଯାଶ୍ଚ ତା ଦେଵ୍ଯଃ ପୂଜିତାଃ ଶକ୍ତିସେଵଯା
ସେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟାକୁ ସହଧର୍ମିଣୀ ନଥିବା ଭାବେ ତିଆରି କଲେ। ଯେଉଁ ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିର ସେବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲେ—
ତପସ୍ତୁ ଯାଦୃଶଂ ଯାସାଂ ତାଦୃକ୍ତାଦୃକ୍ଫଲଂ ମୁନେ । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ହିମାଚଲେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦେବୀ କେତେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସେହିଠିକି ଫଳ ପାଇଲେ। ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଦେବୀମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦୁର୍ଗା ଚ ତତ୍ପଦଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ବଭୂଵ ହ । ସରସ୍ଵତୀ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଦୁର୍ଗା ତାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ—
ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ଚ ଦିଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଵନ୍ଦ୍ଯା ବଭୂଵ ସା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯୁଗଶତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ
ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁଷ୍କରେ ଦିବ୍ୟ ଶତଯୁଗ ତପସ୍ୟା କଲେ—