ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଦିଦେଵତୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥ ଡିମ୍ଭୋ ଜଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯଃ । ତତଃ ସ କାଲେ ସହସା ଦ୍ଵିଧାଭୂତୋ ବଭୂଵ ହ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ପରେ, ଯେତେବେଳେ ଡିମ୍ବଟି ଜଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା, ସମୟ ଆସିଲାପରେ ଏହା ହଠାତ୍ ଦୁଇ ଭାଗକୁ ଭାଗିଗଲା।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଶିଶୁରେକଶ୍ଚ ଶତକୋଟିରଵିପ୍ରଭଃ। କ୍ଷଣଂ ରୋରୂଯମାଣଶ୍ଚ ସ୍ତନାନ୍ଧଃ ପୀଡିତଃ କ୍ଷୁଧା
ସେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଶୁ ଥିଲେ, ଶତକୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଦୁଧ ନ ପାଇ ଭୋକରେ ପୀଡିତ।
ପିତ୍ରା ମାତ୍ରା ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଜଲମଧ୍ଯେ ନିରାଶ୍ରଯଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାସଂଖ୍ଯନାଥୋ ଯୋ ଦଦର୍ଶୋର୍ଧ୍ଵମନାଥଵତ୍
ପିତା ଓ ମାତା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ଜଳମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟହୀନ, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ ଥିଲେ, ଉପରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଅନାଥ ସମାନ।
ସ୍ଥୂଲାସ୍ଥୂଲତମଃ ସୋଽପି ନାମ୍ନା ଦେଵୋ ମହାଵିରାଟ୍। ପରମା୍ଣୁର୍ଯଥା ସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ପରଃ ସ୍ଥୂଲାତ୍ତଥାପ୍ଯସୌ
ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ମହାବିରାଟ୍ ବୋଲାଯାଏ, ମୋଟ ଓ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେପରି ଅଣୁ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସେପରି ସେ ମୋଟ ରୂପରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ।
ତେଜସା ଷୋଡଶାଂଶୋଽଯଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ। ଆଧାରଃ ସର୍ଵଵିଶ୍ଵାନାଂ ମହାଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପ୍ରାକୃତଃ
ତାଙ୍କର ତେଜରେ, ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଷୋଡଶଂଶ ଭାଗ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ପ୍ରାକୃତିକ ମହାବିଷ୍ଣୁ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଲୋମକୂପେଷୁ ଵିଶ୍ଵାନି ନିଖିଲାନି ଚ। ଅସ୍ଯାପି ତେଷାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ଚ କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ତୁଂ ନହି କ୍ଷମଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋମକୁପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି; ଏହାର ସଂଖ୍ୟା କହିବାକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
ସଂଖ୍ଯା ଚେଦ୍ରଜସାମସ୍ତି ଵିଶ୍ଵାନାଂ ନ କଦାଚନ। ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ତଥା ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଧୂଳିକଣାର ଯଦି ସଂଖ୍ୟା ଅଛି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସଂଖ୍ୟା କେବେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ସନ୍ତ୍ଯେଵଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ। ପାତାଲାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଅଛନ୍ତି; ପାତାଳରୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ତତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଦ୍ ବହିରେଵ ସଃ। ତତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଗୋଲୋକଃ ପଞ୍ଚାଶତ୍କୋଟିଯୋଜନଃ
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଭାଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଉପରେ ଗୋଲୋକ ଅଛି, ପ୍ରାୟ ପଚାସ କୋଟି ଯୋଜନ ଉପରେ।
ନିତ୍ଯଃ ସତ୍ଯସ୍ଵରୂପଶ୍ଚ ଯଥା କୃଷ୍ଣସ୍ତଥାପ୍ଯଯମ୍। ସପ୍ତଦ୍ଵୀପମିତା ପୃଧ୍ଵୀ ସପ୍ତସାଗରସଂଯୁତା
ଗୋଲୋକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ସତ୍ୟର ମୂଳ ଯଥା କୃଷ୍ଣ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ସାତ ସାଗର ସହିତ ମାପାଯାଇଛି।
ଊନପଞ୍ଚାଶଦୁପଦ୍ଵୀପାସଂଖ୍ଯଶୈଲଵନାନ୍ଵିତା । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସପ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକା ବ୍ରହ୍ଯଲୋକସମନ୍ଵିତାଃ
ଏହି ଭୂମିରେ ପ୍ରାୟ ପଚାସ ଉପଦ୍ୱୀପରୁ କମ୍ ଅଛି, ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ସାତଟି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଅଛି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ।
ପାତାଲାନି ଚ ସପ୍ତାଧଶ୍ଚୈଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମେଵ ଚ। ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଧରାଯା ଭୂର୍ଲୋକୋ ଭୁଵର୍ଲୋକସ୍ତତଃ ପରମ୍
ଏହାଠାରୁ ତଳେ ସାତଟି ପାତାଳ ଅଛି। ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭୂର୍ଲୋକ ଅଛି, ତା'ଠାରୁ ଉପରେ ଭୁଵର୍ଲୋକ।
ତତଃ ପରଶ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଲୋକୋ ଜନଲୋକସ୍ତଥା ପରଃ । ତତଃ ପରସ୍ତପୋଲୋକଃ ସତ୍ଯଲୋକସ୍ତତଃ ପରଃ
ତା'ଠାରୁ ଉପରେ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ଅଛି, ତା'ଠାରୁ ଉପରେ ଜନଲୋକ। ତା'ଠାରୁ ଉପରେ ତପୋଲୋକ, ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ସତ୍ୟଲୋକ।
ତତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସନ୍ନିଭଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ରିମଂ ଚ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରମେଵ ଚ
ତା'ଠାରୁ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି। ଏଭଳି ବାହ୍ୟ ଓ ଭିତର ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ କୃତ୍ରିମ।
ତଦ୍ଵିନାଶେ ଵିନାଶଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାମେଵ ନାରଦ । ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵସଂଘମନିତ୍ଯକମ୍
ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ନାରଦ, ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସଂଘ ଅସ୍ଥାୟୀ, ପାଣିର ବୁଡ଼ବୁଡ଼ା ପରି।
ନିତ୍ଯୌ ଗୋଲୋକଵୈକୁଣ୍ଠୌ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ଶଶ୍ଵଦକୃତ୍ରିମୌ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଲୋମକୂପେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ପରିନିଶ୍ଚିତମ୍
ଗୋଲୋକ ଓ ବୈକୁଣ୍ଠ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଅଜନ୍ମା। ପ୍ରତ୍ୟେକ କେଶର ତଳେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି।
ଏଷାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାତି କୃଷ୍ଣୋଽନ୍ଯସ୍ଯାପି କା କଥା । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ
ଏହାର ସଂଖ୍ୟା କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କିପରି ଜାଣିବେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ସଂଖ୍ଯା ସର୍ଵତ୍ର ପୁତ୍ରକ। ଦିଗୀଶାଶ୍ଚୈଵ ଦିକ୍ପାଲା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାଦଯଃ
ପୁଆ, ସମସ୍ତଠାରେ ତିନି କୋଟି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଦିଗପାଳ, ଦିଗିଶ୍, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଭୁଵି ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋଽପ୍ଯଧୋ ନାଗାଶ୍ଚରାଚରାଃ । ଅଥ କାଲେଽତ୍ର ସ ଵିରାଡୂର୍ଧ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଟି ଜାତି ଅଛି, ତଳେ ନାଗ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି। ପରେ, ସମୟରେ, ସେ ବିରାଟ ପୁନିପୁନି ଉପରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଡିମ୍ଭାନ୍ତରେ ଚ ଶୂନ୍ଯଂ ଚ ନ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ କିଞ୍ଚନ । ଚିନ୍ତାମଵାପ କ୍ଷୁଦ୍ଯୁକ୍ତୋ ରୁରୋଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଡିମ୍ବର ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ଅଛି, ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଓ ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲେ।
ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଦା ଦଧ୍ଯୌ କୃଷ୍ଣଂ ପରମପୂରୁଷମ୍। ତତୋ ଦଦର୍ଶ ତତ୍ରୈଵ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଯୋତିଃ ସନାତନମ୍
ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତା'ପରେ ସେ ଏଠାରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ୟୋତି ଦେଖିଲେ।
ନଵୀନଜଲଦଶ୍ଯାମଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ପୀତଵାସସମ୍ । ସସ୍ମିତଂ ମୁରଲୀହସ୍ତଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାତରମ୍
ସେ ନବୀନ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଦୁଇଟି ହାତ, ପୀତ ଶୂନ୍ତି ପିନ୍ଧିଥିବା, ହସୁଥିବା, ମୁରଳୀ ହାତରେ ଧରିଥିବା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖିଲେ।
ଜହାସ ବାଲକସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନକମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଵରଂ ତଦା ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଵରେଶଃ ସମଯୋଚିତମ୍
ପୁଅଟି ଜନକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ ହସିଲେ। ତା'ପରେ ବରଦାତା ତା'କୁ ଯଥାଯଥିକ ବର ଦେଲେ।
ମତ୍ସମୋ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦିଵର୍ଜିତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାସଂଖ୍ଯନିଲଯୋ ଭଵ ଵତ୍ସ ଲଯାଵଧି
ତୁମେ ମୋ ପରି ଜ୍ଞାନରେ ସମ, ଭୋକ ଓ ତିଆରିରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା। ପୁଆ, ଲୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଶ୍ରୟ ହେବା।
ନିଷ୍କାମୋ ନିର୍ଭଯଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଵରଦୋ ଭଵ । ଜରାମୃତ୍ଯୁରୋଗଶୋକପୀଡାଦିଵର୍ଜିତୋ ଭଵ
ଅଭିଲାଷା ନଥିବା, ଭୟ ନଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବର ଦେବା। ବୃଦ୍ଧା, ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ପୀଡାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଯ କର୍ଣେ ସ ମହାମନ୍ତ୍ରଂ ଷଡକ୍ଷରମ୍ । ତ୍ରିଃକୃତ୍ଵଶ୍ଚ ପ୍ରଜଜାପ ଵେଦାଙ୍ଗପ୍ରଵରଂ ପରମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ତା'ର କାନରେ ମହାମନ୍ତ୍ର ଷଡ଼ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ତିନିଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ପ୍ରଣଵାଦିଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତଂ କୃଷ୍ଣ ଇତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ । ଵହ୍ନିଜାଯାନ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଚ ସର୍ଵଵିଘ୍ନହରଂ ପରମ୍
ପ୍ରଣବ ଶବ୍ଦରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱରରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା 'କୃଷ୍ଣ' ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଦୂର କରିଥାଏ ।
ମନ୍ତ୍ରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତଦାହାରଂ କଲ୍ପଯାମାସ ଵୈ ଵିଭୁଃ। ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ପ୍ରଭୁ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ।
ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵଂ ଯନ୍ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦଦାତି ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଜନଃ । ତତ୍ଷୋଡଶାଂଶୋ ଵିଷଯିଣୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଜ୍ଵଦଶାସ୍ଯ ଵୈ
ଏହି ଜଗତରେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ଯେଉଁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ଏକ ଷୋଡଶାଂଶ ଭୋଗକୁ ଯାଏ, ଶେଷ ସମସ୍ତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମିଳେ ।
ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ପରିପୂର୍ଣତମସ୍ଯ ଚ । ନୈଵେଦ୍ଯେ ଚୈଵ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନ ହି କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ନିର୍ଗୁଣ ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ।