ମହାଵିରାଡ୍ ଲୋମକୂପେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୋଲକେ ଜଲେ । ବଭୂଵ ଚ ଵିରାଟ୍ କ୍ଷୁଦ୍ରୋ ଵିରାଡଂଶେନ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ମହାବିରାଟ୍ ଲୋମର ତୁଣ୍ଡରେ, ଜଳରେ ଭରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗୋଳକରେ, ବଡ ବିରାଟ୍ ଅଂଶରୁ ଏବେ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରାଟ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଶ୍ଯାମୋ ଯୁଵା ପୀତଵାସାଃ ଶଯାନୋ ଜଲତଲ୍ପକେ । ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯଃ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯାପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
କଳା ରଙ୍ଗର, ଯୁବକ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଜଳକୁ ଶୟା ଭାବରେ ନେଇ ଶୋଇଥିବା, ହସିଥିବା ମୃଦୁ ମୁହଁ, ପ୍ରସନ୍ନ ଚେହେରା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅଛନ୍ତି।
ତନ୍ନାଭିକମଲେ ବ୍ରହ୍ମା ବଭୂଵ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ସମ୍ଭୂଯ ପଦ୍ମଦଣ୍ଡେ ଚ ବଭ୍ରାମ ଯୁଗଲକ୍ଷକମ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିର ପଦ୍ମରେ, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ନାନ୍ତଂ ଜଗାମ ଦଣ୍ଡସ୍ଯ ପଦ୍ମନାଲସ୍ଯ ପଦ୍ମଜଃ । ନାଭିଜସ୍ଯ ଚ ପଦ୍ମସ୍ଯ ଚିନ୍ତାମାପ ପିତା ତଵ
ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡର ଶେଷ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିଲେନି ପଦ୍ମଜ। ତୁମ ପିତା ପଦ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଗମ୍ଯ ଦଧ୍ଯୌ କୃଷ୍ଣପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ତତୋ ଦଦର୍ଶ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ତଂ ଧ୍ଯାନେନ ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁଷା
ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାପରେ, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରାଟ୍ ଦେଖିଲେ।
ଶଯାନଂ ଜଲତଲ୍ପେ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୋଲକାପ୍ଲୁତେ । ଯଲ୍ଲୋମକୂପେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ତଂ ଚ ତତ୍ପରମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ଜଳରେ ଶୟା ଭାବରେ ଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗୋଳକରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ତାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ଲୋମର ତୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ସେ ପରମ ଈଶ୍ୱରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ଚାପି ଗୋଲୋକଂ ଗୋପଗୋପୀସମନ୍ଵିତମ୍ । ତଂ ସଂସ୍ତୂଯ ଵରଂ ପ୍ରାପ ତତଃ ସୃଷ୍ଟିଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୋଲୋକରେ ଦେଖିଲେ, ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଏକ ଵର ପାଇଲେ, ତାପରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ବଭୂଵୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ମାନସାଃ ସନକାଦଯଃ । ତତୋ ରୁଦ୍ରକଲାଶ୍ଚାପି ଶିଵସ୍ଯୈକାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେ, ସନକ ଆଦି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଶିବଙ୍କର ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଅଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ବଭୂଵ ପାତା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵତଃ। ଚତୁର୍ଭୁଜଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ସ ଚାଵସତ୍
କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରାଟ୍ ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବିଷ୍ଣୁ, ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଚାରି ହାତ ଥିବା ଭଗବାନ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ବସିଥିଲେ।
କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ଯ ନାଭିପଦ୍ମେ ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵଂ ସସର୍ଜ ହ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ମର୍ତ୍ଯଂ ଚ ପାତାଲଂ ତ୍ରିଲୋକୀଂ ସଚରାଚରାମ୍
କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରାଟ୍ ର ନାଭିର ପଦ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ: ସ୍ୱର୍ଗ, ମାର୍ତ୍ୟ ଓ ପାତାଳ — ତିନି ଲୋକ, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ଲୋମକୂପେ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯେକମେଵ ଚ । ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେ କ୍ଷୁଦ୍ରଵିରାଡ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋମର ତୁଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଶ୍ୱରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିରାଟ୍, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃଷ୍ଣସଙ୍କୀର୍ତନଂ ଶୁଭମ୍। ସୁଖଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଭ କୃଷ୍ଣ ସଂକୀର୍ତନ କଥା କହିଯାଇଛି, ଯାହା ଶୁଖ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ସରସ୍ଵତୀସ୍ତୋତ୍ରପୂଜାକଵଚାଦିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଧୋପମମ୍ । ଅଧୁନା ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ଵ୍ଯସ୍ତଂ ଵର୍ଣଯ ପୂଜନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ପୂର୍ବରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର । ଏବେ ଦୟାକରି ପ୍ରକୃତିଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରନ୍ତୁ ।
କସ୍ଯାଃ ପୂଜା କୃତା କେନ କଥଂ ମର୍ତ୍ଯେ ପ୍ରଚାରିତା । କେନ ଵା ପୂଜିତା କା ଵା କେନ କା ଵା ସ୍ତୁତା ପ୍ରଭୋ
କେଉଁ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କିଏ କରିଥିଲେ, କିପରି ଏହା ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଥିଲା? କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ମହାପ୍ରଭୁ?
ତାସାଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚ ଧ୍ଯାନଂ ଚ ପ୍ରଭାଵଂ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍ । କାଭିଃ କେଭ୍ଯୋ ଵରୋ ଦତ୍ତସ୍ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି, ଧ୍ୟାନ, ଶକ୍ତି ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ — କେଉଁ ଦେବୀ କିଏକୁ ଦୟା କରି ଦାନ ଦେଇଥିଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଗଣେଶଜନନୀ ଦୁର୍ଗା ରାଧା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ । ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ପ୍ରକୃତିଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତା
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ଗଣେଶଙ୍କ ଜନନୀ, ଦୁର୍ଗା, ରାଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକୃତିର ପାଞ୍ଚ ରୂପ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି ।
ଆସାଂ ପୂଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଚ ପ୍ରଭାଵଃ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ । ସୁଧୋପମଂ ଚ ଚରିତଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରଣମ୍
ତାଙ୍କର ପୂଜା ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ । ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ ପବିତ୍ର ଓ ସବୁ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ ।
ପ୍ରକୃତ୍ଯଂଶାଃ କଲା ଯାଶ୍ଚ ତାସାଂ ଚ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍ । ସର୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସାଵଧାନୋ ନିଶାମଯ
ପ୍ରକୃତିଙ୍କ ଅଂଶ, କଳା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ — ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
କାଲୀ ଵସୁନ୍ଧରା ଗଙ୍ଗା ଷଷ୍ଠୀ ମଙ୍ଗଲଚଣ୍ଡିକା । ତୁଲସୀ ମନସା ନିଦ୍ରା ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ଚ ଦକ୍ଷିଣା
କାଳୀ, ବସୁନ୍ଧରା, ଗଙ୍ଗା, ଷଷ୍ଠୀ, ମଙ୍ଗଳଚଣ୍ଡିକା, ତୁଳସୀ, ମନସା, ନିଦ୍ରା, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ଓ ଦକ୍ଷିଣା —
ସଂକ୍ଷିପ୍ତମାସାଂ ଚରିତଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ଶ୍ରୁତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ଜୀଵକର୍ମଵିପାକଂ ଚ ତଚ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁନ୍ଦରମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ମଧୁର । ଜୀବନର କର୍ମ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କହିବି ।
ଦୁର୍ଗାଯାଶ୍ଚୈଵ ରାଧାଯା ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଚରିତଂ ମହତ୍ । ତଦ୍ଵତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସଂକ୍ଷେପକ୍ରମତଃ ଶୃଣୁ
ଦୁର୍ଗା ଓ ରାଧାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଓ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ — ଏହାକୁ ପରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି । ଏବେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଆଦୌ ସରସ୍ଵତୀପୂଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେନ ଵିନିର୍ମିତା । ଯତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂର୍ଖୋ ଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ
ପ୍ରଥମେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୂଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ଆଵିର୍ଭୂତା ଯଥା ଦେଵୀ ଵକ୍ତ୍ରତଃ କୃଷ୍ଣଯୋଷିତଃ । ଇଯେଷ କୃଷ୍ଣଂ କାମେନ କାମୁକୀ କାମରୂପିଣୀ
ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ମୁଖରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ସେ କାମନାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ନିଜେ କାମିନୀ ରୂପ ନେଇଲେ ।
ସ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତଦ୍ଭାଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵମାତରମ୍ । ତାମୁଵାଚ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ପରିଣାମେ ସୁଖାଵହମ୍
ସେ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାତା ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କ ଭାବକୁ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ଭଲ, ସତ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା କଥା କହିଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଭଜ ନାରାଯଣଂ ସାଧ୍ଵି ମଦଂଶଂ ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍ । ଯୁଵାନଂ ସୁନ୍ଦରଂ ସର୍ଵଗୁଣଯୁକ୍ତଂ ଚ ମତ୍ସମମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ମହିଳା, ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ମୋର ଚାରିଭୁଜା ଅଂଶ, ଯୁବକ, ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିତ ଓ ମୋ ସମାନ ।
କାମଜ୍ଞଂ କାମିନୀନାଂ ଚ ତାସାଂ ଚ କାମପୂରକମ୍ । କୋଟିକନ୍ଦର୍ପଲାଵଣ୍ଯଂ ଲୀଲାଲଙ୍କତମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ସମସ୍ତ କାମିନୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଥିବା, ତାଙ୍କର କାମ ପୂରଣ କରିଥିବା, କୋଟି କାମଦେବଙ୍କ ସୁନ୍ଦରତାରେ ଶୋଭିତ, ଲୀଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏକ ଈଶ୍ୱର ।
କାନ୍ତେ କାନ୍ତଂ ଚ ମାଂ କୃତ୍ଵା ଯଦି ସ୍ଥାତୁମିହେଚ୍ଛସି । ତ୍ଵତ୍ତୋ ବଲଵତୀ ରାଧା ନ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଜାଣ, ରାଧା ତୁମଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କିଛି ହେବ ନାହିଁ ।
ଯୋ ଯସ୍ମାଦ୍ ବଲଵାନ୍ଵାପି ତତୋଽନ୍ଯଂ ରକ୍ଷିତୁଂ କ୍ଷମଃ । କଥଂ ପରାନ୍ସାଧଯତି ଯଦି ସ୍ଵଯମନୀଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ । ଯଦି ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ଅନ୍ୟମାନେର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବେ?
ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତାହଂ ରାଧାଂ ବାଧିତୁମକ୍ଷମଃ । ତେଜସା ମତ୍ସମା ସା ଚ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣେନ ଚ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଧାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ । ସେ ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ମୋ ସମାନ ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଚ କଃ କ୍ଷମଃ । ପ୍ରାଣତୋଽପି ପ୍ରିଯଃ ପୁତ୍ରଃ କେଷାଂ ଵାସ୍ତି ଚ କଶ୍ଚନ
ସେ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ — କିଏ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡିପାରିବ? ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର କିଏଠାରେ ଅଛି?