ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ ଭକ୍ତାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ବ୍ରୂହି ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାତର । ଯେଷାଂ ତୁ ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ନରାଧମାଃ
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ: ହେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ମଣିଷ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହ।
ହରିଭକ୍ତିଵିହୀନାଶ୍ଚ ମହାହଙ୍କାରସଂଯୁତଃ । ସ୍ଵପ୍ରଶଂସାରତା ଧୂର୍ତାଃ ଶଠାଶ୍ଚ ସାଧୁନିନ୍ଦକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବଡ଼ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥାନ୍ତି, ନିଜ ପ୍ରଶଂସାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଚତୁର, ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—
ପୁନନ୍ତି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଯେଷାଂ ସ୍ନାନାଵଗାହନାତ୍ । ଯେଷାଂ ଚ ପାଦରଜସା ପୂତା ପାଦୋଦକାନ୍ମହୀ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସ୍ନାନ କରିବାରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପାଦର ଧୂଳି ଓ ପାଦଧୋଆ ପାଣିରେ ଭୂମି ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ଯେଷାଂ ସଂଦର୍ଶନଂ ସ୍ପର୍ଶଂ ଯେ ଵା ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଭାରତେ । ସର୍ଵେଷାଂ ପରମୋ ଲାଭୋ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସମାଗମଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଭାରତରେ ଲୋକେ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ।
ନ ହ୍ଯମ୍ମଯାନି ତୀର୍ଥାନି ନ ଦେଵା ମୃଚ୍ଛିଲାମଯାଃ । ତେ ପୁନନ୍ତ୍ଯପି କାଲେନ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଃ କ୍ଷଣାଦହୋ
ମାଟିର ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ମାଟି ଓ ପାଥରର ଦେବତା ଏତେ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ସୂତ ଉଵାଵ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଶ୍ଚ ସସ୍ମିତଃ । ନିଗୂଢତତ୍ତ୍ଵଂ କଥିତୁମପି ଶ୍ରେଷ୍ଠୋପଚକ୍ରମେ
ସୂତ କହିଲେ: ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ହସି ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଭକ୍ତାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମି ଗୂଢଂ ଶ୍ରୁତିପୁରାଣଯୋଃ । ପୁଣ୍ଯସ୍ଵରୂପଂ ପାପଘ୍ନଂ ସୁଖଦଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍
ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଲୁଚିଥାଏ; ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ପାପକୁ ନାଶ କରେ, ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦିଏ।
ସାରଭୂତଂ ଗୋପନୀଯଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଖଲେଷୁ ଚ । ତ୍ଵାଂ ପଵିତ୍ରାଂ ପ୍ରାଣତୁଲ୍ଯାଂ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଏହା ସାର ଓ ଗୁପ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଖରେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ପବିତ୍ର ଓ ମୋ ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରୋ ଯସ୍ଯ କର୍ଣେ ପତିଷ୍ଯତି । ଵଦନ୍ତି ଵେଦାସ୍ତଂ ଚାପି ପଵିତ୍ରଂ ଚ ନରୋତ୍ତମମ୍
ଯାହାଙ୍କ ଶ୍ରବଣରେ ଗୁରୁ ଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ର ପଡ଼ିଥାଏ, ବେଦମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ପବିତ୍ର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ପୁରୁଷାଣାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଵଂ ତଥା ତଜ୍ଜନ୍ମମାତ୍ରତଃ । ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଂ ନରକସ୍ଥଂ ଵା ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୋତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ମାତ୍ରରୁ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଶତଶଃ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକରେ ଯେଉଁଠି ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ଯୈଃ କୈଶ୍ଚିଦ୍ଯତ୍ର ଵା ଜନ୍ମ ଲବ୍ଧଂ ଯେଷୁ ଚ ଜନ୍ତୁଷୁ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ପୂତା ଯାନ୍ତି କାଲେ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେଉଁଠି ଓ ଯେଉଁ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନକାଳରେ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ମଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୋ ମର୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ସ ମୁକ୍ତୋ ମଦ୍ଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ମଦ୍ଗୁଣାଧୀନଵୃତ୍ତିର୍ଯଃ କଥାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚ ସନ୍ତତମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୋର ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ମୋର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ମୋର ଗୁଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଏବଂ ସେ ସଦା ମୋର କଥାରେ ଲୀନ, ସେ ମୁକ୍ତ।
ମଦ୍ଗୁଣଶ୍ରୁତିମାତ୍ରେଣ ସାନନ୍ଦଃ ପୁଲକାନ୍ଵିତଃ । ସଗଦ୍ଗଦଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଃ ସ୍ଵାତ୍ମଵିସ୍ମୃତ ଏଵ ଚ
ମୋର ଗୁଣ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଏ, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏ, କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଏ, ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସେ ଏବଂ ସେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଏ।
ନ ଵାଞ୍ଛତି ସୁଖଂ ମୁକ୍ତିଂ ସାଲୋକ୍ଯାଦିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଵା ତଦ୍ଵାଞ୍ଛା ମମ ସେଵନେ
ସେ ସୁଖ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ସାମୀପ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାରର ନିକଟତା ଆଦି କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମା ହେବା କିମ୍ବା ଅମରତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ମୋର ସେବା ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ଚ ମନୁତ୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗରାଜ୍ଯାଦିଭୋଗଂ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ଚ ନ ଵାଞ୍ଛତି
ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମନୁ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରହ୍ମା ପଦବୀ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ଓ ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରେ ନାହିଁ।
ଭ୍ରମନ୍ତି ଭାରତେ ଭକ୍ତାସ୍ତାଦୃଗ୍ଜନ୍ମ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ମଦ୍ଗୁଣଶ୍ରଵଣାଃ ଶ୍ରାଵ୍ଯଗାନୈର୍ନିତ୍ଯଂ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ଏପରି ଭକ୍ତମାନେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି; ଏପରି ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ସେମାନେ ସଦା ମୋର ଗୁଣ ଶୁଣିବା ଓ ଗାଇବାରେ ଆନନ୍ଦିତ।
ତେ ଯାନ୍ତି ଚ ମହୀଂ ପୂତ୍ଵା ନରଂ ତୀର୍ଥଂ ମମାଲଯମ୍ । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପଦ୍ମେ କୁରୁ ଯଥୋଚିତମ୍ । ତଦାଜ୍ଞଯା ତାସ୍ତଚ୍ଚକ୍ରୁର୍ହରିସ୍ତସ୍ଥୌ ସୁଖାସନେ
ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ମଣିଷମାନେକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତୀର୍ଥ ଓ ମୋର ନିବାସସ୍ଥାନ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏଭଳି ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏବେ ଯଥାଯଥ କର, ପଦ୍ମା। ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ତାହା କଲେ ଏବଂ ହରି ସୁଖରେ ବସିଲେ।
ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ କଲିମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସରସ୍ଵତୀ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରମାଜଗାମ ଚ ଭାରତେ । ଗଙ୍ଗାଶାପେନ କଲଯା ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ଥୌ ହରେଃ ପଦେ
ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ କଳିର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସରସ୍ୱତୀ ପୁଣ୍ୟ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଆସିଲେ; ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ନିଜେ କଳି ରୂପେ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟେ ରହିଲେ।
ଭାରତୀ ଭାରତଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମୀ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରିଯା । ଵାଣ୍ଯଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ତେନ ଵାଣୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଭାରତୀ ଭାରତକୁ ଗଲେ, ବ୍ରହ୍ମୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ବାଣୀର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ; ତେଣୁ ସେ ବାଣୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସରୋ ଵାପ୍ଯାଂ ଚ ସ୍ରୋତସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ । ହରିଃ ସରସ୍ଵାଂସ୍ତସ୍ଯେଯଂ ତେନ ନାମ୍ନା ସରସ୍ଵତୀ
ସେ ଝିଲି, ପୋଖରୀ ଓ ଝରଣାରେ ସବୁଠି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସେ ହରିଙ୍କର ଅଂଶ ତେଣୁ ନାମରେ ସରସ୍ୱତୀ।
ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ ସା ଚ ତୀର୍ଥରୂପାତିପାଵନୀ । ପାପିନାଂ ପାପଦାହାଯ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସରସ୍ୱତୀ ଏକ ନଦୀ, ତୀର୍ଥ ଓ ଅତି ପବିତ୍ର; ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ଦାହ କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଭାଗୀରଥୀ ନୀତା ମହୀଂ ଭଗୀରଥେନ ଚ । ସା ଵୈ ଜଗାମ କଲଯା ଵାଣୀଶାପେନ ନାରଦ
ପରେ, ଭାଗୀରଥ ଦ୍ୱାରା ଭାଗୀରଥୀ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ; ସେମଧ୍ୟ ବାଣୀଙ୍କ ଶାପରେ କଳିକୁ ଗଲେ, ନାରଦ।
ତତ୍ରୈଵ ସମଯେ ତାଂ ଚ ଦଧାର ଶିରସା ଶିଵଃ । ଵେଗଂ ସୋଢୁମଯଂ ଶକ୍ତୋ ଭୁଵଃ ପ୍ରାର୍ଥନଯା ଵିଭୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥିଲେ; ପୃଥିବୀର ଅନୁରୋଧରେ ସେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଧାରାକୁ ସହିପାରିଲେ।
ପଦ୍ମା ଜଗାମ କଲଯା ସା ଚ ପଦ୍ମାଵତୀ ନଦୀ । ଭାରତଂ ଭାରତୀଶାପାତ୍ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ଥୌ ହରେଃ ପଦେ
ପଦ୍ମା କଳିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଦ୍ମାବତୀ ନଦୀ ହେଲେ; ଭାରତୀଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ନିଜେ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟେ ରହିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଯା ସା କଲଯା ଲେଭେ ଜନ୍ମ ଚ ଭାରତେ । ଧର୍ମଧ୍ଵଜସୁତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵିଖ୍ଯାତା ତୁଲସୀତି ଚ
ତାପରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭାରତରେ ଧର୍ମଧ୍ୱଜଙ୍କର କନ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ 'ତୁଳସୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୁରା ସରସ୍ଵତୀଶାପାତ୍ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ହରିଶାପତଃ । ବଭୂଵ ଵୃକ୍ଷରୂପା ସା କଲଯା ଵିଶ୍ଵପାଵନୀ
ପୂର୍ବେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶାପ ଓ ପରେ ହରିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଏହି ଦେବୀ ଅଂଶରେ ଗଛ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ।
କଲେଃ ପଞ୍ଚସହସ୍ରଂ ଚ ଵର୍ଷଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଭାରତେ । ଜଗ୍ମୁସ୍ତାଶ୍ଚ ସରିଦ୍ରୂପଂ ଵିହାଯ ଶ୍ରୀହରେଃ ପଦମ୍
କଳିଯୁଗର ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତରେ ରହି, ସେମାନେ ନଦୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯାନି ସର୍ଵାଣି ତୀର୍ଥାନି କାଶୀଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵିନା । ଯାସ୍ଯନ୍ତି ସାର୍ଧଂ ତାଭିଶ୍ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠମାଜ୍ଞଯା ହରେଃ
କାଶୀ ଓ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବେ।
ଶାଲଗ୍ରାମଃ ଶକ୍ତିଶିଵୌ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ଚ ଭାରତମ୍ । କଲେର୍ଦଶସହସ୍ରାନ୍ତେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯାନ୍ତି ନିଜଂ ପଦମ୍
ଶାଳଗ୍ରାମ, ଶକ୍ତି, ଶିବ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ମଧ୍ୟ କଳିଯୁଗର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଭାରତକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଯିବେ।
ସାଧଵଶ୍ଚ ପୁରାଣାନି ଶଙ୍ଖାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧତର୍ପଣେ । ଵେଦୋକ୍ତାନି ଚ କର୍ମାଣି ଯଯୁସ୍ତୈଃ ସାର୍ଧମେଵ ଚ
ସଜ୍ଜନ, ପୁରାଣ, ଶଂଖ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ତର୍ପଣ ନିୟମ, ଏବଂ ବେଦରେ କହିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯିବେ।