ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁତାନ୍ଦାରାନ୍ମାନଂ ଚ ଵିଜଯଂ ତଥା । ତଦପ୍ରାପ୍ଯ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଭଵତ୍ଯେଵ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ
ଧନ, ପୁଅ, ଜଣାଣୀ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ବିଜୟ ମିଳିଲେ ବା ନମିଳିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବନ୍ତି।
କାର୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସୁଖୋପାଯଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଖସାଧନମ୍ । ତସ୍ଯାରାତିଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସୁଖଵିଘ୍ନଂ କରୋତି ଯଃ
ସେମାନଙ୍କର କାମ ହେଉଛି ସୁଖ ପାଇବା ଉପାୟ ଖୋଜିବା ଓ ସୁଖ ଦେଇଥିବା କାମ କରିବା। ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ସୁଖର ବାଧା ହୁଏ, ସେଠି ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
ସୁଖୋତ୍ପାଦଯିତା ମିତ୍ରଂ ରାଗଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଦା । ଚତୁରୋ ନୈଵ ମୁହ୍ଯେତ ମୂର୍ଖଃ ସର୍ଵତ୍ର ମୁହ୍ଯତି
ଆସକ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ସେଇ ମିତ୍ର ଯେଉଁଠାରୁ ସୁଖ ମିଳେ। ଚତୁର ଲୋକ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ ସବୁଠାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିରକ୍ତସ୍ଯାତ୍ମରକ୍ତସ୍ଯ ସୁଖମେକାନ୍ତସେଵନମ୍ । ଆତ୍ମାନୁଚିନ୍ତନଂ ଚୈଵ ଵେଦାନ୍ତସ୍ଯ ଚ ଚିନ୍ତନମ୍
ନିରାସକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ସୁଖ ହେଉଛି ଏକାନ୍ତରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା, ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ବେଦାନ୍ତ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା।
ଦୁଃଖଂ ତଦେତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ସଂସାରକଥନାଦିକମ୍ । ଶତ୍ରଵୋ ବହଵସ୍ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞସ୍ଯ ଶୁଭମିଚ୍ଛତଃ
ସଂସାର ଆଦିକ କଥାବାର୍ତ୍ତା ସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ। ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଅନେକ ଶତ୍ରୁ ଅଛନ୍ତି।
କାମଃ କ୍ରୋଧଃ ପ୍ରମାଦଶ୍ଚ ଶତ୍ରଵୋ ଵିଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ବନ୍ଧୁଃ ସନ୍ତୋଷ ଏଵାସ୍ଯ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଭୁଵନତ୍ରଯେ
କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅବିବେକ ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶତ୍ରୁ। ତିନି ଭୁବନରେ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ ହେଉଛି ସନ୍ତୋଷ, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମତ୍ଵା ତଂ ଜ୍ଞାନିନଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ । କ୍ଷତ୍ତା ପ୍ରଵେଶଯାମାସ କକ୍ଷାଂ ଚାତିମନୋରମାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ଚିହ୍ନି, ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଭିତର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
ନଗରଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ସଂସ୍ତ୍ରୈଵିଧ୍ଯଜନସଙ୍କୁଲମ୍ । ନାନାଵିପଣିଦ୍ରଵ୍ଯାଢ୍ଯଂ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯକାରକମ୍
ସେ ନଗରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବଜାର ସାମଗ୍ରୀ ଥିଲା ଓ କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ ଚାଲିଥିଲା।
ରାଗଦ୍ଵେଷଯୁତଂ କାମଲୋଭମୋହାକୁଲଂ ତଥା । ଵିଵଦତ୍ସୁଜନାକୀର୍ଣଂ ଵସୁପୂର୍ଣଂ ମହତ୍ତରମ୍
ସେହି ସ୍ଥାନ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାମ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଉତ୍ତେଜିତ, ବିବାଦର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜାମି, ତଥାପି ଭଲ ଲୋକ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଏକ ମହାନ ନଗର।
ପଶ୍ଯନ୍ସ ତ୍ରିଵିଧାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପ୍ରାସରଦ୍ରାଜମନ୍ଦିରମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଃ ପରମତେଜସ୍ଵୀ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
ସେ ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜମହଳକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଉଥିଲେ।
ନିଵାରିତଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରତୀହାରେଣ କାଷ୍ଠଵତ୍ । ତତ୍ରୈଵ ଚ ସ୍ଥିତୋ ଦ୍ଵାରି ମୋକ୍ଷମେଵାନୁଚିନ୍ତଯନ୍
ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇ, ଦ୍ୱାରରେ କାଠର ଦଳିଯାଏଁ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଛାଯାଯାମାତପେ ଚୈଵ ସମଦର୍ଶୀ ମହାତପାଃ । ଧ୍ଯାନଂ କୃତ୍ଵା ତଥୈକାନ୍ତେ ସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥାଣୁରିଵାଚଲଃ
ଛାୟା କିମ୍ବା ଧୂପ ଭିତରେ ସମଭାବରେ ଦେଖି, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଏକାକି ଧ୍ୟାନରେ ଅଚଳ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ଥିବା ଦଣ୍ଡା ପରି।
ତଂ ମୁହୂର୍ତାଦୁପାଗତ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋଽମାତ୍ଯଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ପ୍ରାଵେଶଯତ୍ତତଃ କକ୍ଷାଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ରାଜଵେଶ୍ମନଃ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହାତ ଜୋଡି ଆସି, ତାଙ୍କୁ ରାଜମହଳର ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷରେ ନେଇଗଲେ।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯଂ ମନୋରମ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପିତଂ ଦିଵ୍ଯପାଦପମ୍ । ତଦ୍ଵନଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ କୃତ୍ଵା ଚାତିଥିସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର, ଫୁଲେଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇ, ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କଲେ।
ଵାରମୁଖ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତତ୍ର ରାଜସେଵାପରାଯଣାଃ । ଗୀତଵାଦିତ୍ରକୁଶଲାଃ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ
ସେଠାରେ ରାଜସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ ମୁଖ୍ୟା ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ।
ତା ଆଦିଶ୍ଯ ଚ ସେଵାର୍ଥଂ ଶୁକସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ । ନିର୍ଗତଃ ସଦନାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରଃ ସ୍ଥିତସ୍ତଦା
ମନ୍ତ୍ରୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହାଙ୍କୁ ସେବା ପାଇଁ ସେଇ ମହିଳାମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ; ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
ପୂଜିତଃ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତାଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯଥାଵିଧି । ଦେଶକାଲୋପପନ୍ନେନ ନାନାନ୍ନେନାତିତୋଷିତଃ
ସେ ମହିଳାମାନେ ଯଥାବିଧି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଦେଶକାଳଉପଯୁକ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ତତୋଽନ୍ତଃପୁରଵାସିନ୍ଯସ୍ତସ୍ଯାନ୍ତଃପୁରକାନନମ୍ । ରମ୍ଯଂ ସଂଦର୍ଶଯାମାସୁରଙ୍ଗନାଃ କାମମୋହିତାଃ
ତାପରେ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ, କାମନାରେ ମୋହିତ, ସେଠାର ରମ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ଯୁଵା ରୂପଵାନ୍କାନ୍ତୋ ମୃଦୁଭାଷୀ ମନୋରମଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତା ମୁମୁହୁଃ ସର୍ଵାସ୍ତଂ ଚ କାମମିଵାପରମ୍
ସେ ଯୁବକ, ରୂପବାନ୍, ଆକର୍ଷକ, ମୃଦୁଭାଷୀ ଓ ମନୋରମ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବେ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ମୁନିଂ ମତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାଃ ପର୍ଯଚରଂସ୍ତଦା । ଆରଣେଯସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ମାତୃଭାଵମକଲ୍ପଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ମୁନି ଭାବି ସମସ୍ତେ ସେବା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାତୃଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
ଆତ୍ମାରାମୋ ଜିତକ୍ରୋଧୋ ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ ତପ୍ଯତି । ପଶ୍ଯଂସ୍ତାସାଂ ଵିକାରାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵ ସ ତସ୍ଥିଵାନ୍
ଆତ୍ମାରମ ଓ କ୍ରୋଧଜୟୀ ସେ, ନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ନ ଦୁଃଖିତ; ସେମାନଙ୍କର ଭାବପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ସେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ରହିଲେ।
ତସ୍ମୈ ଶଯ୍ଯାଂ ସୁରମ୍ଯାଂ ଚ ଦଦୁର୍ନାର୍ଯଃ ସୁସଂସ୍କୃତାମ୍ । ପରାର୍ଧ୍ଯାସ୍ତରଣୋପେତାଂ ନାନୋପସ୍କରସଂଵୃତାମ୍
ସେଠି ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ମନୋହର ଓ ଭଲଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶଯ୍ୟା ଦେଲେ, ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ଚାଦର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣରେ ସଜିତ।
ସ କୃତ୍ଵା ପାଦଶୌଚଂ ଚ କୁଶପାଣିରତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ଉପାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଧ୍ଯାନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ସେ କୁଶ ଧରି, ପାଦ ପରିଶ୍ରମ କରି, ଅତି ଧ୍ୟାନସହିତ ସାନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ପୁନି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
ଯାମମେକଂ ସ୍ଥିତୋ ଧ୍ଯାନେ ସୁଷ୍ଵାପ ତଦନନ୍ତରମ୍ । ସୁପ୍ତ୍ଵା ଯାମଦ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ଚୋଦତିଷ୍ଠତ୍ତତଃ ଶୁକଃ
ଏକ ଯାମ ଧ୍ୟାନରେ ରହି, ପରେ ଶୁଇଲେ; ଦୁଇ ଯାମ ଶୁଇ ଥିବା ପରେ, ଶୁକ ପୁନି ଉଠିଲେ।
ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଂ ଯାମିନୀଯାମଂ ଧ୍ଯାନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ । ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରାତଃକ୍ରିଯାଃ କୃତ୍ଵା ପୁନରାସ୍ତେ ସମାହିତଃ
ରାତିର ଶେଷ ଯାମରେ ସେ ପୁନି ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ; ସକାଳେ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରି, ପୁନି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବସିଲେ।
ଜନକୋପଦେଶଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ॥ ସୂତ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମାଗତଂ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହିତଃ ଶୁଚିଃ । ପୁରଃ ପୁରୋହିତଂ କୃତ୍ଵା ଗୁରୁପୁତ୍ରଂ ସମଭ୍ଯଗାତ୍
ଜନକଙ୍କ ଉପଦେଶର ବର୍ଣ୍ଣନା। ସୂତ କହିଲେ: ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ଶୁଦ୍ଧ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ପୂରୋହିତଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଆସିଲେ।
କୃତ୍ଵାର୍ହଣାଂ ନୃପଃ ସମ୍ଯଗ୍ଦତ୍ତାସନମନୁତ୍ତମମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ଗାଂ ଚ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ରାଜା ଯଥାଯଥିକ ଆଦର କରି, ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଖେମା ପ୍ରସ୍ନ କରି, ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର ଗାଈ ଦାନ କଲେ।
ସ ଚ ତାଂ ନୃପପୂଜାଂ ଵୈ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଯଥାଵିଧି । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଞେ ସ୍ଵଂ ନିଵେଦ୍ଯ ନିରାମଯମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କର ପୂଜା ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, ନିଜେ ନିରୋଗ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
କୃତ୍ଵା କୁଶଲସଂପ୍ରଶ୍ନମୁପଵିଷ୍ଟଂ ସୁଖାସନେ । ଶୁକ ଵ୍ଯାସସୁତଂ ଶାନ୍ତଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ପାର୍ଥିଵଃ
ରାଜା ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ବୋଲି ଭଲଭାବରେ ପଚାରି, ସେ ଶାନ୍ତ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ମହାଭାଗ ନିଃସ୍ପୃହସ୍ଯ ଚ ମାଂ ପ୍ରତି । ଜାତଂ ହ୍ଯାଗମନଂ ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ତନ୍ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ମହାଭାଗ, ଆପଣ ନିର୍ଲୋଭ ହେବା ସତ୍ୱେ, କିଏ ଦେଖି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଆପଣଙ୍କର କାହିଁକି ଆଗମନ ହେଲା, ମୁଁ କଣ କରିବି?