ତେଜସ୍ଵିନୋର୍ଦ୍ଵଯୋର୍ଵାଦକାରଣଂ ଶ୍ରୁତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ପୁରାଣେଷୁ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ଏହି ଦୁଇ ତେଜସ୍ୱୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦର କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ରମ୍ୟ ଏବଂ ପୁରାଣରେ ଦୁର୍ଲଭ; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାମେତାଂ ପୁରାତନୀମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଗଙ୍ଗା ତିସ୍ରୋ ଭାର୍ଯା ହରେରପି । ପ୍ରେମ୍ଣା ସମାସ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସତତଂ ହରିସନ୍ନିଧୌ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗଙ୍ଗା—ଏହି ତିନିଜଣୀ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା; ସେମାନେ ପ୍ରେମରେ ଏକସାଥି ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଦା ରହନ୍ତି।
ଚକାର ସୈକଦା ଗଙ୍ଗା ଵିଷ୍ଣୋର୍ମୁଖନିରୀକ୍ଷଣମ୍ । ସସ୍ମିତା ଚ ସକାମା ଚ ସକଟାକ୍ଷଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏକଥର ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ହସି, ଇଚ୍ଛାରେ, ପୁନିପୁନି ଚାଲା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିଲେ।
ଵିଭୁର୍ଜହାସ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ କ୍ଷଣଂ ତଦା । କ୍ଷମାଂ ଚକାର ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନୈଵ ସରସ୍ଵତୀ
ପ୍ରଭୁ ଏହି ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହସିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏହା ଦେଖି କ୍ଷମା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସରସ୍ୱତୀ କ୍ଷମା କଲେ ନାହିଁ।
ବୋଧଯାମାସ ପଦ୍ମା ତାଂ ସତ୍ତ୍ଵରୂପା ଚ ସସ୍ମିତା । କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟା ଚ ସା ଵାଣୀ ନ ଚ ଶାନ୍ତା ବଭୂଵ ହ
ପଦ୍ମା, ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱର ଆକାର ଓ ହସୁଥିଲେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବାଣୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଉଵାଚ ଵାଣୀ ଭର୍ତାରଂ ରକ୍ତାସ୍ଯା ରକ୍ତଲୋଚନା । କୁପିତା କାମଵେଗେନ ଶଶ୍ଵତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରା
ବାଣୀ, ଲାଲ ଠୋଡ଼ ଓ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅଭିଲାଷରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ସବୁବେଳେ କମ୍ପିତ, ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ସର୍ଵତ୍ର ସମତାବୁଦ୍ଧିଃ ସଦ୍ଭର୍ତୁଃ କାମିନୀଂ ପ୍ରତି । ଧର୍ମିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିପରୀତା ଖଲସ୍ଯ ଚ
ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଠାରେ ସମତା ଭାବ ଯେଉଁ ଲୋକର ମନରେ ରହିଥାଏ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି, ସେ ଲୋକ ସବୁଠୁ ଧର୍ମିକ ଓ ଉତ୍ତମ; ଏହାର ବିପରୀତ ଦୃଷ୍ଟି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଜ୍ଞାତଂ ସୌଭାଗ୍ଯମଧିକଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତେ ଗଦାଧର । କମଲାଯାଂ ଚ ତତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚିନ୍ମଯି ପ୍ରଭୋ
ହେ ଗଦାଧର, ମୁଁ ଜାଣିଛି ଗଙ୍ଗାର ଭାଗ୍ୟ ଅଧିକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଭାଗ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ପରି ସମାନ, ମୁଁ ତାହା ପରି କିଛି ନୁହେଁ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି କିଛି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ।
ଗଙ୍ଗାଯାଃ ପଦ୍ମଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚାସ୍ତି ସୁସମ୍ମତା । କ୍ଷମାଂ ଚକାର ତେନେଦଂ ଵିପରୀତଂ ହରିପ୍ରିଯା
ଗଙ୍ଗା ଓ ପଦ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଏକାଉଁ ପ୍ରେମ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ; ଏହି ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା, ହେ ହରିପ୍ରିୟା, ସେ ଏହି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସହିଛନ୍ତି।
କିଂ ଜୀଵନେନ ମେଽତ୍ରୈଵ ଦୁର୍ଭଗାଯାଶ୍ଚ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ନିଷ୍କଲଂ ଜୀଵନଂ ତସ୍ଯା ଯା ପତ୍ଯୁଃ ପ୍ରେମଵଞ୍ଚିତା
ମୋ ଏଠାରେ ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ, ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଭାଗ୍ୟବତୀ? ଯେଉଁ ପତ୍ନୀ ପତିର ପ୍ରେମରୁ ବଞ୍ଚିତ, ତାହାର ଜୀବନ ସତ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟ।
ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵେ ସତ୍ତ୍ଵରୂପଂ ଚ ଯେ ଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ତେ ଚ ମୂର୍ଖା ନ ଵେଦଜ୍ଞା ନ ଜାନନ୍ତି ମତିଂ ତଵ
ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଯେଉଁମାନେ କହନ୍ତି ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ରୂପ, ସେମାନେ ମୂର୍ଖ; ବେଦ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମର ମନ ନୁହେଁ ବୁଝିପାରନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ କୋପସଂଯୁତାମ୍ । ମନସା ଚ ସମାଲୋଚ୍ଯ ସ ଜଗାମ ବହିଃ ସଭାମ୍
ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖି, ସେ ମନରେ ଭାବି, ସଭାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଗତେ ନାରାଯଣେ ଗଙ୍ଗାମୁଵାଚ ନିର୍ଭଯଂ ରୁଷା । ଵାଗଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରଵଣଦୁଷ୍କରମ୍
ନାରାୟଣ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ବାଣୀ ଦେବୀ, ଭୟହୀନ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ଗଙ୍ଗାକୁ ଏପରି କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଶୁଣିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ।
ହେ ନିର୍ଲଜ୍ଜେ ହେ ସକାମେ ସ୍ଵାମିଗର୍ଵଂ କରୋଷି କିମ୍ । ଅଧିକଂ ସ୍ଵାମିସୌଭାଗ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାପଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ନିର୍ଲଜ୍ଜା, ହେ ଅଭିଲାଷିଣୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ପତିର ଗର୍ବ ଦେଖାଉଛ? ତୁମେ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବତୀ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି?
ମାନଚୂର୍ଣଂ କରିଷ୍ଯାମି ତଵାଦ୍ଯ ହରିସନ୍ନିଧୌ । କିଂ କରିଷ୍ଯତି ତେ କାନ୍ତୋ ମମୈଵଂ କାନ୍ତଵଲ୍ଲଭେ
ଆଜି ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁମର ଗର୍ବକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି; ତୁମର ପ୍ରିୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ମୋ ପ୍ରତି କଣ କରିପାରିବ, ହେ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ?
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାଯାଃ କେଶଂ ଗ୍ରହୀତୁମୁଦ୍ଯତା । ଵାରଯାମାସ ତାଂ ପଦ୍ମା ମଧ୍ଯଦେଶଂ ସମାଶ୍ରିତା
ଏପରି କହି, ବାଣୀ ଗଙ୍ଗାର କେଶ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ମଧ୍ୟରେ ଦଉଡ଼ି ପଦ୍ମା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଶଶାପ ଵାଣୀ ତାଂ ପଦ୍ମାଂ ମହାବଲଵତୀ ସତୀ । ଵୃକ୍ଷରୂପା ସରିଦ୍ରୂପା ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ
ବାଣୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼, ପଦ୍ମାକୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଗଛ ଓ ନଦୀ ଦୁଇଁ ରୂପରେ ପରିଣତ ହେବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଵିପରୀତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଞ୍ଚିନ୍ନୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । ସନ୍ତିଷ୍ଠତି ସଭାମଧ୍ଯେ ଯଥା ଵୃକ୍ଷୋ ଯଥା ସରିତ୍
'ତୁମେ ଭୁଲ କରିଛ, ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ଗଛ ଓ ନଦୀ ପରି ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
ଶାପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵୀ ନ ଶଶାପ ଚୁକୋପ ହ । ତତ୍ରୈଵ ଦୁଃଖିତା ତସ୍ଥୌ ଵାଣୀଂ ଧୃତ୍ଵା କରେଣ ଚ
ଶାପ ଶୁଣି ଦେବୀ ପ୍ରତିଶୋଧ ଦେଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଦଉଡ଼ି, ବାଣୀଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି ରହିଲେ।
ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟାଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋପପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରାମ୍ । ଉଵାଚ ଗଙ୍ଗା ତାଂ ଦେଵୀଂ ପଦ୍ମାଂ ଚାରକ୍ତଲୋଚନାମ୍
ତାଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଠୋଡ଼ କମ୍ପିତ, ଗଙ୍ଗା ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଦେବୀ ପଦ୍ମାକୁ କହିଲେ।
ଗଙ୍ଗୋଵାଚ ତ୍ଵମୁତ୍ସୃଜ ମହୋଗ୍ରାଂ ଚ ପଦ୍ମେ କିଂ ମେ କରିଷ୍ଯତି । ଦୁଃଶୀଲା ମୁଖରା ନଷ୍ଟା ନିତ୍ଯଂ ଵାଚାଲରୂପିଣୀ
ଗଙ୍ଗା କହିଲେ: 'ପଦ୍ମେ, ତୁମର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କର, ମୋ ପ୍ରତି କଣ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଦୁଃଶୀଳ, ତୀବ୍ର ଭାଷା, ଭ୍ରମିତ, ସବୁବେଳେ ଅତିକଥା କରୁଥିବା।'
ଵାଗଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେଵୀଯଂ ସତତଂ କଲହପ୍ରିଯା । ଯାଵତୀ ଯୋଗ୍ଯତା ଚାସ୍ଯା ଯାଵତୀ ଶକ୍ତିରେଵ ଚ
'ଏହି ଦେବୀ, ଭାଷାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ସବୁବେଳେ ବିବାଦକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଯେତେ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଶକ୍ତି, ସେତେ ଅଛି।'
ତଥା କରୋତୁ ଵାଦଂ ଚ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଚ ଦୁର୍ମୁଖୀ । ସ୍ଵବଲଂ ଯନ୍ମମ ବଲଂ ଵିଜ୍ଞାପଯିତୁମିଚ୍ଛତି
'ଏହି ଦୁଃସ୍ତ ମୁଖବାଳୀ ମୋ ସହିତ ଯେଉଁପରି ଚାହେ, ବିବାଦ କରୁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଜାନନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୁଭଯୋଃ ପ୍ରଭାଵଂ ଵିକ୍ରମଂ ସତି । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଦେଵୀ ଵାଣ୍ଯୈ ଶାପଂ ଦଦାଵିତି
ସମସ୍ତେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଜାଣିବେ। ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ବାଣୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ସରିକ୍ତ୍ଯରୂପା ଭଵତୁ ସା ଯା ତ୍ଵାଂ ଚ ଶଶାପ ହ । ଅଧୋମର୍ତ୍ଯଂ ସା ପ୍ରଯାତୁ ସନ୍ତି ଯତ୍ରୈଵ ପାପିନଃ
ଯିଏ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ସାରା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହରାଇବେ। ସେ ନିମ୍ନ ମାନବ ଲୋକକୁ ଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀମାନେ ରହନ୍ତି।
କଲୌ ତେଷାଂ ଚ ପାପାନି ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଶଶାପ ସରସ୍ଵତୀ
କଳିଯୁଗରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଗ୍ରହଣ କରିବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସରସ୍ୱତୀ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ତ୍ଵମେଵ ଯାସ୍ଯସି ମହୀଂ ପାପିପାପଂ ଲଭିଷ୍ଯସି । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଭଗଵାନାଜଗାମ ହ
ତୁମେ ନିଜେ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବା ଓ ପାପର ଫଳ ଭୋଗିବା। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଚତୁର୍ଭୁଜଶ୍ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ପାର୍ଷଦୈଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜୈଃ । ସରସ୍ଵତୀଂ କରେ ଧୃତ୍ଵା ଵାସଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ଚାରିଟି ହାତ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା ଚାରିଟି ସାଥୀ ସହିତ, ଭଗବାନ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନିଜ ଛାତିରେ ବସାଇଲେ।
ବୋଧଯାମାସ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାନଂ ପୁରାତନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରହସ୍ଯଂ ତାସାଂ ଚ ଶାପସ୍ଯ କଲହସ୍ଯ ଚ
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଭଗବାନ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଶାପ ଓ ବିବାଦର ଗୁପ୍ତ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ।