ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ଲୋମକୂପେ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯେକମେଵ ଚ । ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେ କ୍ଷୁଦ୍ରଵିରାଡ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋମର ତୁଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଶ୍ୱରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରାଟ୍, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃଷ୍ଣସଙ୍କୀର୍ତନଂ ଶୁଭମ୍। ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଭ କୃଷ୍ଣ ସଂକୀର୍ତନ କଥା କହିଯାଇଛି, ଯାହା ଶୁଖ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ସରସ୍ଵତୀସ୍ତୋତ୍ରପୂଜାକଵଚାଦିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଧୋପମମ୍ । ଅଧୁନା ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ଵ୍ଯସ୍ତଂ ଵର୍ଣଯ ପୂଜନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ପୂର୍ବରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର । ଏବେ ଦୟାକରି ପ୍ରକୃତିଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରନ୍ତୁ ।
କସ୍ଯାଃ ପୂଜା କୃତା କେନ କଥଂ ମର୍ତ୍ଯେ ପ୍ରଚାରିତା । କେନ ଵା ପୂଜିତା କା ଵା କେନ କା ଵା ସ୍ତୁତା ପ୍ରଭୋ
କେଉଁ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କିଏ କରିଥିଲେ, କିପରି ଏହା ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଥିଲା? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ମହାପ୍ରଭୁ?
ତାସାଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚ ଧ୍ଯାନଂ ଚ ପ୍ରଭାଵଂ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍ । କାଭିଃ କେଭ୍ଯୋ ଵରୋ ଦତ୍ତସ୍ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି, ଧ୍ୟାନ, ଶକ୍ତି ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ — କେଉଁ ଦେବୀ କିଏକୁ ଦୟା କରି ଦାନ ଦେଇଥିଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଗଣେଶଜନନୀ ଦୁର୍ଗା ରାଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ । ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ପ୍ରକୃତିଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ଗଣେଶଙ୍କ ଜନନୀ, ଦୁର୍ଗା, ରାଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକୃତିର ପାଞ୍ଚ ରୂପ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି ।
ଆସାଂ ପୂଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଚ ପ୍ରଭାଵଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ । ସୁଧୋପମଂ ଚ ଚରିତଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍
ତାଙ୍କର ପୂଜା ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ । ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଓ ସବୁ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯଂଶାଃ କଲା ଯାଶ୍ଚ ତାସାଂ ଚ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍ । ସର୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସାଵଧାନୋ ନିଶାମଯ
ପ୍ରକୃତିଙ୍କ ଅଂଶ, କଳା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ — ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
କାଲୀ ଵସୁନ୍ଧରା ଗଙ୍ଗା ଷଷ୍ଠୀ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା । ତୁଲସୀ ମନସା ନିଦ୍ରା ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ଚ ଦକ୍ଷିଣା
କାଳୀ, ବସୁନ୍ଧରା, ଗଙ୍ଗା, ଷଷ୍ଠୀ, ମଙ୍ଗଳଚଣ୍ଡିକା, ତୁଳସୀ, ମନସା, ନିଦ୍ରା, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ଓ ଦକ୍ଷିଣା —
ସଂକ୍ଷିପ୍ତମାସାଂ ଚରିତଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ଶ୍ରୁତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ ତଚ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁନ୍ଦରମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ମଧୁର । ଜୀବନର କର୍ମ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କହିବି ।
ଦୁର୍ଗାଯାଶ୍ଚୈଵ ରାଧାଯା ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଚରିତଂ ମହତ୍ । ତଦ୍ଵତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଂକ୍ଷେପକ୍ରମତଃ ଶୃଣୁ
ଦୁର୍ଗା ଓ ରାଧାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଓ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ — ଏହାକୁ ପରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି । ଏବେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଆଦୌ ସରସ୍ଵତୀପୂଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେନ ଵିନିର୍ମିତା । ଯତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂର୍ଖୋ ଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ
ପ୍ରଥମେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୂଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଆଵିର୍ଭୂତା ଯଥା ଦେଵୀ ଵକ୍ତ୍ରତଃ କୃଷ୍ଣଯୋଷିତଃ । ଇଯେଷ କୃଷ୍ଣଂ କାମେନ କାମୁକୀ କାମରୂପିଣୀ
ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ସେ କାମନାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ନିଜେ କାମିନୀ ରୂପ ନେଇଲେ ।
ସ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ଭାଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵମାତରମ୍ । ତାମୁଵାଚ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ପରିଣାମେ ସୁଖାଵହମ୍
ସେ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାତା ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କ ଭାବକୁ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ଭଲ, ସତ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା କଥା କହିଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଭଜ ନାରାଯଣଂ ସାଧ୍ଵି ମଦଂଶଂ ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍ । ଯୁଵାନଂ ସୁନ୍ଦରଂ ସର୍ଵଗୁଣଯୁକ୍ତଂ ଚ ମତ୍ସମମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ମହିଳା, ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ମୋର ଚାରିଭୁଜା ଅଂଶ, ଯୁବକ, ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିତ ଓ ମୋ ସମାନ ।
କାମଜ୍ଞଂ କାମିନୀନାଂ ଚ ତାସାଂ ଚ କାମପୂରକମ୍ । କୋଟିକନ୍ଦର୍ପଲାଵଣ୍ଯଂ ଲୀଲାଲଙ୍କତମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ କାମିନୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଥିବା, ତାଙ୍କର କାମ ପୂରଣ କରିଥିବା, କୋଟି କାମଦେବଙ୍କ ସୁନ୍ଦରତାରେ ଶୋଭିତ, ଲୀଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏକ ଈଶ୍ୱର ।
କାନ୍ତେ କାନ୍ତଂ ଚ ମାଂ କୃତ୍ଵା ଯଦି ସ୍ଥାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ତ୍ଵତ୍ତୋ ବଲଵତୀ ରାଧା ନ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଜାଣ, ରାଧା ତୁମଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କିଛି ହେବ ନାହିଁ ।
ଯୋ ଯସ୍ମାଦ୍ ବଲଵାନ୍ଵାପି ତତୋଽନ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ । କଥଂ ପରାନ୍ସାଧଯତି ଯଦି ସ୍ଵଯମନୀଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ । ଯଦି ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ଅନ୍ୟମାନେର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବେ?
ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତାହଂ ରାଧାଂ ବାଧିତୁମକ୍ଷମଃ । ତେଜସା ମତ୍ସମା ସା ଚ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନ ଚ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଧାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ । ସେ ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ମୋ ସମାନ ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଚ କଃ କ୍ଷମଃ । ପ୍ରାଣତୋଽପି ପ୍ରିଯଃ ପୁତ୍ରଃ କେଷାଂ ଵାସ୍ତି ଚ କଶ୍ଚନ
ସେ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ — କିଏ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡିପାରିବ? ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର କିଏଠାରେ ଅଛି?
ତ୍ଵଂ ଭଦ୍ରେ ଗଚ୍ଛ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତଵ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପତିଂ ତମୀଶ୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ମୋଦସ୍ଵ ସୁଚିରଂ ସୁଖମ୍
ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଅ। ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ରୁହ।
ଲୋଭମୋହକାମକ୍ରୋଧମାନହିଂସାଵିଵର୍ଜିତା । ତେଜସା ତ୍ଵତ୍ସମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନ ଚ
ଲୋଭ, ମୋହ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ମାନ ଓ ହିଂସାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିବା, ତୁମ ତେଜ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ସମାନ ହେବେ।
ତଯା ସାର୍ଧଂ ତଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଶଶ୍ଵତ୍କାଲଃ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି । ଗୌରଵଂ ଚ ହରିସ୍ତୁଲ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ଦ୍ଵଯୋରପି
ସେ ସହିତ, ତୁମ ପ୍ରେମରେ ଅନେକ କାଳ କଟିବ। ଓ ହରି ଦୁହେଁକୁ ସମାନ ସମ୍ମାନ ଦେବେ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ମହତୀଂ ଗୌରଵାନ୍ଵିତାମ୍ । ମାଘସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାରମ୍ଭେ ଚ ସୁନ୍ଦରି
ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସେ ବଡ଼ ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭରେ ହେବ।
ମାନଵା ମନଵୋ ଦେଵା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁମୁକ୍ଷଵଃ । ଵସଵୋ ଯୋଗିନଃ ସିଦ୍ଧା ନାଗା ଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ମାନବ, ମନୁ, ଦେବତା, ମହାମୁନି, ମୁକ୍ତିକାମୀ, ବସୁ, ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—
ମଦ୍ଵରେଣ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ଲଯାଵଧି । ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଚୋପଚାରାଣି ଷୋଡଶ
ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେମାନେ ପ୍ରତି କଳ୍ପରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ପୂଜା, ଷୋଳୋଟି ଉପଚାର ଦେଇ, କରିବେ।
କଣ୍ଵଶାଖୋକ୍ତଵିଧିନା ଧ୍ଯାନେନ ସ୍ତଵନେନ ଚ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ସଂଯତାଶ୍ଚ ଘଟେ ଚ ପୁସ୍ତକେଽପି ଚ
କଣ୍ବ ଶାଖାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସ୍ତୁତି ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକେ ଘଡ଼ା କିମ୍ବା ପୁସ୍ତକ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ।
କୃତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣଗୁଟିକାଂ ଗନ୍ଧଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତାମ୍ । କଵଚଂ ତେ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯନ୍ତି କଣ୍ଠେ ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ଭୁଜେ
ସୁନାର ଗୁଟିକା ତିଆରି କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ତୁମ କବଚ କଣ୍ଠ କିମ୍ବା ଡାହାଣ ହାତରେ ପିନ୍ଧିବେ।
ପଠିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସଃ ପୂଜାକାଲେ ଚ ପୂଜିତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵପୂଜିତାମ୍
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ପୂଜା ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବେ, ପୂଜା ପରେ ମଧ୍ୟ। ଏପରି କହି, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସେ ପୂଜା କଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ପୂଜନଂ ଚକୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ । ଅନନ୍ତଶ୍ଚାପି ଧର୍ମଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ ସନକାଦଯଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅନନ୍ତ, ଧର୍ମ ଓ ସନକ ଆଦି ମହାମୁନିମାନେ ସେହି ପୂଜା କଲେ।